IV SA/Wr 631/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz – Kremis, Protokolant Iga Nowik po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 5 września 2022 r., nr SKO/ZA-425/72/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Chojnowa z dnia 26 lipca 2022 r., nr FA.4450.42.2022; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata P. W. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100), w tym 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu w postępowaniu sądowym.

Przedmiotem skargi K. M. (dalej: skarżąca, strona) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 5 września 2022 r. nr SKO/ZA-425/72/2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Chojnowa (dalej: organ I instancji, Burmistrz) z dnia 26 lipca 2022 r., nr FA.4450.42.2022 o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia 9 października 2019 r., nr ŚR- 440-000062/19 Burmistrz Chojnowa, przyznał stronie (ur. [...] r.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18. lat do ukończenia 25. roku życia, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. Decyzją z dnia 11 września 2020 r., nr ŚR-440-000120/20 Burmistrz Chojnowa uchylił z dniem 31 sierpnia 2020 r. decyzję ostateczną z dnia 9 października 2019 r. Decyzją z dnia 15 marca 2022 r., nr ŚR-ZZ-000001/21 Burmistrz Chojnowa uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w kwocie 3.000,00 zł. Decyzja z dnia 15 marca 2022 r. została doręczona stronie w dniu 22 marca 2022 r. Pismem z dnia 29 marca 2022 r. (data wpływu do organu 1 kwietnia 2022 r.) zatytułowanym "odwołanie od decyzji nr ŚR-ZZ-000001/21 MOPS w Chojnowie" strona zwróciła się o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej organ I instancji wskazaną decyzją z dnia 26 lipca 2022 r. odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonych w decyzji z dnia 15 marca 2022 r. Jako podstawę prawną decyzji Burmistrz podał art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 pkt 10,, 23, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm., dalej: u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż strona jest osobą chorą, leczącą się psychiatrycznie i pozostającą pod stałą opieką psychiatry oraz ginekologa. Ma stwierdzoną schizofrenię. Od wielu lat jest uzależniona od substancji psychoaktywnych i w związku z tym przebywała wielokrotnie na stosownych oddziałach szpitalnych. Pomimo swoich problemów nie podjęła leczenia w specjalistycznych ośrodkach zajmujących się leczeniem uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Strona obecnie posiada świadczenie pieniężne w formie renty z ZUS w wysokości 1.217,98 zł miesięcznie. W maju 2022 r. otrzymała świadczenia z ZUS w łącznej wysokości 4.613,92 zł (wyrównanie świadczenia z tytułu pobierania renty z ZUS w kwocie 3.395,94 zł oraz dodatkowe świadczenie roczne w kwocie 1.217,98 zł). Zdaniem organu I instancji, strona w wyniku własnego zaniedbania dopuściła do nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pomimo pouczenia zawartego we wniosku oraz decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie poinformowała niezwłocznie o zaprzestaniu nauki w szkole. Organ podkreślił, że strona od wielu lat pobiera świadczenie z funduszu alimentacyjnego i za każdym razem otrzymywała informację o konieczności informowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Chojnowie o każdej zmianie mającej wpływ na uprawnienie z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzi szczególny przypadek, który uzasadniałby umorzenie w całości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i babcią. Pozostaje na całkowitym utrzymaniu matki. Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, jednakże jak sama wskazała, w ocenie lekarza orzecznika ZUS, może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Strona od marca 2022 r. nabyła prawo do renty z ZUS, więc posiada swoje źródło dochodu. Ponadto posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy na czas określony, tj. do 30 kwietnia 2024 r., co zdaniem organu dowodzi, iż istnieją rokowania na powrót przez stronę do zdrowia. Burmistrz dodał, że na podstawie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego ustalił, że strona nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem. Matka strony – M. Z. opłaca rachunki oraz ponosi koszty zakupu leków dla strony. Co więcej, strona nie ponosi kosztów związanych z wizytami u lekarza, ponieważ korzysta z wizyt refundowanych przez NFZ. Organ dodał, że strona jest osobą pozostającą pod opieką lekarzy specjalistów oraz przyjmuje leki. Doraźnie podejmowała próby poprawy swojego zdrowia poprzez krótkotrwałe pobyty w szpitalach psychiatrycznych, jednakże za każdym razem otrzymywała skierowanie na leczenie w specjalistycznych ośrodkach leczenia uzależnień i z takiej możliwości strona nie skorzystała, a co za tym idzie nie podejmowała żadnych działań zmierzających do poprawy swojego stanu zdrowia. