IV SA/Wr 203/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 października 2025 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 marca 2025 r. nr DOS3-K0918-D21117-13/25 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego D. K. kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2025 r. (nr DSE3-K1063-D21117-10/25), wydanym na podstawie art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o co D. K. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) wystąpił we wniosku z dnia 14 listopada 2024 r. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że w związku z wcześniejszym wnioskiem złożonym w trybie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388; dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej), organ, ostateczną decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r. (nr DSE3-K1022-D21117-6D/24), odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z uwagi na niewykazanie przez stronę warunków określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zaznaczył, że strona nie złożyła wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ani skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, co spowodowało, że w/w decyzja stała się ostateczna i prawomocna. Wniosek z jakim strona wystąpiła w dniu 14 listopada 2024 r. jest kolejnym jej wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ zaznaczył, że ustawodawca w kodeksie postępowania administracyjnego przewidział instytucje wzruszenia decyzji ostatecznych, jednakże strona, pomimo wezwania z dnia 20 listopada 2024 r., nie wskazała na żaden z trybów nadzwyczajnych (art. 145 k.p.a. czy art. 154 k.p.a.). Złożony przez nią po raz drugi wniosek (z dnia 14 listopada 2024 r.) jest dokładnie taki sam, jak ten, który spowodował wszczęcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. Powołując się na regulacje art. 61a § 1 k.p.a. organ wskazał, że jedną z przyczyn odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest sytuacja, gdy żądanie wnioskodawcy dotyczy sprawy uprzednio rozstrzygniętej (res iudicata). W piśmie z dnia 5 marca 2025 r. (zatytułowanym "wniosek o przywrócenie terminu rozpatrzenia sprawy") strona wnosząc jak w tytule tego pisma wskazała, że uchybienie terminu spowodowane było chorobą. Zaznaczyła, że była niezdolna do załatwienia sprawy, ponieważ diagnozowano u niej schizofrenię. Obecnie przebywa w szpitalu (w załączeniu przedstawiła zaświadczenie potwierdzające ten fakt). Podniosła, że uchybienie terminu jest przez nią niezawinione albowiem choroba uniemożliwiła podjęcie przez nią jakichkolwiek działań. Zgodnie z treścią pisma, strona dopełniła czynności dla dokonania której termin został uchybiony "czyli złożyła brakujące dokumenty". "Jeśli nie, to prosi o informację jakie dokumenty jeszcze dostarczyć". Do pisma z dnia 5 marca 2025 r. dołączone zostało zaświadczenie wystawione przez "[...]" sp. z o.o. ze W. i opatrzone datą 11 marca 2025 r. z którego wynika, że wnioskodawca został przyjęty do tego C. w dniu 14 stycznia 2025 r. i przebywa w nim nadal. Pismo to zostało oceniono jako zażalenie na postanowienie z dnia 20 stycznia 2025 r., złożone wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z dnia 24 marca 2025 r. (nr DOS3-K0918-D21117-12/25) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przywrócił stronie termin do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z dnia 24 marca 2025 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 144 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 20 stycznia 2025 r. Jak argumentował, treść kolejnego wniosku strony złożonego w trybie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej wyraźnie wskazuje na zamiar ponownego wszczęcia postępowania w trybie zwykłym. Nie ulega natomiast wątpliwości, że decyzja organu administracji publicznej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej już rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów k.p.a., byłaby dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zaznaczył, że funkcjonującą w obrocie prawnym, ostateczną decyzję o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych można wzruszyć jedynie powołując się na przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazał, że w sprawie organ zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyjaśnił wnioskodawcy jakie okoliczności muszą zaistnieć, aby wzruszyć decyzję ostateczną. Mimo jednoznacznego wezwania organu, wnioskodawca nie wskazał w jakim trybie ma zostać rozpoznany jego wniosek. Wnioskodawca nie powołał się na żadne okoliczności przewidziane w przepisach prawa. Organ zwrócił uwagę, że zgłoszone żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości - sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji publicznej. W skardze na to postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący wniósł o nadanie mu wnioskowanego statusu wskazując, że był on "czynnym działaczem istniejącej kiedyś w "podziemiu" Solidarności Walczącej. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych z dnia 24 marca 2025 r., mocą którego organ ten utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 20 stycznia 2025 r., wydane w sprawie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stanowiący podstawę prawną wydania obu postanowień przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w sprawie wystąpiła przesłanka niemożliwości wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. Wystąpienie tej przesłanki w sprawie organ uzasadniał faktem funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 czerwca 2024 r. na podstawie której odmówiono stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o co strona ponownie wystąpiła w kolejnym wniosku, tj. wniosku z dnia 14 listopada 2024 r. Istotnie, zawartość akt administracyjnych potwierdza wydanie wobec strony w/w decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 czerwca 2024 r., od której to decyzji strona nie wniosła odwołania. Nie ulega również wątpliwości, że przed wydaniem postanowienia z dnia 20 stycznia 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie organ pouczył stronę (w piśmie z dnia 30 listopada 2024 r.), że w stosunku do strony została już wydana ostateczna decyzja rozstrzygająca o uprawnieniach z ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i z tego względu wniosek z dnia 14 listopada 2024 r. organ zobowiązany jest rozpoznać jako wniosek o wzruszenie decyzji ostatecznej, a nie jak nowy wniosek o przyznanie uprawnień działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wskazując na powyższe organ przytoczył brzmienie art. 145 § 1 k.p.a. oraz art. 156 § 1 k.p.a. i zobowiązał do wskazania – w terminie 21 dni – w jakim trybie strona żąda rozpoznania swojego drugiego już wniosku o przyznanie uprawnień z ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Pouczenie to nie zostało jednak opatrzone informacją o skutkach procesowych na wypadek niewykonania tego zobowiązania przez wnioskodawcę. Nadto, mogło zostać niezrozumiane przez stronę. O możliwości braku jego zrozumienia świadczy, zdaniem Sądu, pismo skarżącego z dnia 5 marca 2025 r., zatytułowane "wniosek o przywrócenie terminu rozpatrzenia sprawy", które organ potraktował jako zażalenie na postanowienie z dnia 20 stycznia 2025 r. i jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W piśmie tym, składając "wniosek o przywrócenie terminu do rozpatrzenia sprawy" strona powołała się na chorobę i diagnozowaną u niej schizofrenię. Pokreśliła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy ponieważ choroba uniemożliwiła jej podjęcie niezbędnych działań. W treści pisma strona powołała się na diagnozowanie u niej w/w choroby oraz wskazała, że na dzień złożenia w/w pisma przebywa w szpitalu (z dołączonego do pisma zaświadczenia wynika, że strona od 14 stycznia 2025 r. przebywa w D. sp. z o.o.). W ocenie Sądu, treść tego pisma, złożonego przez stronę po otrzymaniu postanowienia z dnia 20 stycznia 2025 r. powinna, zgodnie z art. 7 k.p.a, art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a., skutkować wezwaniem strony do sprecyzowania, czy poprzez powołanie się na okoliczności wskazane w tym piśmie strona składa wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r. w powołaniu na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu). Sąd oczywiście dostrzega, że dołączone do pisma z dnia 5 marca 2025 r. zaświadczenie potwierdza pobyt skarżącego w D. sp. z o.o. od dnia 5 marca 2025 r. podczas gdy pismo informujące stronę o konieczności dołączenia do wniosku (pierwszego) decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o spełnieniu warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej zostało opatrzone datą 16 lipca 2022 r., niemniej, Sąd zwraca jednocześnie uwagę na to, że w piśmie strony z dnia 5 marca 2025 r. mowa jest ogólnie o chorobie i diagnozowaniu schizofrenii u skarżącego oraz o tym, że choroba uniemożliwiła mu podjęcie niezbędnych działań. W piśmie tym strona informuje również, że dopełniła czynności dla której termin został chybiony, czyli złożyła brakujące dokumenty. Nadto, czyni zastrzeżenie, że w przeciwnym razie prosi o informację, jakie dokumenty należy jeszcze dostarczyć. O problemach zdrowotnych strony może świadczyć treść jej pisma (bez daty, z powołaniem jedynie miesiąca "listopad"), jakie wpłynęło do organu w dniu 13 listopada 2023. Mając na uwadze to, że zgodnie z treścią decyzji z dnia 6 czerwca 2024 r. powodem jej wydania było niedołączenie przez wnioskodawcę decyzji Prezesa Instytucji Pamięci Narodowej o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, nie można wykluczyć, że argumentacja podniesiona w piśmie z dnia 5 marca 2025 r. odnosiła się także do okoliczności, które legły u podstaw wydania tej decyzji ( a nie tylko do zakwestionowania postanowienia z dnia 20 stycznia 2025 r. po upływie ustawowego terminu do jego zaskarżenia). O ile nie stwarza większych trudności odczytanie intencji strony w kontekście wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 20 stycznia 2025 r., o tyle dalsza argumentacja zawarta w piśmie z dnia 5 marca 2025 r. wymagała co najmniej wyjaśnienia ze stroną, czy okoliczności podniesione w tym piśmie strona traktuje jako przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., oraz, czy wnosi w związku z tym o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r., wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W przypadku potwierdzenia, że w piśmie z dnia 5 marca 2025 r. zawarty jest wniosek o wznowienie postępowania w powołaniu na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 organ powinien dokonać oceny spełnienia przez wnioskodawcę wymogu z art. 148 k.p.a. oraz w zależności od tego wyniku, podjąć określone czynności procesowe. W przypadku braku takiego potwierdzenia, organ powinien powtórnie przeanalizować, czy istnieją przeszkody prawne do ponownego rozpoznania wniosku z dnia 14 listopada 2024 r. (rozumianego jako kolejny wniosek o przyznanie uprawnień z ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej), tak jak to zostało przyjęte w postanowieniu dnia 20 stycznia 2025 r. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku dotyczącego przyznania stronie uprawnień z ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej należy wyjaśnić, że kompetencje sądu administracyjnego ograniczają się do kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień, albowiem jest to kompetencja organów administracji publicznej. Z tych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lic c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzeczono jak w punkcie I wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt II wyroku) znajduje swoją podstawę prawną w treści art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę kosztów składa się kwota 100 zł odpowiadająca wysokości wpisu sądowego, jaki uiścił skarżący inicjując postępowanie sądowe w sprawie. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., organ w toku ponownego rozpoznania sprawy związany jest stanowiskiem Sądu a zalecenia dla tego organu wynikają wprost z treści uzasadnienia wyroku.