IV SA/Wa 415/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

A. B. w piśmie z dnia 13 stycznia 2016 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 9 lutego 2017 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. A. B. w dniu 3 marca 2017 r. złożył wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi. W dniu 11 kwietnia 2017 r. skarżący uzupełnił wniosek, wnosząc - na urzędowym formularzu (PPF) - o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i pełnoletnim synem. Jako posiadany majątek nieruchomy wykazał: dom o powierzchni 79,50 m2, mieszkanie o powierzchni 53,90 m2, mieszkanie o powierzchni 36,68 m2, a także udział w 1/3 w lokalu użytkowym. Skarżący oświadczył, że źródła dochodu gospodarstwa domowego stanowią: otrzymywana przez niego emerytura w wysokości 1.302,20 zł miesięcznie, wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez żonę w wysokości 2.577,90 zł miesięcznie, a także środki uzyskiwane z najmu w wysokości 505,00 zł miesięcznie. Ponadto A. B. wskazał, że posiada oszczędności w wysokości 100 £ oraz samochód Volkswagen 1.300 do generalnego remontu. Skarżący przedstawił następujące zestawienie wydatków gospodarstwa domowego: koszty leczenia (200 zł miesięcznie); opłaty za energię elektryczną (100 zł miesięcznie); opłaty za ogrzewanie gazowe (w sezonie grzewczym 3.000,00 zł); podatek od nieruchomości (450 zł rocznie); opłaty za wodę, ścieki i śmieci (170 zł miesięcznie); opłata stancji dla syna (600 zł miesięcznie). Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez A. B. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, do którego uiszczenia wezwano skarżącego zarządzeniem z dnia 9 lutego 2017 r., wynosi 100 zł. Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość innych opłat sądowych, do których uiszczenia A. B. może być zobowiązany, jak wpis od skargi kasacyjnej, wpisy od zażaleń, czy opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednorazowo również nie przekroczy kwoty 100 zł [§ 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192)]. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Wykazane przez skarżącego wydatki na leczenie, energię elektryczną, wodę, ścieki i śmieci oraz stancję dla syna, wynoszą 1.520 zł miesięcznie. Z kolei wydatki na ogrzewanie w sezonie grzewczym i podatek od nieruchomości (w skali roku) wynoszą w sumie 3.450,00 zł. Wykazane przez stronę koszty utrzymania gospodarstwa domowego pokrywane są z trzech źródeł dochodu: emerytury w wysokości 1.302,20 zł miesięcznie, wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.527,90 zł miesięcznie oraz środków uzyskiwanych z najmu w wysokości 505,00 zł miesięcznie. Dochód trzyosobowej rodziny wnioskodawcy wynosi zatem w sumie 4.385,10 zł miesięcznie. Mając zatem na uwadze wykazaną przez skarżącego wysokość wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, a także uwzględniając aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których A. B. nie wymienił w przedstawionym zestawieniu, jak wyżywienie, czy ubranie, należy stwierdzić, że dochód w podanej wyżej wysokości pozwala tak zaplanować wydatki rodziny, aby bez uszczerbku jej koniecznego utrzymania, wygospodarować dodatkowe 100 zł na wpis od skargi, czy takie same kwoty, na inne opłaty sądowe, ewentualnie należne na kolejnych etapach postępowania. Należy zwrócić uwagę, że część wykazanych przez wnioskodawcę wydatków, jak koszty ogrzewania, czy podatek od nieruchomości, nie obciąża budżetu domowego, regularnie, co miesiąc, w takiej samej wysokości. Wydatki na ogrzewanie zależą od pory uroku i warunków atmosferycznych. Podatek od nieruchomości może być natomiast uiszczany w roku podatkowym w czterech ratach. Przy wysokości opłat sądowych w przedmiotowej sprawie na ustalonym wyżej poziomie, zróżnicowanie wielkości kosztów utrzymania gospodarstwa domowego w poszczególnych miesiącach, z pewnością ułatwia takie zaplanowanie wydatków, aby uiszczenie wpisu od skargi lub innych opłat sądowych, nie "zachwiało" budżetem domowym trzyosobowej rodziny Państwa B. Trzeba też podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Jak tymczasem wynika ze złożonego oświadczenia, majątek nieruchomy skarżącego i jego żony to w sumie trzy nieruchomości o charakterze mieszkaniowym (dom o powierzchni 79,50 m2, mieszkanie o powierzchni 53,90 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 36,68 m2). Skarżący dysponuje także oszczędnościami w wysokości 100 £, które kilkakrotnie przewyższają wysokość wpisu od skargi, a także innych – ewentualnie należnych – opłat sądowych w sprawie wszczętej skargą na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...]. Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych A. B. nie pozwala stwierdzić, że w jego przypadku zachodzi taka sytuacja. Osiągając stały dochód z trzech źródeł, dysponując majątkiem nieruchomym w postaci trzech nieruchomości mieszkaniowych oraz oszczędnościami w wysokości kilkakrotnie wyższej od wpisu od skargi i innych opłat sadowych w przedmiotowej sprawie, może on – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny - ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.