Sygnatura
IV SA/Wr 341/25
Wyrok WSA we Wrocławiu z 20 sierpnia 2026 r., IV SA/Wr 341/25 – rejestr zabytków
Wynik
*Stwierdzono bezskuteczność czynności wydanej na podstawie przepisów szczególnych
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
- Data orzeczenia
- 20 sierpnia 2026
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), , Protokolant: referent Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi A. Ż.i J. Ż. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 396/24 I. stwierdza bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój polegającej na ujęciu w Gminnej Ewidencji Zabytków karty adresowej z dnia 14 września 2012 r. oraz nowej karty adresowej z dnia 4 maja 2021 r. dotyczących domu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...] [...], powiat kłodzki, KW nr [...]; II. zasądza od Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój solidarnie na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Prawomocnym wyrokiem z 23 I 2025 r. (sygn. akt IV SA/Wr 396/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu skargi A. Ż. i J. Ż. na czynność Burmistrza Miasta Polanica-Zdrój w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków - stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że jakkolwiek w skardze zaskarżono alternatywnie zarządzenie burmistrza z 29 X 2021 r. (nr 188/2021) w sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków lub czynność burmistrza w postaci ujęcia karty adresowej zabytku w tej ewidencji, to istota sprawy dotyczy czynności materialno-technicznej organu administracji w postaci ujęcia karty adresowej budynku jednorodzinnego) położonego przy "ulicy [...]" w P. w gminnej ewidencji zabytków (dalej: GEZ). Przy czym w GEZ ujęta została została karta adresowa zabytku z dnia 14 IX 2012 r., a następnie nowa karta adresowa zabytku z dnia 4 V 2021 r. Sąd ustalił przy tym, że budynek jednorodzinny położony przy "ulicy [...]" w P. figuruje w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej "WEZ"), przez co ujęcie w GEZ karty adresowej z 14 IX 2012 r. odbywało się w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 23 VII 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568, ze zm.) – dalej "UoOZ", zgodnie z którym w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Przepis ten – w ocenie Sądu – nie pozostawia luzu decyzyjnego wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi) obligując go do bezwarunkowego ujęcia w GEZ tych zabytków nieruchomych z terenu gminy, które ujęte zostały w WEZ. Skoro zatem na gruncie niniejszej sprawy ujęcie karty adresowej zabytku w GEZ nastąpiło na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ, to nie miał tu zastosowania art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ dotyczący ujęcia w GEZ pozostałych zabytków (a więc nieujętych do rejestru zabytków oraz w WEZ). Sąd zwrócił uwagę, że przywołany przez skarżących wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 V 2023 r. (sygn. akt P 12/18), wskazujący na konieczność zapewnienia posiadaczowi nieruchomości możliwości czynnego udziału w postepowaniu w sprawie ujęcia karty adresowej zabytku w GEZ, nie mógł znaleźć zastosowania w sprawie, bowiem dotyczył ujęcia dokonywanego na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ, a nie – jak w niniejszej sprawie - art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ. Z tej też przyczyny, podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ Sąd uznał za bezzasadne. W dalszej części uzasadnienia Sąd jednak ocenił krytycznie drugą czynność burmistrza polegającą na włączeniu do GEZ nowej karty adresowej z dnia 4 V 2021 r. Stwierdził, że dokonana została ona z naruszeniem § 18b ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 V 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r., poz. 56) – dalej "Rozporządzenie". Przepisy te, w wersji obowiązującej od 19 X 2019 r., przewidują bowiem obowiązek zawiadomienia właściciela lub posiadacza zabytku o sporządzeniu nowej karty adresowej na co najmniej 14 dni przed planowanym terminie włączenia karty adresowej do GEZ. W okolicznościach sprawy burmistrz nie wywiązał się z tego obowiązku. Sąd zaznaczył, że A. Ż. i J. Ż. nabyli nieruchomość przy "ul. [...]" w P. w dniu 16 IV 2021 r., tak więc jako właściciele powinni zostać zawiadomieni o sporządzeniu nowej karety adresowej. Wyrok z 23 I 2025 r. (sygn. akt IV SA/Wr 