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej i zdaniem organu, winna dążyć do usamodzielnienia się, a nie liczyć na całkowitą pomoc ze strony matki. Zdaniem organu I instancji sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, osobistej i dochodowej strony, na tle innych osób ubiegających się o umorzenie, nie można uznać za szczególną. Strona posiada dochód a dodatkowo w maju otrzymała wyrównanie świadczenia z tytułu pobierania renty z ZUS oraz dodatkowe świadczenie roczne. Zatem nie ma przeszkód, aby strona uregulowała swoje zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ dodał, że jeżeli strona nie ma możliwości jednorazowo uregulować zobowiązania to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie na raty zadłużenia. Nie jest natomiast uzasadnione umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza gdy strona posiada swoje źródło dochodu i nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem siebie czy domu, pozostając na całkowitym utrzymaniu swojej matki. W odwołaniu strona wyjaśniła, że nie jest w stanie spłacić żądanej kwoty. Jest na utrzymaniu matki i pobiera rentę socjalną. Nie może podjąć dodatkowej pracy, bo od 7 lat przewlekle choruje. Z powodu choroby nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Nie ukończyła szkoły. Brak wykształcenia a przede wszystkim choroba psychiczna spowodowały, że jej sytuacja jest bardzo trudna. Nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Wyjaśniła, że choruje na schizofrenię paranoidalną. Otrzymane środki zostały przeznaczone na jej utrzymanie, żywność, odzież, opłaty, leki, wizyty lekarskie, środki higieny, dojazdy do lekarzy i szpitali. W tamtym okresie, oprócz uzyskanych świadczeń alimentacyjnych nie otrzymywała żadnej innej pomocy. Jej sytuacja zdrowotna i życiowa nie wskazuje na to aby podjęła pracę w warunkach pracy chronionej. Do odwołania strona dołączyła kserokopie: kart informacyjnych leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskiego oraz receptę. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 5 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, iż decyzją z dnia 15 marca 2021 r. Burmistrz ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w wysokości 3.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Odbiór niniejszej decyzji strona pokwitowała dnia 22 marca 2021 r. Decyzja ta nie została zaskarżona odwołaniem, tak więc stała się ostateczna (art. 16 § 1 K.p.a.) i w konsekwencji też prawomocna (art. 16 § 3 K.p.a.). Zatem SKO rozpatruje odwołanie strony od decyzji w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie bada natomiast czy pobrane przez stronę świadczenie z funduszu alimentacyjnego było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. oraz czy miała ona świadomość, że to świadczenie jej się nie należy. Następnie SKO podzieliło stanowisko organu I instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Strona nie wskazała na żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym wykluczające możliwość spłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego zarówno w dacie wnioskowania o umorzenie, jak i w przyszłości, które dawałyby podstawę do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Podnoszony w odwołaniu przez stronę stan zdrowia, a przez to brak możliwości zarobkowania oraz trudna sytuacja materialna nie stanowią w okolicznościach sprawy wystarczającej przyczyny odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona ma stałe dochody z renty, a w związku z tym także realną możliwość spłaty zaległości alimentacyjnej, tym bardziej, że nie ponosi ona żadnych wydatków, będąc na całkowitym utrzymaniu swojej matki (vide: protokół przesłuchania matki strony oraz strony). Wprawdzie sytuacja finansowa rodziny nie jest łatwa i wymaga wyrzeczeń, jednakże brak dochodów czy ich niska wysokość nie mogą zostać uznane za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Przyjęcie dochodów jako jedynych kryteriów oceny wniosku o umorzenie zadłużenia, skutkowałoby automatycznym umarzaniem wszystkich nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem SKO trudna sytuacja dochodowa nie stanowi wystarczającej okoliczności dla umorzenia należnej do zwrotu kwoty wraz z odsetkami, wskazane zaś w toku postępowania okoliczności uzasadniałyby raczej rozłożeniem na raty nienależnie pobranego świadczenia, co wymagałoby jednak złożenia przez stronę stosownego wniosku. SKO podkreśliło, że strona mimo pouczeń zawartych we wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz decyzji przyznającej świadczenie (którą strona posiadała o czym świadczy jej własnoręczny podpis na kopii decyzji, tak więc w każdej chwili mogła zapoznać się z jej treścią), nie poinformowała organu I instancji o tym, że decyzją Rady Pedagogicznej została skreślona z listy słuchaczy w dniu 14 lutym 2020 r. Zgłoszenie tej okoliczności nastąpiło dopiero dnia 18 sierpnia 2020 r. Zauważono, że w przepisie art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. katalog ulg w nim wymienionych charakteryzuje się swoistą gradacją. Umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest środkiem o najdalej idących skutkach, możliwym do zastosowania wtedy, gdy nie ma żadnych i trwałych możliwości spłaty zadłużenia. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono aby zaistniały takie okoliczności, które uniemożliwiałyby spłatę nienależnie pobranych świadczeń. Końcowo SKO wskazało, że środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia środków nienależnie pobranych, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja (tak jak w niniejszej sprawi), organ mógłby się więc narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych. Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę złożyła Skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu że nie istnieją przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń i że skarżąca nie znajduje się w szczególnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, osobistej i dochodowej na tle innych osób w sytuacji gdy z materiału dowodowego i załączonych dokumentów wynika wniosek przeciwny, -- art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie że uprawniona pobrała nienależne świadczenie za okres od poprzez podanie nieprawdziwych informacji lub niepoinformowanie o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej w sytuacji gdy z materiału dowodowego wynika wniosek przeciwny, -- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca nie znajduje się w szczególnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, osobistej i dochodowej oraz jakoby pobrała nienależne świadczenie ze swojej winy, w sytuacji gdy od 1.03.2020 r. do 31.08.2020 r. nadal pobierała naukę, kontynuowała kursy, przebywała w szpitalach i istniała pandemia koronawirusa która była sytuacją wyjątkową, nieprzewidywalną i wymagającą wsparcia finansowego ze strony Państwa dla skarżącej, która w tym czasie nie miała żadnych środków utrzymania prócz świadczeń funduszu alimentacyjnego. W oparciu o powyższe wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją w decyzji organu I instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zwolnienie jej z koszów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz o dopuszczenie dowodów z przesłuchania świadka oraz z dokumentów wskazanych w treści uzasadnienia. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 19 stycznia 20223 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymał w całości skargę strony, dodatkowo zarzucając, iż organ w zaskarżonej decyzji naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. oraz przepis art. 28 ust. 3 u.p.o.u.a. przekraczając granice uznania administracyjnego, tj. niedostatecznie uwzględniając szczególnie trudną sytuację osobistą, zdrowotną i w konsekwencji materialną strony oraz jej matki. Organ błędnie ocenił również przyczyny powstania nienależnie pobranego świadczenia jako zawinione przez skarżącą. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu pisma. Jednocześnie wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w wysokości 600,00zł plus VAT (razem 839 zł brutto) na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu oraz oświadczył, iż koszy te nie zostały opłacone w całości lub części (k: 57 akt sprawy sądowej). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu, albowiem kwestionowana nią decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji naruszają prawo procesowe w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że organy administracji publicznej zgodnie z art. 6 k.p.a., tj. zasadą praworządności (stanowiącą również zasadę konstytucyjną wyrażoną w art. 7 ustawy zasadniczej) w ramach procedury administracyjnej, działać mogą tylko na podstawie i w granicach określonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Wszelka aktywność organów władzy publicznej mieścić musi się zatem ścisłe w granicach ich kompetencji, której źródło stanowią normy powszechnie obowiązującego prawa. W odmiennej sytuacji aktywność taka nie jest możliwa ani uprawniona. Osoba, która pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest zobowiązana do ich zwrotu, przy czym za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, o czym stanowi art. 23 ust. 1 oraz art. 2 ust. 7 lit. a u.p.o.u.a. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 u.p.o.u.a.) - przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, istotna jest tu jednak kwestia ostateczności decyzji na którą wskazuje i potwierdza pogląd poniżej wyrażony. Natomiast w myśl art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Oznacza to, że w kwestii umorzenia w całości lub w części nienależnego świadczenia, rozłożenia go na raty lub odroczenia terminu jego płatności, można orzekać dopiero wtedy, gdy zostanie wydana ostateczna decyzja określająca nienależne świadczenie, przy czym podkreślić należy, że organ na wniosek strony, a nie z urzędu bada wystąpienie wskazanych okoliczności. Przypomnieć należy, że decyzją z dnia 15 marca 2022 r. Burmistrz Chojnowa uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w kwocie 3.000,00 zł. Następnie w terminie otwartym do zaskarżenia przedmiotowej decyzji strona wniosła pismo "odwołanie od decyzji nr ŚR-ZZ-000001/21 MOPS w Chojnowie" w którym strona zwróciła się o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy obu instancji przyjęły, że przedmiotowe pismo stanowi wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. i w tym trybie prowadziły postępowania, badając sytuację rodzinną, majątkową, dochodową i zdrowotną rodziny skarżącej. Takie postępowanie było wadliwe. Jeżeli strona w terminie otwartym do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji wnosi pismo, które oznacza jako odwołanie, wskazuje w nim numer i datę kwestionowanej decyzji organu I instancji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń oraz zawiera w przedmiotowym piśmie wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, to obowiązkiem organu było wyjaśnić charakter wniesionego przez skarżącą pisma z dnia 29 marca 2022 r. i zapytać o faktyczne intencje – stosownie do art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Przedstawiony wniosek jest tym bardziej uzasadniony, że skarżąca w przedmiotowym piśmie wskazuje m.in. że do pobrania świadczeń nie doszło z jej winy. Skarżąca powoływała się zatem także na okoliczności istotne z perspektywy rozstrzygnięcia inkorporowanego decyzją z dnia 15 marca 2022 r. Niewykluczone jest zatem, że intencją strony było zarówno zakwestionowanie decyzji organu I instancji w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu za nienależnie pobrane, jak i złożenie wniosku o ich umorzenie. Powyższa kwestia w ogóle nie była badana przez organy obu instancji, co obowiązane będą uczynić. W sposób niedozwolony i wadliwy skarżąca została pozbawiona możliwości kwestionowania decyzji o uznaniu pobranych z funduszu świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, czym naruszono art. 8 § 1, art. 10 § 1 i art. 15 K.p.a. Tym bardziej, że z materiału aktowego sprawy nie wynika, aby strona w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania zrzekła się prawa do jego wniesienia. W związku z tym przedwczesne było zajęcie stanowiska przez organy w tej sprawie i badanie, czy zachodzą przesłanki z art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Zajęte przez organy stanowisko, nie mogło ostać się w obrocie również z tego względu, że organy rozważały jedynie możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W postępowaniu wnioskowym żądanie strony determinuje zakres rozstrzygnięcia, a organ nie może w dowolny sposób kształtować żądania określonego przez stronę. W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego, podczas przesłuchania w dniu 12 maja 2022 r., strona wskazała "Ja chciałabym albo umorzenia zadłużenia albo rozłożenia na raty mojego zadłużenia albo odroczenia spłaty swojego zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", co wskazuje na ustne rozszerzenie wniosku o żądania alternatywne przewidziane w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Zatem w takiej sytuacji organ wydaje decyzję, którą orzeka w przedmiocie tych alternatywnych żądań na tle całościowo i jednolicie ustalonej oraz ocenionej sytuacji rodzinnej strony. W tym wypadku możliwe są bowiem sytuacje, w których jedno z żądań zostanie w całości załatwione negatywnie, a drugie w całości pozytywnie. Zakres żądania strony ma bowiem decydujące znaczenie, przesądza ono bowiem zarówno o granicach postępowania, jak i rozstrzygania organu. W okolicznościach niniejszej sprawy organy, niezależnie od tego, że z przyczyn wskazanych wcześniej procedowały przedwcześnie, nie rozpoznały całości żądania strony – co także skutkuje wadliwością rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, jako naruszające przepisy procesowe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. Wyeliminowanie z obrotu prawnego spornych decyzji z przyczyn podanych wyżej - czyni przedwczesnym rozważanie innych zarzutów skargi, które w istocie również zmierzały do ich uchylenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe rozważania oraz ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku - należy wyjaśnić charakter pisma strony z dnia 29 marca 2022 r., gdyż organ ma możliwości zajęcia stanowiska w niniejszej sprawie i zbadania, czy zachodzą przesłanki z art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. dopiero po ostatecznym określeniu nienależnego świadczenia, pamiętając, iż rozstrzygnięcie w tej sprawie winno obejmować wszystkie zgłoszone żądania strony. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.). W niniejszej sprawie nie było podstaw do przyznania wynagrodzenia na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia. W przypadku skargi na decyzję organu odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń spór nie dotyczy bowiem bezpośrednio należności pieniężnej, ale przesłanek przyznania ulgi.