IV SA/Wa 3071/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), Sędziowie sędzia del. SO Aleksandra Westra, sędzia WSA Anna Szymańska, po rozpoznaniu 21 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę

Uzasadnienie. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej organ) utrzymał w mocy własne postanowienie nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa IPN nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że M. M. (dalej skarżący) spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stan sprawy był następujący: Wnioskiem z dnia 18 kwietnia 2016 r. M. M. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. organ odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W piśmie z dnia 10 czerwca 2019 r. skarżący zwrócił się do Prezesa IPN o wznowienie postępowania zakończonego w/w decyzją ostateczną, jako podstawę prawną wniosku wskazując art. 145 § 1 pkt 5 i 7 k.p.a. Za podstawę faktyczną zostały podane nowe okoliczności nie znane organowi w czasie wydawania decyzji, a do wniosku została załączona m.in. kopia protokołu rozprawy głównej z dnia [...] stycznia 2018 r. w sprawie [...] w Sądzie Okręgowym w [...]. Skarżący wskazał, że w protokole rozprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w [...] [...] Wydziałem Karnym o zadośćuczynienie za represje w okresie trwania w Polsce stanu wojennego wyjaśniał, że miał założoną kartę kandydata na tajnego współpracownika, ale nie podejmował żadnych działań w tym kierunku, więc nie powstały żadne inne dokumenty. Skarżący szczegółowo opisywał kwestie jego internowania w okresie od [...] grudnia 1981 r. do [...] stycznia 1982 r., wskazał również, że w dniu [...] stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w [...] przyznał mu zadośćuczynienie za pozbawienie go wolności w tym okresie. Kolejny wyrok w tej sprawie zapadł przed Sądem Apelacyjnym w [...] w dniu [...] maja 2018 r., w którym wnioskodawcy przyznano większą kwotę zadośćuczynienia. Nadto skarżący podnosił zarzuty w odniesieniu do w/w decyzji Prezesa IPN, w tym dokonanie błędnej wykładni art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Skarżący wskazał, że organ nieprawidłowo przyjął, że postępowanie dowodowe należy ograniczyć do materiałów archiwalnych IPN oraz nie podjął próby zdefiniowania sformułowania "wytworzenia dokumentów przy udziale wnioskodawcy". Ponadto zarzucił, że organ błędnie przyjął, że wnioskodawca wyczerpał znamiona tajnej, świadomej i rzeczywistej współpracy, w związku z czym naruszył art. 3a ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa Państwa z lat. 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. Podniósł także wadliwość postępowania w zakresie ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. organ naruszył art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Postanowieniem nr [...] z dn. [...] lipca 2019 r. Prezes IPN odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną nr [...] z dn. [...] lipca 2016 r. Pismem z dnia 26 lipca 2019 r. skarżący wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania oraz wniósł o uchylenie decyzji nr [...], potwierdzenie że spełnia warunki z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Skarżący wskazał ponownie, że przedmiotowa decyzja była niesłuszna, a po jej wydaniu pojawiły się nowe okoliczności i dowody potwierdzające, że był aktywnym działaczem opozycji antykomunistycznej i nie prowadził działalności w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Zarzucił, że organ nie ustosunkował się do wszystkich twierdzeń wskazywanych we wniosku o wznowienie postępowania i wskazał, że powziął wiadomość o konieczności wzruszenia postępowania podczas toczącej się sprawy przed Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Oświadczył, że nie był świadomy nieprawidłowości postępowania toczącego się przed Prezesem IPN przed zwróceniem się do kancelarii pod koniec maja 2019 r., ponieważ nie znał przepisów prawa i orzecznictwa. Wiadomość o nowych okolicznościach powziął pod koniec maja 2019 r. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2019 r. Prezes IPN utrzymał w mocy postanowienie nr [...] z dn. [...] lipca 2019 r. o odmowie wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Prezesa IPN nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że Pan M. M., s. J., ur. [...] lutego 1954 r. w [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Natomiast art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a. dotyczy sytuacji, gdy zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji. Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 K.p.a). Wobec powyższych regulacji, na tym etapie organ zobligowany był jedynie do badania zachowania terminu oraz zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Badanie zarzutów dotyczących decyzji nr [...] było na tym etapie przedwczesne. Nowymi okolicznościami w sprawie stanowiącymi podstawę wznowienia postępowania był załączony protokół rozprawy głównej, który zawiera wyjaśnienia wnioskodawcy złożone [...] stycznia 2018 r. oraz wyroki sądów w sprawie o zadośćuczynienie zapadłe w dniach [...] stycznia 2018 r. w pierwszej instancji oraz [...] maja 2018r. w drugiej instancji. Wniosek o wznowienie postępowania datowany jest na dzień 10 czerwca 2019 r. (data stempla pocztowego: 19 czerwca 2019 r.). W ocenie organu, żądanie wznowienia postępowania złożone przez M. M. należało więc uznać za złożone po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedział się on o nowych okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia. Rozpoczęcie biegu miesięcznego terminu nie nastąpiło bowiem w dniu, kiedy skarżący poznał znaczenie załączonych do wniosku dokumentów, a od dnia, w którym dowiedział się o ich istnieniu. Z tego powodu – w ocenie organu - nie można było uznać, że skarżący powziął wiedzę o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania dopiero w maju 2019 r. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się skarżący zaskarżając w całości postanowienie Prezesa IPN nr [...] z dnia [...] października 2019 r. i zarzucając: I. Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1. naruszenie art. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez brak podjęcia działań przez organ zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. 2. naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i jego błędną wykładnie wyrażoną w stwierdzeniu, że odmowa potwierdzenia statusu pokrzywdzonego wynika z dokumentów archiwalnych IPN świadczących o ich wytworzeniu przy udziale wnioskodawcy, podczas gdy organ nie podjął próby zdefiniowania "wytworzenia dokumentów przy udziale wnioskodawcy", 3. naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i nieprawidłowe przyjęcie, że ustalenie przesłanki pozytywnej i negatywnej do potwierdzenia statusu osoby pokrzywdzonej należy ograniczyć do materiałów archiwalnych IPN, pomimo tego, że przepis ten nie wprowadza takiego ograniczenia, 4. naruszenie art. 3 a ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa Państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, poprzez błędne przyjęcie (chodź nie wprost), że wnioskodawca wyczerpał znamiona tajnej, świadomej i rzeczywistej współpracy, pomimo braku analizy materiałów dowodowych pod tych kątem, II. Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 134 art. 7 k.p.a, 8 k.p.a" 9 k.p. a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji w mocy, pomimo tego, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie,, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym rozstrzygnięciu sprawy, 2. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez wadliwe uzasadnienie polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjęciu stanu faktycznego, który został ustalony przez organ bez wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów/ przedstawieniu stanu faktycznego niezgodnie ze stanem rzeczywistym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 3. naruszenie art. 148 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania; Wobec powyższego, skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego postanowienia z dnia [...] lipca 2019 r. oraz decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. oraz wznowienie niniejszego postępowania; 2. zasądzenie od organu na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na podstawie art. 200 p.p.s.a., W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie ponownie stwierdzając, ze powzięcie wiadomości o istnieniu okoliczności stanowiących podstawę do wznowienia postępowania nie jest tożsame z powzięciem wiadomości o tym, że fakty już znane wnioskodawcy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Dla zachowania terminu określonego w art. 148 § 1 Kpa nie ma znaczenia, kiedy uświadomiono sobie o zaistnieniu możliwości wniesienia podania o wznowienie postępowania, ale wtedy, kiedy obiektywnie dowiedziano się o istnieniu okoliczności stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Badając zaskarżone postanowienie w tak zakreślonych ramach, Sąd doszedł do przekonania że odpowiada ono prawu i brak jest podstaw do uwzględnia skargi. Istota sprawy sprowadza się do tego, że skarżący wystąpił o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezesa IPN nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Podanie o wznowienie postępowania administracyjnego wszczyna postępowanie wstępne, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 Kpa, a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania lub o odmowie jego wznowienia. Na tym etapie organ bada m.in., czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 Kpa. Należy podzielić stanowisko organu, że okoliczności, na które powołano się we wniosku o wznowienie, a które stanowić miały przesłankę wznowieniową wymienioną w art. 145 ust. 1 pkt 5 Kpa, były wnioskodawcy znane już wcześniej. Twierdzenie to niezbicie wynika z niespornych okoliczności, że protokół rozprawy głównej, który zawiera wyjaśnienia wnioskodawcy sporządzony został w dniu [...] stycznia 2018r. a wyroki sądów w sprawie o zadośćuczynienie zapadły w dniach [...] stycznia 2018 r. w pierwszej instancji oraz [...] maja 2018 r. w drugiej instancji. Data stempla pocztowego przesyłki listowej, która zawierała wniosek o wznowienie postępowania to 19 czerwca 2019 r., chociaż sam wniosek datowany był na dzień 10 czerwca 2019 r. W tych okolicznościach Sąd uznaje za słuszną ocenę organu, że nie został dochowany termin przewidziany w art. 148 § 1 Kpa tj. wniosek nie został złożony w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Ma rację organ podnosząc, że znaczenie dla oceny zachowania terminu ma data powzięcia wiadomości o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, nie zaś data powzięcia wiadomości o rozstrzygnięciu kończącym postępowanie zwyczajne ani moment, w którym wnioskodawca posiadł wiedzę, że znane mu już fakty mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Orzecznictwo sądów administracyjnych, podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie, stoi na stanowisku, że dla zachowania terminu z art. 148 § 1 Kpa nie ma znaczenia, kiedy uświadomiono sobie o zaistnieniu możliwości wniesienia podania o wznowienie postępowania, ale wtedy, kiedy obiektywnie dowiedziano się o istnieniu okoliczności stanowiących podstawę do wznowienia postępowania (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 7/17). W ocenie Sądu, okoliczności, na które powołano się we wniosku o wznowienie, a które stanowić miały przesłankę wznowieniową wymienioną w art. 145 ust. 1 pkt 5 Kpa, były wnioskodawcy znane wcześniej. Reasumując: termin na wniesienie podania o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 ust. 1 pkt 1 kpa powinien być liczony od daty powzięcia wiadomości przez wnioskodawcę o rozstrzygnięciu sądu lub innego uprawnionego organu orzekającym o sfałszowaniu dowodu. W działaniach organu Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze naruszeń art. 7, art. 8, art. 9, art. 77§1 oraz art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a do czego organ był zobligowany przepisami prawa, nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Postępowanie było prowadzone w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, a uzasadnienie sporządzone zgodnie z wymogami określonymi przez art. 107 § 3 kpa i zawiera dostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, a także wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W świetle powyższego należało stwierdzić prawidłowość zaskarżonego postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, uznając jednocześnie, że wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia pomimo uchybienia terminu stanowiłoby rażące naruszenie prawa, godzące w zasadę trwałości decyzji administracyjnych. W świetle powyższego, odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, tj. dotyczących naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018r., poz.690 ze zm.), a także naruszenie art. 3 a ustawy z dnia 18 października 2006r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa Państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2006r. nr 218 poz.1592), było nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.