396/24) uprawomocnił się w dniu 21 III 2025 r. Skargą z dnia 24 VI 2025 r. (data nadania), doprecyzowaną pismem procesowym z 11 IX 2025 r., A. Ż. i J. Ż. (dalej "skarżący") wnieśli o wznowienie postępowania zakończonego wyżej opisanym wyrokiem żądając zmiany wyroku i stwierdzenia bezskuteczności czynności burmistrza polegającej na włączeniu do GEZ karty adresowej z dnia 14 IX 2012 r. budynku mieszkalnego przy "ulicy [...]" w P. Wniesiono także o przeprowadzenie dowodu z pisma Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 21 III 2025 r. ([...]). W skardze powołano się na nową okoliczność w sprawie w rozumieniu art. 273 § 2 ppsa. Pełnomocnik skarżących w dniu 28 III 2025 r. otrzymał bowiem od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków pismo z 21 III 2025 r. ([...]) informujące, że nieruchomość położona przy "ulicy [...]" w P. nigdy nie była ujęta w WEZ. W ocenie skarżących powyższa okoliczność ma istotne znaczenie w sprawie i jest odmienna od ustalenia poczynionego przez Sąd w prawomocnie zakończonej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 396/24. Sąd bowiem uznał legalność czynności włączenia do GEZ karty adresowej zabytku z 14 IX 2012 r. powołując się na fakt ujęcia tego zabytku także w WEZ, co okazało się niegodne ze stanem faktycznym. W rezultacie została przyjęta przez Sąd niewłaściwa podstawa prawna ujęcia nieruchomości skarżących w GEZ, tj. art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ zamiast art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ. W odpowiedzi na skargę o wznowienie burmistrz wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, że budynek skarżących był ujęty w GEZ już w zapisach planu miejscowego przyjętego uchwałą Rady Miejskiej w Polanicy – Zdroju z 29 IV 2009 r. (nr XXXI/193/09) w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego MPZP Centrum – dalej jako "MPZP". Karta adresowa zabytku z 14 IX 2012 r. sporządzona została na postawie przekazanego przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu wykazu zabytków nieruchomych (zgodnie z art. 7 ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U z 2010 r. poz. 474)). Nie jest zatem prawdą, że budynek o adresie "ul. [...]" został ujęty jako "inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków", bowiem ww. budynek został wykazany w ewidencji zabytków nieruchomych prowadzonej przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu, która to stanowiła podstawę do sporządzenia kart adresowych zabytków. Przywołany zaś przez skarżących wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 V 2023 r. zapadł wiele lat po tym, jak przedmiotowy budynek został włączony do GEZ. W ocenie burmistrza budynek skarżących jest uznany za zabytek, co podkreśla również Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w swojej korespondencji. Karty adresowe zabytków (zarówno pierwotna jak i aktualizowana - która została bezskutecznie włączona do GEZ) zostały wykonane przez osoby mające specjalistyczną wiedzę w tym zakresie i były uzgadnianie z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków, Delegatura w Wałbrzychu. Przedłożone zaś przez skarżących pismo Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu stanowi odpowiedź na wniosek o nieznanej treści. Z tego względu – w ocenie burmistrza - nie ma możliwości odniesienia się do jego treści. Postanowieniem z 7 XI 2025 r. Sąd zawiesił postępowanie ze skargi o wznowienie do czasu rozstrzygnięcia sprawy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z 23 I 2025 r. (sygn. akt IV SA/Wr 396/24). Postanowieniem z 26 III 2026 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie w związku z wydaniem prawomocnego orzeczenia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z 27 XI 2025 r., II OZ 1841/25) oraz odrzucającego skargę kasacyjną (postanowienie tutejszego Sądu z 2 I 2026 r., IV SA/Wr 396/24). W odpowiedzi na wezwanie sądowe Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z 2 IV 2026 r. ([...]) poinformował, że nieruchomość położona przy "ulicy [...]" w P., powiat kłodzki, nie jest ujęta w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Postanowieniem z 20 VIII 2026 r. Sąd przeprowadził z urzędu uzupełniające postępowanie dowodowe z pism Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia: 21 III 2025 r. ([...]), 5 IX 2025 r. ([...]) i 2 IV 2026 r. ([...]) na okoliczność niefigurowania nieruchomości