IV SA/Wr 363/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka, sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi D. W. kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.

Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2, art. 4, art. 5, art. 10, art. 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), po rozpatrzeniu odwołania B. M., dalej: wnioskodawczyni, strona, skarżąca, od decyzji wydanej z upoważniania Burmistrza Miasta K. G. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G. z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], przyznająca stronie świadczenie wychowawcze na syna O. M.. Organ odwoławczy wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Przyznając stronie wnioskowane świadczenie wychowawcze na syna, organ I instancji zawarł w uzasadnieniu decyzji informację, że ze świadczeń tych będzie potrącane zadłużenie określone jako świadczenia nienależnie pobrane na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych z lat 2011-2014. Organ I instancji odstąpił od uzasadnienia decyzji, gdyż w całości uwzględnił żądanie strony. W złożonym odwołaniu strona wskazała, że wydanie decyzji naruszało prawo oraz zasady pomocy społecznej, gdyż przyznane świadczenie wychowawcze zostało przeznaczone na spłatę zadłużenia wynikającego z nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że zarzuty odwołania dotyczą zastosowania potrącenia względem przyznanego wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego. Kolegium powołało przepis art. 30 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), dalej jako ustawa, zgodnie z którym kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego. Kolegium podkreśliło, że czynność potrącenia nienależnie pobranych świadczeń z bieżąco wypłacanych świadczeń jest czynnością materialno-techniczną, a co za tym idzie - nie wymaga ono wydania jakiejkolwiek decyzji. Ustawodawca nie wskazuje bowiem na formę prawną takiego rozstrzygnięcia, jak również nie ma podstaw do jej domniemania. Warunkiem zastosowania instytucji potrącenia jest ustalenie ostateczną decyzja administracyjną kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz pobieranie przez świadczeniobiorcę wskazanych w art. 30 ust. 6 świadczeń w kolejnych okresach. W ocenie organu odwoławczego, skoro potrącenie stanowi czynność materialno-techniczną, to wystarczy, aby organ pisemnie poinformował świadczeniobiorcę o fakcie potrącenia. Alternatywnie, w sytuacji gdy organ wydaje decyzję przyznającą świadczenia na kolejny okres, może w treści uzasadnienia bądź pouczeniu wyjaśnić świadczeniobiorcy, że zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone konkretną decyzją będą potrącane ze świadczeń wypłacanych. Tak też uczynił organ I instancji orzekający w niniejszej sprawie, informując w treści uzasadnienia wydanej decyzji o zastosowaniu potrącenia nienależnie pobranych świadczeń ustalonych decyzjami z lat 2011-2014. Kolegium wskazało, że taka informacja nie stanowi części składowej decyzji administracyjnej, która mogłaby zostać oprotestowana samodzielnym zarzutem odwoławczym. Zauważono, że czynność potrącenia z przyznanego świadczenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych decyzjami ostatecznymi niewątpliwie jest czynnością o jakiej mowa w art. 3 § 1 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi albowiem jest to czynność z zakresu administracji publicznej, dotycząca uprawnień wynikających z przepisów prawa, to jest wynikającego z art. 26 ust. 1 uprawnienia do otrzymywania w określonym ustawowo terminie przyznanego wcześniejszą decyzją świadczenia rodzinnego i określonych w art. 30 ust. 6 ustawy okoliczności uprawnienie to wyłączających. Podkreślono, że na gruncie tych czynności materialno-technicznych dojść może do sporu pomiędzy stroną a organem dotyczącego zarówno realizowania obowiązku wypłaty ustalonego świadczenia, czy też prawidłowości dokonywanych potrąceń, przykładowo ze względu na przedawnienie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, na co w niniejszej sprawie zwraca uwagę odwołująca. W takiej sytuacji strona ochrony swych praw dochodzić może w trybie przewidzianym w art. 52 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym to przepisem skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Kolegium, które rozpatruje odwołanie od decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r., nie ma uprawnień do wkraczania w sferę dokonywanych przez organ I instancji czynności materialno-technicznych, a więc również potrąceń kwot nienależnie pobranych świadczeń. W tej sytuacji w wyniku wniesionego przez stronę odwołania mogło dojść do weryfikacji wydanej decyzji jedynie w zakresie przyznanego skarżącej uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Taka kontrola nie wykazała jednak uchybień, co czyni decyzję organu I instancji prawidłową. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do tutejszego Sądu, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości skarżącej wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej a także braku możliwości przeanalizowania akt sprawy przez pełnomocnika skarżącej, co miało wpływ na wadliwość decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy sądowoadministracyjnej pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej potrącania świadczenia wychowawczego na rzecz powstałych zaległości. Ponadto zarzucił, że zaskarżona decyzja niewłaściwie łączy informacje z rozstrzygnięciem decyzyjnym. Nadto w decyzji brakuje informacji o wysokości kwoty, która powinna być potrącana. Zdaniem pełnomocnika wydana decyzja jest niezgodna z prawem, gdyż nastąpiło przedawnienie W aktach sprawy nie istnieje żaden dokument, który by mówił o przedłużeniu okresu przedawnienia. Zdaniem pełnomocnika zawarcie w decyzji informacji o potrąceniach, w intencji organu pomocy społecznej miało doprowadzić do przedłużenia okresu przedawnienia. Wskazał, że skarżąca nie otrzymała z MOPS żadnego pisma informującego o wysokości zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu. Sąd administracyjny nie ma przy tym podstaw prawnych aby oceniać rozstrzygnięcie organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Nie rozpatruje również danej sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta J. G. z [...] kwietnia 2016 r., którą przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na syna na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Wymieniona decyzja, która jest decyzją pozytywną, nie zawiera uzasadnienia. Organ I instancji zasadnie bowiem przyjmuje, ze skoro w całości uwzględnione zostało żądanie strony, zgodnie z art. 107 ust. 4 k.p.a. decyzja nie wymaga uzasadnienia. Nie może zmienić tego fakt, że stwierdzenie to znajduje się w części decyzji nazwanej uzasadnieniem. Pod zdaniem tym mieści się natomiast kolejne, informujące, że zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy od kwietnia 2016 r. organ będzie potrącał świadczenie wychowawcze na spłatę zadłużeń wynikających z decyzji z dnia 27 października 2017 r., 17 kwietnia 2012 r. i 14 stycznia 2014 r. – zgodnie z art. 55 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613), zaliczając spłaty proporcjonalnie na poczet należności głównej oraz kwoty odsetek w stosunku, w jakim w dniu spłaty pozostaje kwota główna do kwoty odsetek, do momentu całkowitej spłaty zadłużenia. Skoro potrącenie stanowi czynność materialno-techniczną, to wystarczy, aby organ pisemnie poinformował świadczeniobiorcę o fakcie potrącenia. Alternatywnie, w sytuacji gdy organ wydaje decyzję przyznającą świadczenia na kolejny okres, może w treści uzasadnienia bądź pouczeniu wyjaśnić świadczeniobiorcy, że zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone konkretną decyzją będą potrącane ze świadczeń wypłacanych. Pogląd taki został wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 594/15, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Informacja o potrąceniu zawarta w decyzji organu I instancji pozostaje zatem wyraźnie poza treścią decyzji jakkolwiek została w niej zamieszczona, a środki prawne wywiedzione najpierw od tej decyzji a następnie od decyzji ostatecznej (odwołanie, skarga do sądu administracyjnego) zwalczają tylko tę informację. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, którą skarżąca uważa za "krzywdzącą, niezgodną z prawem i naruszającą elementarne zasady oraz cele pomocy społecznej" odnosi się jedynie do decyzji, które były "efektem nieprawidłowych działań administracyjnych MOPS K. G.i dotyczą okresu od urodzenia – O. M., tj. od 3 listopada 2007 r.". Decyzja ostateczna Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w mocy, orzeka zatem zasadnie jak czyni to Dyrektor MOPS w K. G.. Szerzej jedynie odnosi się do kwestii zamieszczenia tego rodzaju informacji w decyzji administracyjnej. W skardze pełnomocnik skarżącej – jej ojciec, podniósł okoliczności dotyczące urodzenia dziecka przez córkę, jego sytuacji zdrowotnej, świadczenia alimentacyjnego, decyzji nakazujących zwrot pobranych świadczeń i potrąceń, o jakich mowa w obu decyzjach. Skarga zarzuca przy tym, że "istota świadczenia wychowawczego została całkowicie wypaczona", jednak brak zarzutów względem pozytywnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Skarga skupia się jedynie na powyższej informacji. Wreszcie podczas rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 16 maja 2017 r. pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ale tylko w części dotyczącej potrącania świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo uznało, że nie posiada uprawnień do wkraczania w sferę dokonywanych przez organ I instancji czynności materialno – technicznych, tj. potrąceń kwot nienależnie pobranych świadczeń. Po wniesieniu odwołania mogło bowiem dojść do weryfikacji wydanej decyzji ale jedynie w zakresie przyznanego skarżącej uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Przeprowadzona w tym względzie kontrola nie wykazała uchybień, które czyniłyby decyzję organu I instancji wadliwą. Wobec powyższego stwierdzenia wymaga, że kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ewentualnego umorzenia zobowiązań skarżącej stanowi przedmiot odrębnych postępowań a zatem pozostaje poza zakresem niniejszego rozpoznania Kolegium jak również sądu administracyjnego. Uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Sąd oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).