IV SA/Wr 6/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom Protokolant: Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K.C. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 237/22 postanawia: I. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; II. przyznać adwokatowi G. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, w tym 23% podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 237/22, odrzucił skargę K. C. (dalej jako strona lub skarżąca) na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Powyższe orzeczenie stało się prawomocne z dniem 11 października 2022 r. Pismem z dnia 4 stycznia 2023 r. skarżąca zwróciła się do tut. Sądu o wznowienie postępowania prowadzonego pod sygn. akt IV SA/Wr 237/22 podając, że postanowienie kończące tę sprawę zostało wydane z pominięciem uzupełnionych braków formalnych skargi. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2023 r. strona została wezwana do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi o wznowienie postępowania poprzez wskazanie: podstawy wznowienia wraz z jej uzasadnieniem, okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie oraz rodzaju żądania. Pełnomocnik z urzędu uzupełniając braki formalne skargi jako podstawę wznowienia podał nieważność postępowania określoną w art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej u.p.p.s.a.). gdyż: 1) do momentu wydania postanowienia kończącego sprawę, w tym w dniu otrzymania wezwania do usunięcia braków formalnych skargi, skarżąca nie była należycie reprezentowana – nie ustanowiono dla niej pełnomocnika z urzędu, a sama nie mając dostatecznej wiedzy do prawidłowego sporządzania pism procesowych nie wykazała nadanych załączników w przesłanej korespondencji, co doprowadziło do braku dowodu z dokumentu przesłania pisma z dnia 28 kwietnia 2022 r., a w konsekwencji do odrzucenia skargi; 2) wskutek naruszenia przepisów prawa, tj. art. 6 u.p.p.s.a. oraz § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1177, dalej r.w.u.), strona była pozbawiona możności działania, jako że pomimo potwierdzenia przez pracownika sądowego otrzymania pisma z dnia 28 kwietnia 2022 r., w którego treści wskazano numer PESEL, przed wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi w tym zakresie, pismo to nie znajdowało się we wskazanym miejscu w aktach sprawy. W uzasadnieniu wskazanych podstaw wznowieniowych – o których istnieniu skarżąca dowiedziała się w dniu 4 stycznia 2023 r. – wyjaśniono, że po zapoznaniu się z aktami sprawy strona stwierdziła nieprawidłowość sporządzenia pism przesłanych w korespondencji o nr [...], polegającą na braku wymienienia załączników. W związku z tym nie była ona w stanie udowodnić, że pismo z dnia 28 kwietnia 2022 r., usuwające braki formalne skargi, zostało przesłane powyższą przesyłką. W błędnym przekonaniu o prawidłowości działania i kompletności skargi utwierdziły ją również rozmowy telefoniczne z pracownikami sekretariatu Wydziału Informacji Sądowej (WIS), przez co skarżąca mogła nie uzyskać niezbędnych pouczeń względem czynności procesowych i skutków ich zaniedbań oraz co pozbawiało ją możności działania z uwagi na naruszenia ww. przepisów prawa. Na tym etapie postępowania nie został jej również ustanowiony pełnomocnik z urzędu, a więc nie można było mówić o należytej jej reprezentacji. W sprawie zaistniały zatem przesłanki nieważnościowe powodujące konieczność wznowienia postępowania z racji braku odpowiedniej wiedzy skarżącej względem sytuacji prawnej w jakiej się ona znajdowała. Z tych powodów wniesiono o uchylenie postanowienia tut. Sądu z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 237/22. Nadto pełnomocnik strony wystąpił również o przeprowadzenie dowodu z nagrań rozmów telefonicznych skarżącej z pracownikami WIS oraz o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone w jakiejkolwiek części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 270 u.p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII u.p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jak stanowi zaś art. 280 § 1 u.p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienia odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. W niniejszej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania skarżąca wskazała art. 271 pkt 2 u.p.p.s.a., który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W pierwszej kolejności należało zatem zbadać, czy skarga o wznowienie postępowania oparta została na powyższej podstawie, a więc czy okoliczności faktyczne podane przez skarżącą stanowiły o jej nienależytej reprezentacji oraz o niemożności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Przez brak należytej reprezentacji rozumie się sytuację, w której strona w ogóle pozbawiona zostałaby właściwej reprezentacji przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 6/09 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i wszystkie pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym orzeczeniu). Przesłanki tej nie można jednak utożsamiać z brakiem reprezentacji w ogóle. Jeśli bowiem strona dysponująca pełną zdolnością procesową, brała udział w toczącym się postępowaniu i dokonywała w jego ramach czynności, to fakt nieustanowienia jej pełnomocnika z urzędu nie może być traktowany na równi z brakiem należytej reprezentacji. Przesłanka ta bazuje bowiem na rażącej wadliwości aktu reprezentacji, nie zaś na występowania bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, tak z urzędu, jak i z wyboru. Dodatkowo podkreślić również trzeba, że w niniejszej sprawie stronie nie został ustanowiony pełnomocnik z urzędu w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie z uwagi na zachodzącą wadliwość proceduralną, lecz na podstawie i w granicach prawa. Jak bowiem wynika z postanowienia tut. Sądu z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SPP/Wr 30/22, wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony na zasadzie art. 247 u.p.p.s.a., tj. z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia została następnie zweryfikowana w toku kontroli instancyjnej zainicjowanej zażaleniem skarżącej, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt III OZ 