położonej przy "ulicy [...]" w P. w WEZ oraz terminu otrzymania przez skarżących informacji o tym fakcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Została ona złożona z zachowaniem ustawowego trzymiesięcznego terminu określonego w art. 277 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) – zwanej dalej "ppsa". O podstawie wznowienia skarżący dowiedzieli się w dniu 28 III 2025 r., zaś skarga o wznowienie złożona została w dniu 24 VI 2025 r. (akta sądowe, k. 5, 6 i 16) Skarga opiera się również na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 273 § 2 ppsa. Zgodnie z art. 273 § 2 ppsa, można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, że późniejsze wykrycie faktu niefigurowania w WEZ budynku przy "ul. [...]" w P. stanowi okoliczność o istotnym znaczeniu dla sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem z 23 I 2025 r. (sygn. akt IV SA/Wr 396/24). Oznacza bowiem, że ujęcie tego obiektu w GEZ odbywało się na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ, a nie na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ, jak to pierwotnie przyjął Sąd. Zaznaczyć należy, że pierwotne ustalenia Sądu w tej kwestii wynikały z ogólnie dostępnego wykazu zabytków prowadzonego przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (poz. 157) oraz znajdującego się w aktach administracyjnych wypisu z MPZP, datowanego na 24 III 2021 r., wskazującego, że obiekt przy "ul. [...]" w P. objęty jest m.in. ustaleniami dla obiektów wpisanych do WEZ i GEZ. Według art. 282 § 1 ppsa, sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Istota skargi sprowadza się do zakwestionowania legalności ujęcia w GEZ budynku mieszkalnego przy "ul. [...]" w P., stanowiącego własność skarżących. Kwestionowana jest więc czynność materialno – techniczna, na którą w okolicznościach sprawy składały się włączenie do GEZ karty adresowej tego budynku z dnia 14 IX 2012 r. oraz sporządzenie nowej karty adresowej z dnia 4 V 2021 r. Jakkolwiek skarga na czynność wniesiona została dopiero w dniu 15 VII 2024 r., jednak Sąd nie stwierdził podstaw do jej odrzucenia z powodu uchybienia terminowi do wniesienia skargi. W zakresie dotyczącym karty adresowej z dnia 14 IX 2012 r. należy zaznaczyć, że z uwagi na fakt, że kwestionowana czynność dokonana została przed dniem 21 VI 2017 r., zastosowanie znajdzie w tym przypadku art. 17 ust. 2 ustawy z 7 IV 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935). Skarga musiała być więc poprzedzona wezwaniem organu (w terminie 14 dni od powzięcia informacji o czynności) do usunięcia naruszenia prawa i wniesiona w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa (art. 53 § 2 ppsa w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy z 7 IV 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw). W okolicznościach sprawy skarżący o "karcie zabytków z 2012" dowiedzieli się z pisma burmistrza z dnia 6 V 2024 r., zaś wezwanie do usunięcia naruszenia prawa wnieśli w dniu 16 V 2024 r. (akta administracyjne, k. 17 i 18). Ponieważ nie udzielono odpowiedzi na to wezwanie, skarżący mogli wywieść skargę w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa, a więc do dnia 15 VII 2024 r. W tym też dniu wpłynęła do burmistrza skarga. Odnośnie do karty adresowej z dnia 4 V 2021 r., to termin zaskarżenia takiej czynności określa art. 53 § 2 ppsa w aktualnym brzmieniu, zgodnie z którym jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący otrzymali nową kartę adresową z 4 V 2021 r. w dniu 20 III 2024 r. (akta administracyjne, k.13). Skarga wpłynęła zaś do organu dnia 15 VII 2024 r. Mając jednak na uwadze formę w jakiej doszło do potwierdzenia ujęcia przedmiotowego budynku w GEZ tj. zarządzenie Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój i związane z tym wątpliwości i rozbieżności co do prawnego charakteru tej czynności, Sąd uznał, iż uchybienie wynikającego z art. 53 § 2 ppsa zdanie pierwsze, terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy skarżących. Skarżący mogli mieć bowiem uzasadnione przekonanie, iż w przypadku zaskarżenia zarządzenia Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój, zastosowanie znajdzie art. 53 § 2a ppsa, zgodne z którym w przypadku innych aktów (w tym aktów o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 ppsa) skargę można wnieść w każdym czasie. Oceniając sprawę pod kątem materialnoprawnym, to jak wynika