IV SA/Wr 414/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. B. o wyłączenie sędziego WSA Lidii Serwiniowskiej, sędziego NSA Julii Szczygielskiej, sędziego WSA Wandy Wiatkowskiej - Ilków w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2015 r., nr 205613/2017 w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego WSA Lidii Serwiniowskiej, sędziego NSA Julii Szczygielskiej, sędziego WSA Wandy Wiatkowskiej – Ilków.

Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego. W dniu 21 listopada 2016 r. wpłynęła do tut. Sądu skarga kasacyjna od powyższego wyroku, nosząca datę 20 listopada 2016 r., podpisana przez adw. T.N. - pełnomocnika skarżącego z urzędu. Pismem z dnia 22 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącego złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 29 września 2016 r. W wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 29 listopada 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącego o nadesłanie oświadczenia, czy wobec przedłożenia Sądowi opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik cofa wniesioną skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 29 września 2016 r. W odpowiedzi pełnomocnik oświadczył, że nie sporządzał, ani nie wnosił do tut. Sądu skargi kasacyjnej z dnia 20 listopada 2016 r. W wykonaniu zarządzenia z dnia 15 grudnia 2016 r. przesłano pełnomocnikowi odpis skargi kasacyjnej, celem złożenia oświadczenia o skuteczności jej wniesienia. W odpowiedzi pełnomocnik oświadczył, że nie składał oświadczenia o skuteczności wniesienia skargi kasacyjnej z dnia 20 listopada 2016 r. ponieważ jej nie sporządził, ani nie podpisał, ani nie złożył w tut. Sądzie. Zdaniem pełnomocnika, w sprawie zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, dlatego wniósł o udzielenie informacji, czy tut. Sąd złoży w sprawie zawiadomienie do prokuratury. W dniu 10 lutego 2017 r. skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, która został oddalona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OPP 4/17. Pismem z dnia 2 maja 2017 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziów: Lidii Serwiniowskiej, Julii Szczygielskiej, Wandy Wiatkowskiej – Ilków z dalszego orzekania w sprawie, bowiem, jak wskazał "są oni wyłączeni z mocy ustawy, gdyż rozpoznając sprawę po swoim własnym wyroku byliby oni sędziami we własnej sprawie". Wymienieni we wniosku sędziowie odnosząc się do wniosku skarżącego złożyli pisemne oświadczenie o nieistnieniu okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. W szczególności oświadczyli, że nie występują w sprawie żadne okoliczności określone w art. 18 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które dawałyby podstawę do wyłączenia ich od rozpoznania niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem z art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a). W myśl art. 21 p.p.s.a. sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy (art. 22 § 1 i 2). Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Wskazać należy, że w obydwu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Analizując pod takim kątem przedmiotowy wniosek Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Okoliczności powołane przez skarżącego we wniosku nie uzasadniają wyłączenia wskazanych sędziów od rozpoznawania niniejszej sprawy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że do zastosowania art. 19 p.p.s.a. nie wystarcza wyłącznie subiektywne podejrzenie strony, co do braku bezstronności sędziego czy subiektywne odczucie o utracie wiary w bezstronność sędziego. Strona powinna wskazać okoliczności, które mogłyby zostać uznane za obiektywnie świadczące o stronniczości sędziego. Mogą to być fakty związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem oraz inne uwarunkowania zewnętrzne lub wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogłyby budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na nie w pełni zobiektywizowanych przesłankach (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 843/11 oraz z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 86/12, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Tym samym przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie czy nieobiektywnie nie oznacza, że istnieją podstawy do jego wyłączenia (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OZ 293/11 oraz z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OZ 759/10, publ. CBOSA). Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że wymienieni na wstępie sędziowie złożyli stosowne oświadczenia podając, że w sprawie nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. W szczególności sędziowie oświadczyli, że nie występują w sprawie żadne okoliczności określone w art. 18 p.p.s.a., które dawałyby podstawę do wyłączenia ich od rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie zaś z przyjętym poglądem, który Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje, jeśli sędzia którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenie nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 332/10, 8 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GZ 471/13, publ. CBOSA). Wobec zatem braku oczywistych faktycznych i prawnych przesłanek wyłączenia sędziego, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.