625/22. Ponadto warto zwrócić uwagę, że po odrzuceniu skargi kolejny wniosek skarżącej o przyznanie pełnomocnika z urzędu został już rozpatrzony pozytywnie (postanowienie z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SPP/Wr 90/22). Przed prawomocnym zakończeniem postępowania strona skorzystała więc z pomocy prawnej adwokata z urzędu, który podjął w jej imieniu określone czynności procesowe. Nie odniosły one jednak zamierzonego skutku, albowiem zażalenie skarżącej złożone tym razem na postanowienie tut. Sądu z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 237/22 zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt III OZ 624/22. W konsekwencji należało przyjąć, że w sprawie nie zaistniała przesłanka nienależytej reprezentacji, albowiem strona brała aktywny udział w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, a na etapie postępowania zażaleniowego była reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Sygnalizowane mankamenty w zakresie braku fachowej wiedzy skarżącej nie były przy tym czynnikiem istotnym, jeśli weźmie się pod uwagę, że okolicznością sporną pozostaje jedynie fakt uzupełnienia w terminie braków formalnych skargi poprzez wskazanie numeru PESEL. Zagadnienie to zostało zaś poddane ocenie dwóch instancji sądowych, dodatkowo przy udziale w ostatniej z nich profesjonalnego pełnomocnika, korzystającego z takich, a nie innych środków prawnych. Z tego powodu wskazana przesłanka wznowieniowa w rzeczywistości nie zachodziła. Przechodząc do drugiej z nich należy dostrzec, że niemożność działania, o której mowa w art. 271 pkt 2 u.p.p.s.a., a więc niemożność obrony swoich praw jest pozbawieniem strony możliwości podejmowania w postępowaniu sądowym czynności procesowych. Nadto o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w Warszawie z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2866/05, i we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 412/05). W stanie faktycznym niniejszej sprawy trudno zaś stwierdzić związek między powołaną przez stronę okolicznością otrzymania rzekomo wadliwych informacji od pracownika sekretariatu Wydziału Informacji Sądowej a pozbawieniem jej możności działania. Sytuacja opisana przez skarżącą nie została bowiem potwierdzona w ramach czynności wyjaśniających, a treść rozmów telefonicznych z pracownikami sekretariatu WIS nie podlega rejestracji. Przyjęty zaś przez nich schemat działania, wynikający z pozycji ustrojowej, wyklucza możliwość merytorycznej weryfikacji składanych przez stronę pism procesowych, albowiem rola ta przypisana jest wyłącznie sądowi orzekającemu w sprawie. Strona nie mogła zatem otrzymać od nich innej informacji, aniżeli ta, że dana korespondencja wpłynęła do Sądu. I w takim względnie dyspozycja § 5 ust. 1 pkt 1 r.w.u. została w tej sprawie zachowana. Jeśli natomiast idzie o kwestię naruszenia art. 6 u.p.p.s.a., to wyjaśnić jedynie należy, że strona w piśmie z dnia 20 maja 2022 r. (k. 33 akt o sygn. IV SA/Wr 237/22), stanowiącym wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, została pouczona o ciążących na niej obowiązkach i wynikających następstwach w przypadku ich niezrealizowania. Prawidłowość ich dochowania spoczywała zatem wyłącznie na niej. Nieuzupełnienie braków formalnych w terminie z uwagi na błędne przekonanie, co do skuteczności swoich działań, winno więc obciążać wyłącznie stronę. Tym bardziej, że mogła ona naocznie przekonać się o treści przesłanej przez siebie korespondencji, zapoznając się z aktami sprawy w sposób tradycyjny bądź za pośrednictwem portalu PASSA, z którego przecież korzystała w późniejszym czasie. Tym samym nie sposób przyjąć, że w sprawie doszło do pozbawienia strony możności działania w następstwie naruszenia art. 6 u.p.p.s.a. oraz § 5 ust. 1 pkt 1 r.w.u. Reasumując należało stwierdzić, że sformułowana przez stronę podstawa wznowienia nie odpowiada w rzeczywistości przesłance z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Skoro w toku postępowania o sygn. akt IV SA/Wr 237/22 nie doszło do nienależytej reprezentacji strony ani nie została ona pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, to niezwiązana z tą przesłanką argumentacja przedmiotowej skargi, odnosząca się w istocie do zastrzeżeń względem prawidłowości podjętego przez Sąd orzeczenia, poddanego już przecież kontroli instancyjnej, nie mogła prowadzić do skutecznego wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, samo sfomułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza jeszcze, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FSK 607/06, z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 257/11 oraz z dnia 7 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1722/11). Wobec tego wniesiona skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 u.p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I postanowienia. Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt II sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 u.p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sąd podziela bowiem stanowisko prezentowane w szeregu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, kwestionujące konstytucyjność zróżnicowania wynagrodzenia otrzymywanego przez pełnomocników z urzędu ze stawkami opłat za czynności pełnomocników działających z wyboru (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt SK 66/19 – Lex nr 2952994, z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21 – Lex nr 3489599 oraz z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 85/22 – Lex nr 3519500). W szczególności zwrócić należy uwagę na jedno z ostatnich orzeczeń trybunalskich wydanych w tej materii, tj. wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 2023 r., poz. 842), w którym stwierdzono, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. Zdaniem Sądu należy się zgodzić z poglądem wyrażonym w powołanym wyżej orzeczeniu, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Kierując się zatem prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa oraz bazując na zasadzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (480 zł wraz z podatkiem od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 18).