z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ, w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne (poza wpisanymi do rejestru zabytków i WEZ) zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Powołany przepis musi być przy tym rozumiany prokonstytucyjnie, przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 V 2023 r. sygn. akt P 12/18 (Dz.U. z 2023 r., poz. 951), zgodnie z którym art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił przy tym, że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie uzasadnionych wartości. Fundamentem demokratycznego państwa prawnego jest możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. Regulacja z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ prowadzi do sytuacji, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem. Nadrzędne cele, jakimi są pielęgnacja dziedzictwa narodowego oraz ochrona dóbr kultury nie upoważniają bowiem ustawodawcy do wprowadzania lub utrzymywania ograniczeń w wykonywaniu prawa własności, które byłyby sprzeczne z zasadą proporcjonalności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się przy tym uwagę, że przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ został zatem uznany za niekonstytucyjny w zakresie określonym przez Trybunał, a jego niekonstytucyjne rozumienie zostało usunięte z systemu prawnego. Jeśli więc organ nie zapewnił czynnego udziału właściciela obiektu w postępowaniu w przedmiocie wpisu do GEZ, uniemożliwiając mu kwestionowanie przyjętych przez organ ustaleń, składanie wniosków dowodowych, czy też zajęcia stanowiska w kwestii ograniczenia przez organ jego prawa własności, to czynność taka nie może być uznana za zgodną z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ. Powodem stwierdzenia bezskuteczności takiej czynności jest naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu w przedmiocie ujęcia obiektu w GEZ (podobnie NSA w motywach wyroku z 19 III 2026 r., II OSK 1149/25 – publ. CBOSA). Należy przy tym zaznaczyć, że ocenie pod kątem zgodności z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ w rozumieniu wynikającym z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają także czynności dokonane przed wydaniem tego orzeczenia. Prokonstytucyjne rozumienie powołanego przepisu, jako wzorzec kontroli legalności działania administracji, musi być bowiem przyjęte od chwili jego wejścia w życie, a więc od dnia 5 VI 2010 r. W okolicznościach sprawy jest bezsporne, że czynność włączenia do GEZ karty adresowej z 14 IX 2012 r., jak i nowej karty adresowej z 4 V 2021 r. odbyła się bez udziału właścicieli (posiadaczy) budynku przy "ulicy [...]" w P., co koliduje z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ rozumianym prokonstytucyjnie, w rezultacie naruszając ten przepis w sposób istotny. Skarżący konsekwentnie kwestionują zabytkowy charakter budynku, jednak nie mieli możliwości wypowiedzenia się w toku postępowania w przedmiocie ujęcia obiektu w GEZ. Zaznaczyć należy, że obowiązek zawiadamiania właściciela lub posiadacza zabytku o zamiarze włączenia karty adresowej czy nowej karty adresowej do GEZ wynika obecnie expressis verbis z § 18b rozporządzenia z 26 V 2011 r. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 V 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56 ze zm.). Przepis ten obowiązuje od 19 X 2019 r. stanowiąc w istocie potwierdzenie konieczności zapewnienia właścicielowi (posiadaczowi) możliwości czynnego udziału w postępowaniu poprzedzającym ujęcie obiektu w GEZ. Sąd nie mógł uwzględnić argumentacji burmistrza powołującej się na fakt ujęcia w GEZ karty adresowej budynku z 14 IX 2012 r. jeszcze przed wydaniem wyroku trybunalskiego. Jak już wyżej zasygnalizowano, wzorcem kontroli legalności czynności dokonanej w 2012 r. może być wyłącznie art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ rozumiany prokonstytucyjnie, a więc w sposób wyznaczony przez Trybunał Konstytucyjny. Skoro więc ujęcie w GEZ karty adresowej budynku z 14 IX 2012 r. dokonane zostało na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ, to Sąd zobligowany był do kontroli legalności tej czynności w oparciu o wykładnię tego przepisu przyjętą w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Nie ma również podstaw do uwzględnienia stanowiska burmistrza zawartego w odpowiedzi na skargę o wznowienie sugerującego, że budynek skarżących wpisany został do