IV SA/Wa 524/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy

Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] (dalej: "Stowarzyszenie", "wnioskodawca") złożyło skargę na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania, w której zwróciło się również o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podniosło, że jest organizacją społeczną, non profit i działa w interesie społecznym. Na funkcjonowanie organizacji przeznaczane są symboliczne składki członkowskie (artykułu biurowe, korespondencja). Planowane wydatki nie uwzględniają opłat i kosztów sądowych. Stowarzyszenie nie posiada majątku, rachunku bankowego. Zarządzeniem z dnia 23 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: - statutu Stowarzyszenia; - oświadczenia na temat wydatków poniesionych na działalność w IV kwartale 2016 r. i w I kwartale 2017 r. - uchwały o ustaleniu wysokości składek, - oświadczenia, jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie. W piśmie z dnia 21 kwietnia 2017 r. Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie podejmuje żadnych działań w celu gromadzenia środków finansowych, jak również nie ponosi wydatków na swoją działalność . Kilkuzłotowe wydatki na korespondencję i materiały biurowe pochodzą ze środków własnych członków Stowarzyszenia, jako "symbolicznych składek". Poinformowano także, że regulamin Stowarzyszenia przewiduje możliwość uzyskiwania środków ze składek członkowskich, jednakże brak skonkretyzowanych wydatków obciążających Stowarzyszenie powodował, że nie zachodziła potrzeba powzięcia uchwały o ich wysokości. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest m. in. ochrona środowiska; inicjowanie i podejmowanie działań dotyczących ochrony środowiska, ekologii, ochrony zwierząt i ptaków oraz zrównoważonego rozwoju; czuwanie nad przestrzeganiem prawa ochrony przyrody i środowiska oraz interweniowanie w przypadku jego naruszenia. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, Stowarzyszenie chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wysokim poziomie, lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skarżące Stowarzyszenie liczy pięciu członków. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania uchwały o ustaleniu wysokości składki członkowskiej oświadczyło, że taka uchwała nie została podjęta, a składki są "symboliczne", wystarczają na kilkuzłotowe wydatki na korespondencję i materiały biurowe. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Stowarzyszenie w zasadzie z góry zakłada, że nie będzie uiszczać żadnych innych opłat związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym poza opłatami korespondencji kierowanej do Sądu. W postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OZ 428/11 (LEX 990354) NSA stwierdził, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że ustaliło składki członkowskie na takim poziomie, który pozwoliłby realizować mu własne zadania przewidziane w regulaminie. Ponadto należy zaznaczyć, że art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393) w brzmieniu obowiązującym od 20 maja 2016 r., nadanym art. 1 ust. 21 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1923) przewiduje, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej a ponadto może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Z powyższego wynika, że ustawodawca wyposażył stowarzyszenia zwykłe w odpowiednie narzędzia pozwalające na finasowanie ich działalności. To, że w rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem narzędzi do finansowania swojej działalności regulaminowej, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło wszelkie możliwe działania w celu zgromadzenia odpowiednich środków finansowych pozwalających na realizowanie swoich celów, w tym opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.