IV SA/Wa 2602/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Konopelski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. D., M. D., W. D., L. B., R. B., K. S., J. S. działającego w imieniu własnym oraz jako opiekun prawny R. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w części 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżących A. D., M. D., W. D., L. B., R. B., K. S., J. S działającego w imieniu własnym oraz jako opiekun prawny R. S. solidarnie kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także "Sądu") decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej także "Minister"), po rozpatrzeniu wniosku: A. D., M. D., M. D., W. D., L. B., R. B., K. S., reprezentowanych przez r.pr. S. M., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], wydanej w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowo – odszkodowawczego – utrzymał własną decyzję w mocy. II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra zaskarżonej obecnie decyzji Ministra z dnia [...] sierpnia 2017 r., przedstawia się następująco: 1. Decyzją z dnia [...] października 1975 r., nr [...] Naczelnik [...], Wydział Terenów orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej nr [...], o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej [...] hip. Nr [...] dawny [...] pierwotny [...]" oraz hip. nr [...], stanowiącej własność K. D. w [...] części oraz [...] części, a w pozostałych częściach stanowiących własność nieustalonych osób. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r., nr [...] Prezydent [...] po rozpatrzeniu odwołania Dyrekcji [...] (dawniej Dyrekcji [...] w [...]) uchylił w części wysokości odszkodowania ww. decyzję z dnia [...] października 1975 r., nr [...] i przyznał odszkodowanie za grunt w wysokości [...] zł, w tym K. D. za posiadany udział przyznał odszkodowanie w wysokości [...] zł, natomiast nieustalonym współwłaścicielom w wysokości [...] zł. 2. Pismem z dnia 12 czerwca 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia 19 stycznia 2015 r., A. D., M. D., M. D., W. D., L. B., R. B. oraz K. S. (dalej "wnioskodawcy") reprezentowani przez radcę prawnego S. M. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności obu decyzji wywłaszczeniowo – odszkodowawczych. 3. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. 4. Pismem z dnia 7 lipca 2016 r. wnioskodawcy, reprezentowani przez r. pr. S. M. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra z dnia [...] czerwca 2016 r. III. Jak już wskazano, zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., Minister rozpatrzył sprawę ponownie, utrzymując własne orzeczenie z dnia [...] czerwca 2016 r. w mocy. IV. Pismem z dnia 7 września 2017 r. wnioskodawcy wnieśli do tut. Sądu skargę na orzeczenie Ministra z dnia [...] sierpnia 2017 r., podnosząc przeciwko niemu szereg zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. V. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. VI. Na rozprawie przed Sądem w dniu 15 lutego 2018 r. pełnomocnik wnioskodawców poinformował Sąd, iż w dniu [...] czerwca 2016 r. zmarła jedna z wnioskodawczyń, tj. M. D., przekładając: - akt poświadczenia dziedziczenia po M. D. z dnia [...] sierpnia 2016 r., stwierdzający, iż spadkobiercami zmarłej są J. S. oraz R. S., - postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. sygn. akt [...] w przedmiocie całkowitego ubezwłasnowolnienia R. S. oraz - postanowienie sądu powszechnego z dnia [...] lipca 2016 r., wyznaczające opiekunem ubezwłasnowolnionym J. S., - pełnomocnictwa od J. S. działającego w imieniu własnym i ubezwłasnowolnionego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z z dnia [...] sierpnia 2017 r. z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). W myśl art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra wydana zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art.138 § 1 pkt 1 w związku z art.127 § 1 i w zw. z art.28 k.p.a., które to naruszenie mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Z te racji zaskarżone orzeczenie odwoławcze należało wyeliminować z obrotu prawnego. VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z z dnia [...] sierpnia 2017 r. prowadzi do następujących wniosków: 1. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie art.156 i nast. k.p.a., było rozstrzygnięcie, czy decyzje wywłaszczeniowo – odszkodowawcze: 1) Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz 2) poprzedzająca tę decyzję decyzja Naczelnika [...], Wydział Terenów z dnia [...] października 1975 r., są obciążone którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. i czy w związku z powyższym zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności tych decyzji. Orzekając w sprawie dwukrotnie, Minister uznał, iż wbrew ocenie skarżących w/w orzeczenia z 1976 r. i 1975 r., nie uchybiają prawu w sposób wskazany powyżej, w konsekwencji czego odmówił stwierdzenia ich nieważności. Sąd, kontrolujący zaskarżoną obecnie decyzję Ministra, zobowiązany jest jednakże do odstąpienia od oceny w/w merytorycznego stanowiska organu, a to w związku z dostrzeżeniem istotnej wady procesowej zaskarżonej decyzji, pociągającej za sobą konieczność jej uchylenia. Wada ta polega na skierowaniu przedmiotowej decyzji m.in. do strony postępowania (tj. M. D.), która zmarła przed datą wydania w/w orzeczenia (decyzję wydano w dniu [...] sierpnia 2017 r., podczas gdy śmierć strony postępowania nastąpiła w dniu [...] czerwca 2016 r.). Tym samym zaskarżona decyzja Ministra uregulowała w sposób obiektywnie wadliwy (tj. abstrahujący od zawinienia organu w tym zakresie) - sytuację materialno - prawną osoby, nie posiadającej już zdolności sądowej, odstępując w to miejsce od uregulowania we w/w zakresie sytuacji następców prawnych zmarłej. 2. Stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podstawowe znaczenie dla wykładni tego przepisu ma pojęcie interesu prawnego. Przez interes prawny rozumieć należy interes indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, którego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny musi być wywiedziony zatem z konkretnego przepisu prawa materialnego. Innymi słowy mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Zagadnienie kręgu stron postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej było wielokrotnie komentowane zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i piśmiennictwie prawniczym, skutkując wypracowaniem utrwalonego stanowiska, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 535/14, publ. LEX, podkreślono przy tym, że; "Niewątpliwie zatem stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest zasadniczo główny adresat tej decyzji. Zasadą jest, że w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni.". Zauważyć należy, że status strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Jak stanowi art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 8 ustawy Kodeks cywilny zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia. Z chwilą śmierci zdolność prawna wygasa. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że zmarły, jako osoba niemająca zdolności prawnej nie może być podmiotem praw i obowiązku z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do takiej osoby nie można ani wszcząć, ani prowadzić postępowania, jak również nie można skierować do niej podjętych rozstrzygnięć. 3. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister ponownie rozpatrzy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2016 r., prawidłowo określając krąg adresatów orzeczenia i zapewniając następcom prawnym zmarłej strony udział w postępowaniu zgodnie z art.10 k.p.a. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.200 p.p.s.a.