WEZ. Organem prowadzącym WEZ jest Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Organ ten w pismach z dnia 21 III 2025 r. ([...]) oraz z dnia 2 IV 2026 r. ([...]) jednoznacznie oświadczył, że nieruchomość przy "ulicy [...]" w P. nigdy nie była i nie jest ujęta w WEZ. W konsekwencji ujęcie przez burmistrza tej nieruchomości w GEZ nie mogło się odbyć w trybie art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ, a więc jako obligatoryjne włączenie do GEZ zabytku figurującego już w WEZ. Bez znaczenia jest powoływany przez burmistrza fakt działania w oparciu o otrzymany od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków "wykaz zabytków" na podstawie art. 7 ustawy z dnia 18 III 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 75, poz. 474) – dalej "nowela". Z przepisu tego wynikało, że w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie noweli wojewódzki konserwator zabytków przekaże wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście "wykaz zabytków", o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b noweli (tj. zabytków przeznaczonych do ujęcia w GEZ) oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w WEZ. Oznacza to, że tego rodzaju "wykaz zabytków" nie był równoznaczny z WEZ. Ujęcie wskazanych w nim zabytków w GEZ nie następowało bezwarunkowo w trybie art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ. Celem noweli było przecież m.in. poszerzenie katalogu zabytków znajdujących się w GEZ także o te zabytki, które nie figurują w WEZ (zob. druk sejmowy nr VI.2059). Jedyną podstawą materialnoprawną ujęcia tego rodzaju zabytków w GEZ był więc art. 22 ust. 5 pkt 2 UoOZ, przewidujący możliwość ujęcia w GEZ innych zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Zgodnie z art. 282 § 2 ppsa, po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że z treści art. 282 § 2 ppsa nie wynika, aby sąd właściwy do rozpoznania skargi o wznowienie był zobligowany do uchylenia własnego orzeczenia (poza przypadkami zaistnienia podstaw do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania) lub jego zmiany. Zwrot normatywny "po ponownym rozpoznaniu sprawy" oznacza, że jeżeli wznowienie jest dopuszczalne, dochodzi do rozpoznania przez sąd istoty tego samego sporu, co spór wcześniej prawomocnie zakończony. Nie ma więc potrzeby, a nawet podstawy prawnej do zmiany lub uchylania orzeczenia sądu (poza wskazanymi wyżej przypadkami), bowiem rozpoznanie skargi o wznowienie co do istoty i uznanie, że zachodzi konieczność wydania orzeczenia innej treści niż pierwotnie, skutkuje zastąpieniem orzeczenia zaskarżonego skargą o wznowienie, nowym orzeczeniem wydanym we wznowionym postępowaniu (zob. np. motywy wyroku NSA z 28 VI 2016 r., II FSK 494/14 – publ. CBOSA). W konsekwencji Sąd orzekł na zasadzie art. 282 § 2 oraz art. 146 § 1 ppsa. Należy podkreślić, że Sąd nie przesądza o możliwości, lub braku możliwości włączenia wspomnianej nieruchomości do GEZ. Powodem stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności było naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniach w przedmiocie ujęcia karty adresowej i sporządzenia nowej karty adresowej. Powinnością burmistrza będzie zatem zweryfikowanie podstaw do ujęcia budynku przy "ulicy [...]" w P. w GEZ w oparciu o normę z art. 22 ust. 5 pkt 3 UoOZ, przy zapewnieniu właścicielom tego obiektu możliwości czynnego udziału w czynnościach. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa, uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 597 zł na które składają się: wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 30 czerwca 2025
- Symbol z opisem
- 6361 Rejestr zabytków
- Hasła tematyczne
- Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
- Skarżony organ
- Burmistrz Miasta
- Sędziowie
- Daria Gawlak-Nowakowska Gabriel Węgrzyn /sprawozdawca/ Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 282 par. 2, art. 146 par. 1 · Dz.U. 2026 poz. 143
Powiązane dokumenty
Sygnatura: VII SA/Wa 2267/25 · 20 sierpnia 2026
Wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2026 r., VII SA/Wa 2267/25 – rejestr zabytków
Sygnatura: VII SA/Wa 74/26 · 19 sierpnia 2026
Wyrok WSA w Warszawie z 19 sierpnia 2026 r., VII SA/Wa 74/26 – rejestr zabytków
Sygnatura: II OSK 2652/25 · 12 sierpnia 2026
Wyrok NSA z 12 sierpnia 2026 r., II OSK 2652/25 – rejestr zabytków
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny