IV SA/Wr 370/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku L. F. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Pismem referendarza sądowego z dnia 7 lutego 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu i jednocześnie wezwano skarżącego na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień: tj. dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne) i do nadesłania wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka; zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że wnioskodawca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy); dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015r., dokumenty potwierdzające ewentualne zajęcie komornicze, wysokość zadłużenia, wyjaśnienia z czego się utrzymuje, czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu miesięczne wynagrodzenie (należało nadesłać dokument potwierdzający te dane) i czy otrzymał dodatek mieszkaniowy i świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy (należało nadesłać decyzje organów pomocy społecznej przyznające ten dodatek i świadczenia). W piśmie tym pouczono skarżącego, że dokumenty i wyjaśnienia należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w formularzu i aktach sprawy. Pismo to skarżący odebrał w dniu 13 lutego 2017 r. W dniu 17 lutego 2017 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Do formularza tego dołączył odrębne pisemne wyjaśnienia k- 31. W formularzu tym i w pisemnych wyjaśnieniach podał, że jest osobą samotną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie osiąga dochodów z tytułu zatrudnienia, renty, emerytury, umów cywilnych i najmu, stypendiów, honorariów. Nie posiada kont i lokat bankowych. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Wnosi o przyznanie prawa pomocy z powodu ubóstwa i w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Wskazał, że w uzyskuje dochody w kwocie [..] zł z wprowadzania śmieci do ponownego obiegu oraz "z cudu". Nie uzyskuje obecnie dodatku mieszkaniowego z powodu braku tytułu do lokalu mieszkalnego. Ostatni dodatek otrzymał za okres od czerwca do listopada 2016 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Nie podejmuje prac dorywczych. Opłaty za mieszkanie wynoszą około 403 zł miesięcznie, których nie reguluje. Nie posiada zajęć komorniczych. Opłata za prąd wynosi 22 zł, a za telefon 35 zł, leki w postaci 40% alkoholu około 32 zł. Nie składał zeznania podatkowego. Nie uzyskuje żadnych zasiłków z pomocy społecznej, a ostatnie świadczenie z tej pomocy otrzymał w kwietniu w wysokości [...] zł. Podał, że posiada mieszkanie komunalne i nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, mimo, że z formularza i z akt administracyjnych niniejszej sprawy, w tym wywiadu środowiskowego wynika, że jest on osobą samotną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszkającą w lokalu socjalnym. Nie ma rodziców ani rodzeństwa (dane z wywiadu środowiskowego z dnia [...] 2016 r.) Nie osiąga dochodów z tytułu zatrudnienia, renty, emerytury, umów cywilnych i najmu, stypendiów, honorariów. Nie posiada kont i lokat bankowych. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. W orzecznictwie sądowym przyjęto bowiem, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881) Z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy i w aktach sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 436/16 wynika zaś, że skarżący z dniem [...] utracił status osoby bezrobotnej na okres 180 dni z powodu odmowy podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w spółce z o. o. na terenie [...], a więc w zakładzie pracy znajdującym się w miejscu zamieszkania skarżącego. W wywiadzie tym podano (rubryka nr III), że proponowane wynagrodzenie wynosiło od [..] do [...] zł brutto i że wynagrodzenie to znacznie przekraczało minimalne wynagrodzenie za pracę, które w 2016 r. wynosiło 1850 zł brutto. Z wywiadu tego wynika ponadto, że proponowana praca była w ocenie skarżącego poniżej jego oczekiwań finansowych, gdyż nie jest on osobą niepełnosprawną intelektualnie, aby wykonywać taką pracę. W wywiadzie tym skarżący podał, że powróci na rynek pracy, gdy znajdzie odpowiednią pracę obejmującą maksymalną dopłatę do wynagrodzenia osoby niepełnosprawnej intelektualnie, tj. [..] zł miesięcznie. Z wywiadu tego wynika ponadto, że skarżący posiada [...] wykształcenie, zawód wyuczony [...] i [...] i prawo jazdy. Istotne jest również, że w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 348/16 Sąd wyrokiem z dnia 17 stycznia 2017 r. oddalił skargę skarżącego na decyzję organu II instancji z dnia 9 czerwca 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w wyniku, której skarżący utracił z dniem [...] na okres 180 dni status osoby bezrobotnej, o którym mowa w powyższym wywiadzie środowiskowym. Skoro skarżący odmówił przyjęcia zatrudnienia proponowanego przez urząd pracy, z tytułu którego proponowane wynagrodzenie znacznie przekraczało minimalne wynagrodzenie za pracę i w związku tym utracił status osoby bezrobotnej, to nie można przyjąć w niniejszej sprawie, że skarżący podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Tym samym nie można również przyjąć, że uzyskanie tych środków było obiektywnie nie możliwe. Dane dotyczące wykształcenia i zawodu również świadczą o tym, że skarżący dysponujący odpowiednim wykształceniem i wyuczonym zawodem, świadomie nie poszukuje zatrudnienia, co rzutuje na powyższą ocenę, iż nie wykazał on, że podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ponadto w aktach administracyjnych sprawy IV SA/Wr 436/16 znajduje się również kopia podania skarżącego z dnia 12 kwietnia 2016 r. złożonego w powiatowym urzędzie pracy o skierowanie na szkolenie z żebrania w każdym miejscu na obszarze Unii Europejskiej. W świetle powyższego utrata statusu osoby bezrobotnej, brak dochodów, wydatki na utrzymanie i wydatki na leki, co wymaga podkreślenia, o zawartości alkoholu, nie uzasadniają przyznania skarżącemu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia również okoliczność, że skarżący nie wykazał w wyczerpujący sposób, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymał świadczenia z pomocy społecznej, które przysługują osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i spełniającym określone kryterium dochodowe. Oświadczenie skarżącego, że ostatni raz otrzymał te świadczenia w [...] nie wyjaśnia tej kwestii nawet jeżeli z urzędu wiadomo, że w niniejszej sprawie Sąd oddalił skargę na decyzje SKO z dnia [...] odmawiającą zasiłku z pomocy społecznej, a więc decyzję wydaną w okresie wcześniejszym niż ostatnie sześć miesięcy. Żądane dane miały na celu ustalenie, jak kształtuje się obecna sytuacja dochodowa skarżącego, tzn. czy znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, która ma wpływ na ocenę czy skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 7 lutego 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.