Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

IV SA/Wa 2575/25

Wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2026 r., IV SA/Wa 2575/25 – opłaty za korzystanie ze środowiska

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
16 kwietnia 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, asesor WSA Michał Sułkowski, Protokolant spec. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 26 sierpnia 2025 r. nr DI-KKW.401.136.2025 w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej oddala skargę.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 26 sierpnia 2025 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. w D. (dalej skarżący), uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 16 czerwca 2025 r. i wymierzył skarżącemu opłatę podwyższoną w wysokości 27 421 zł za korzystanie w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. z usług wodnych – pobór wód podziemnych z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Starosta [...] decyzją z [...] sierpnia 2013 r., znak: WOŚ.6341.21.2013.ES udzielił Gminie [...] z siedzibą w [...] przy ul. [...], pozwolenia wodnoprawnego m.in, na pobór wód podziemnych do celów pitnych i gospodarczych, z ujęcia wody podziemnej, składającego się z dwóch istniejących studni wierconych (pracujących naprzemiennie), zlokalizowanych na terenie działki o nr ewid. [...], obręb [...], gmina [...]. Organ właściwy do udzielenia pozwolenia wodnoprawnego ustalił w tym pozwoleniu, że ilość pobieranej wody z tego ujęcia nie może przekroczyć: średniodobowo – Qśr.d y 47,9 m3/d, maksymalnie godzinowo - Qmaxh - 10,2 m3/d, zaś rocznie - Qr = 17 481,3 m3/rok. W punkcie 3 ww. decyzji, Starosta określił ważność pozwolenia do 23 sierpnia 2033 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Szczecinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z 26 lutego 2020 r., znak: SZ.ZUZ.4.421.414/6.2019.MS, na podstawie art. 411a ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2025 r., poz. 960), dalej: Prawo wodne, przeniósł ww. pozwolenie wodnoprawne na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. w D. Decyzja ta stała się ostateczna 16 marca 2020 r. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z 16 czerwca 2025 r. ustalił Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji sp. z o. o. w D. opłatę podwyższoną za pobór wód podziemnych w 2020 r. z ujęcia zlokalizowanego na działce nr [...] obręb [...], gmina [...], z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym Gminie [...] decyzją Starosty [...] z 23 sierpnia 2013 r., które zostało przeniesione na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. w D. decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni w Szczecinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 26 lutego 2020 r. Jednocześnie w ww. decyzji organ I instancji odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty podwyższonej i poprzestania na pouczeniu. Główny Inspektor Ochrony Środowiska na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., w związku z art. 280 pkt 2 lit. a, art. 282 ust. 1 - 3 i 8 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2025 r., poz. 960), decyzją z 26 sierpnia 2025 r. uchylił decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska i wymierzył skarżącej opłatę podwyższoną za korzystanie w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., z usług wodnych - pobór wód podziemnych z ujęcia zlokalizowanego na działce nr [...] obręb [...], gmina [...] - z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym decyzją Starosty [...] z 23 sierpnia 2013 r. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 280 pkt 2 lit. a Prawa wodnego, opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym. Zgodnie z art. 282 ust. 2 Prawa wodnego, wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 2 lit. a tej ustawy, ustala się na podstawie pomiarów ilości pobieranych wód prowadzonych przez podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne. Stosownie do art. 282 ust. 3 Prawa wodnego, przekroczenie ustala się jako ilość wód pobranych z przekroczeniem warunków pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego za poprzedni rok kalendarzowy. Jeżeli pobrana z jednego ujęcia ilość wód powoduje przekroczenie kilku warunków pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, to stosownie do art. 282 ust. 4 ustawy Prawo wodne, opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 280 pkt 2 lit. a Prawa wodnego, ustala się za przekroczenie, które powoduje najwyższy wymiar tej opłaty. Zgodnie z art. 282 ust. 1 Prawa wodnego, wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 2 lit. a, ustala się jako 10-krotność wielkości jednostkowej stawki opłaty zmiennej za usługi wodne za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych. GIOŚ stwierdził, że przeniesienie pozwolenia na podstawie art. 411a Prawa wodnego, następuje w formie decyzji, z tym że ma ona charakter konstytutywny, ponieważ przejście praw i obowiązków na nowy zakład następuje dopiero na mocy tej decyzji i dopiero z dniem, w którym staje się ona ostateczna. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, dokonując oceny przestrzegania przez Spółkę w 2020 r. warunków pozwolenia wodnoprawnego udzielonego decyzją Starosty [...] z 23 sierpnia 2013 r. należało wziąć pod uwagę okres od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., bowiem za korzystanie z usług wodnych w tym czasie odpowiedzialność ponosi Spółka. Natomiast w związku z tym, że w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 15 marca 2020 r. podmiotem pobierającym wodę na podstawie ww. pozwolenia wodnoprawnego z 23 sierpnia 2013 r. była Gmina [...], to ocena przestrzegania warunków pozwolenia w tym okresie powinna być dokonywana wobec ww. Gminy. Wobec powyższego należało skorygować obliczenie wysokości opłaty podwyższonej wymierzonej Spółce. W 2020 r. średniodobowa ilość pobranej wody (Qśr.d) nie mogła przekroczyć 47,9 m3/d, a dopuszczalna ilość pobranej wody w roku (Qr) nie powinna przekroczyć 17 481,3 m3/rok. Aby w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. (291 dni) nie przekroczyć dopuszczalnej ilości pobieranej wody wyznaczonej warunkiem poboru średniodobowego (Qśr d), Strona nie mogła pobrać więcej wody niż 13 938,9 m3 (47,9 m3/dobę x 291 dni). Ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności z załącznika nr 10 do protokołu kontroli nr WIOS-SZ 35/2023, wynika, że w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. Spółka pobrała 34 101,23 m3 wody (Główny Inspektor Ochrony Środowiska uwzględnił sumę pobranej wody przez stronę w miesiącach kwiecień - grudzień 2020 r. oraz ilość wody wynikającą z proporcjonalnego udziału liczby dni przypadających na ten okres w marcu do całkowitej ilości pobranej przez stronę wody w tym miesiącu, z zestawienia, które Spółka przedłożyła podczas kontroli zakończonej podpisaniem protokołu kontroli). W związku z powyższym w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. strona pobrała 20 162,33 m3 (34 101,23 m3 - 13 938,9 m3) z przekroczeniem dopuszczalnej ilości wody określonej warunkiem poboru średniodobowego (QŚr.d). Zgodnie z § 5 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 2502, z późn. zm.), dalej "rozporządzenie z 2017 r.", wysokość jednostkowej stawki opłaty za pobór wód zależy od celu poboru oraz zastosowanych procesów uzdatniania wody wyrażonych współczynniki różnicujące. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji, w 2020 r. woda była pobierania do celów określonych w § 5 ust. 1 pkt 40 rozporządzenia z 2017 r., tj. realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, zaś współczynnik różnicujący wynosi 2 (w przypadku, gdy wody nie podlegają żadnym procesom uzdatniania - jak strona wskazała w piśmie do Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 23 maja 2025 r.). A zatem, wysokość opłaty podwyższonej za 2020 r. skorygowanej w toku postępowania odwoławczego, za pobór wód z przekroczeniem warunku dopuszczalnego poboru średniodobowego (Qśrd) wynosi: 20 162,33 m3 x 10 x 0,068 zł/m3 x 2 = 27 420,77 zł. Stosownie do art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2025 r., poz. 111 z późn. zm.), powyższą kwotę zaokrąglono do pełnych złotych, tj. 27 421 zł. W ocenie GIOŚ Spółka nie uprawdopodobniła, że pobór wody w analizowanym okresie 2020 r. jest bezpośrednio związany z ogólnoświatową pandemią koronawirusa, a nie wynika z zaniedbań strony w wykonywaniu swoich obowiązków związanych z przestrzeganiem warunków ustalonych w pozwoleniu. Z tego względu w tej sprawie nie można zgodzić się z argumentacją skarżącej, iż pandemia COVID - 19 przyczyniła się do nieosiągnięcia przez nią wymagań określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, a nawet jeżeli tak było, to strona nie wykazała w jakim stopniu przekroczyła warunki pozwolenia z tej przyczyny. Twierdzenie w odwołaniu, że kwestia zwiększenia poboru wód przez odbiorców wynikała ze strachu społeczeństwa przed zakażeniem wirusem i częstszego mycia siebie, prania ubrań, mycia owoców i warzyw oraz wszystkiego, co mogło mieć kontakt z wirusem w celu uniknięcia zarażenia należy uznać za gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami. W toku postępowania toczącego się przed organem I instancji strona nie złożyła wyjaśnień w zakresie wystąpienia siły wyższej lub wpływu pandemii COVID-19 na ilość wody pobranej przez Spółkę w 2020 r. Takich dokumentów nie ma również w zgromadzonym materiale dowodowym. To nie organ administracji ma poszukiwać dowodów potwierdzających, jak i czy pandemia COVID-19 wpłynęła na pobór wód podziemnych, ale to obowiązkiem strony jest wykazać z jakiego powodu organ powinien uwzględnić jej żądanie. Główny Inspektor Ochrony Środowiska podkreśla ponadto, że trwającej epidemii i rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 nie można traktować jako zdarzenia nagłego i nieprzewidywalnego w kontekście występowania przekroczeń poboru wód w trzech kolejnych latach kalendarzowych: 2020 r., 2021 r. i 2022 r., co wynika z załącznika nr 10 do protokołu kontroli nr WIOS-SZ 35/2023. Brak jest dowodów potwierdzających, że to właśnie pandemia uniemożliwiła Spółce dotrzymywanie obowiązków nałożonych na nią w pozwoleniu wodnoprawnym w ciągu trzech kolejnych lat, zważywszy że w 2022 r., przekroczenie warunków pozwolenia było jeszcze wyższe niż w 2020 r., ponieważ pobór wód podziemnych z analizowanego ujęcia wyniósł 50 225 m3, przy dopuszczalnym poborze rocznym ustalonym na 17 481,3 m3/rok. Ponadto, ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340) nie wprowadzała żadnych zmian i wyłączeń dotyczących obowiązków podmiotów korzystających z usług wodnych, wynikających z udzielonych im pozwoleń wodnoprawnych. Pandemia COVID-19 nie przeszkodziła innym podmiotom prowadzącym działalność w analogicznym zakresie w realizacji ich obowiązków z zakresu ochrony środowiska. Zgodnie z art. 189f § 1 K.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: 1) wada naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub 2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Opłaty podwyższone przewidziane w art. 280 Prawa wodnego mieszczą się w definicji legalnej pojęcia "administracyjna kara pieniężna". Ponadto zgodnie z art. 189f § 2 i 3 K.p.a., w przypadkach innych niż wymienione w § 1, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, organ administracji publicznej, w drodze postanowienia, może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodów potwierdzających: 1) usunięcie naruszenia prawa lub 2) powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia, a następnie odstąpić od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu, jeżeli strona przedstawiła dowody, potwierdzające wykonanie postanowienia. Organ odwoławczy uznał, że nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w art. 189f K.p.a. Waga naruszenia nie była znikoma (doniosła waga społeczna obowiązków związanych z ochroną środowiska jako dobra wspólnego, w tym zasobów wód podziemnych). Przekroczenie poboru wód wyniosło ponad 245%. Ponadto skarżąca przekraczała dopuszczalną ilość pobranej wody wyznaczonej warunkiem poboru średniodobowego określonego w pozwoleniu również w 2021 r. i 2022 r. Ponadto brak jest dowodów aby skarżącej została nałożona inna sankcja pieniężna czy też została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub skazana za przestępstwa w tym zakresie. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. w D. wniosło skargę na decyzję z 26 sierpnia 2025 r. zarzucając naruszenie: 1. art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 280 pkt 2 lit.a i art. 282 ust. 1-3 i 8 Prawa wodnego, poprzez wymierzenie opłaty podwyższonej w wysokości 27 421 zł za korzystanie w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. z usług wodnych- pobór wód podziemnych z ujęcia zlokalizowanego na działce nr [...] obręb [...], Gmina [...] - z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym Gminie [...] decyzją Starosty [...] z 23 sierpnia 2013 r., które zostało przeniesione na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o.w D. decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni w Szczecinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 26 lutego 2020 r., 2. art. 189e w zw. z art. 77 § 4 K.p.a. poprzez niezastosowanie oraz poprzez dokonanie oceny skutkującej nierzetelnym przeanalizowaniem przesłanek determinujących ustalenie wystąpienia działania siły wyższej oraz poprzez wymierzenie kary pieniężnej w sytuacji, kiedy strona nie podlegała ukaraniu a sytuacja epidemii i zjawiska z nią związane są faktami powszechnie znanymi; 3. art. 189f § 1, § 2, § 3 w zw. z art. 104 K.p.a. poprzez niezastosowanie i dokonanie oceny skutkującej nierzetelnym przeanalizowaniem przesłanek determinujących zastosowanie instrumentów prawnych wskazanych w tym przepisie; 4. art. 7 i 77 oraz art. 80 i 8 K.p.a. poprzez: - niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego i niekompletne rozpatrzenie sprawy, przejawiające się uznaniem, że Spółka nie uprawdopodobniła, że pobór wody w analizowanym okresie 2020 r. jest bezpośrednio związany z ogólnoświatową pandemią koronawirusa, a nie wynika z zaniedbań strony w wykonywaniu swoich obowiązków, - uznanie, że twierdzenia strony dotyczące kwestii zwiększenia poboru wód przez odbiorców wynikała ze strachu społeczeństwa przed zakażeniem wirusem i częstszego mycia siebie, prania ubrań, mycia owoców i warzyw oraz wszystkiego co mogło mieć kontakt z wirusem w celu uniknięcia zarażenia są gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami; - brak uznania, że naruszenie prawa dokonane przez skarżącą z uwagi na podejmowane przez nią kroki miało charakter znikomy; - brak wskazania jakie okoliczności w aktach sprawy wskazują na to, że w świetle art. 189f § 1, § 2, § 3 K.p.a. strona nie zaprzestała naruszeniom prawa; 5. art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niekompletność decyzji administracyjnej w zakresie jej uzasadnienia prawnego i faktycznego, w tym do braku realnego, merytorycznego odniesienia się przez organ do twierdzeń strony zawartych w przedstawionych w toku postępowania wyjaśnieniach oraz poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł decyzję oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a które stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Podnosząc takie zarzuty skarżąca wniosła o: 1. o uchylenie zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 26 sierpnia 2025 r. w części wymierzającej Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. opłatę podwyższoną w wysokości 27 421 zł; 2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 26 sierpnia 2025 r. w części wymierzającej Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. ul opłatę podwyższoną w wysokości 27 421 zł i zobowiązanie organu do wydania decyzji w której odstąpi on od wymierzenia kary; 3. o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie art. 280 pkt 2 lit. a Prawa wodnego, opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych, z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym. Wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 2 lit. a, ustala się jako 10-krotność wielkości jednostkowej stawki opłaty zmiennej za usługi wodne za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych (art. 282 ust. 1 Prawa wodnego). Stosownie do art. 282 ust. 2 Prawa wodnego, wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 2 lit. a, ustala się na podstawie pomiarów ilości pobieranych wód prowadzonych przez podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne. Przekroczenie ustala się jako ilość wód pobranych z przekroczeniem warunków pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego za poprzedni rok kalendarzowy. Bezspornym w tej sprawie jest, że Spółka w analizowanym okresie przekraczała ilość wody, którą mogła pobierać na podstawie udzielonego pozwolenia wodnoprawnego. W 2020 r. średniodobowa ilość pobranej wody (Qśr.d) nie mogła przekroczyć 47,9 m3/d, a dopuszczalna ilość pobranej wody w roku (Qr) nie powinna przekroczyć 17 481,3 m3/rok. Tym samym w analizowanym okresie skarżąca nie mogła pobrać więcej wody niż 13 938,9 m3 (47,9 m3/dobę x 291 dni). Ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności z załącznika nr 10 do protokołu kontroli nr WIOS-SZ 35/2023, wynika, że w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. Spółka pobrała 34 101,23 m3 wody. W związku z powyższym w okresie od 16 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. strona pobrała 20 162,33 m3 (34 101,23 m3 - 13 938,9 m3) z przekroczeniem dopuszczalnej ilości wody określonej warunkiem poboru średniodobowego (QŚr.d). Tym samym we wskazanym okresie warunek poboru średniodobowego, określony w pozwoleniu nie został dotrzymany, a zatem zasadne było wymierzenie Spółce przez właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska opłaty podwyższonej w wysokości określonej w zaskarżonej decyzji. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 138 §1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 280 pkt 2 lit. a i art. 282 ust. 1-3 i 8 Prawa wodnego. W ocenie Sądu racje ma organ, że w sprawie nie ma zastosowania art. 189e K.p.a. oraz nie zaszły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia opłaty podwyższonej na podstawie art. 189f § 1, 2 i 3 K.p.a. Zarówno organ I, jak i II instancji przeanalizowały możliwość zastosowania w tej sprawie art. 189f K.p.a., jednak bez oczekiwanego dla strony rezultatu. Sąd podzielił stanowisko organy odwoławczego, że Spółka nie uprawdopodobniła, iż pobór wody w analizowanym okresie jest bezpośrednio związany z ogólnoświatową pandemią koronawirusa, a nie wynika z zaniedbań strony w przestrzeganiu obowiązków wynikających z pozwolenia i wystąpieniu do organów właściwych do udzielenia pozwolenia wodnoprawnego o ustalenie nowych warunków, które odpowiadałyby realnemu zużyciu wody z przedmiotowego ujęcia. Zgodnie z art. 189e K.p.a. w przypadku gdy do naruszenia doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. Z uzasadnienia projektu ustawy z 28 grudnia 2016r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmowy VIII kadencji nr 1183) wynika, że celem jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu regulację art. 189e K.p.a., była konieczność zapewnienia podmiotowi, który może być pociągnięty do odpowiedzialności administracyjnej, możliwości obrony, poprzez wykazanie, że naruszenie prawa jest następstwem okoliczności na które nie miał wpływu – "siłę wyższą". Siła wyższa jest zdarzeniem zewnętrznym w stosunku do powołującego się na nią podmiotu oraz istnieje obiektywnie, a więc w sposób widoczny i sprawdzalny dla nieuprzedzonego obserwatora (nie może być np. wytworem wyobraźni). W odniesieniu do wpływu tego zdarzenia na działanie lub zaniechanie strony przyjąć należy, że chociaż nie można opierać się wyłącznie na ocenie podmiotu powołującego się na siłę wyższą, to jednocześnie jednak należy uwzględnić okoliczności oceniane indywidualnie dla danego przypadku, co oznacza, że ocena powinna być dokonywana "z zewnątrz", ale przy uwzględnieniu konkretnej sytuacji ocenianego. W przeciwnym razie mogłoby dojść do wykluczenia w praktyce siły wyższej, gdyż w każdej niemal sytuacji zdarza się, że to, co było niemożliwe dla jednych dla kogoś innego okazało się możliwym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2002r. sygn. IV CKN 629/00). Stwierdzić także należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych najczęściej podawanymi przykładami siły wyższej są zdarzenia związane z działaniem sił przyrody, takie jak powodzie i pożary o dużych rozmiarach, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, sztormy, śnieżyce (zob. wyrok tut. Sądu z 25 czerwca 2025 r. sygn. IV SA/Wa 162/25 i powołane tam: wyroki: WSA w Łodzi z 3 listopada 2015 r. sygn. II SA/Łd 782/15; WSA w Olsztynie z 14 kwietnia 2016r., sygn. I SA/Ol 78/16), a ponadto wśród zdarzeń związanych z działaniem sił przyrody, a stanowiących równocześnie siłę wyższą, wymienia się także epidemie (zob. wyrok NSA z 28 kwietnia 2015 sygn. II GSK 432/14). Nie ma wystarczających podstaw do przyjęcia, że pandemia COVID - 19 przyczyniła się do nieosiągnięcia przez Gminę wymagań określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Organ nie kwestionował istnienia stanu epidemii ani tego, że społeczeństwo z uwagi na obawy związane z wirusem w większym stopniu przestrzegało podstawowych zasad higieny niż przed wybuchem pandemii, jednak uznał, że argumenty strony nie uprawdopodobniły, że pandemia doprowadziła do przekroczenia warunków pozwolenia w zakresie pobieranej wody. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca Spółka całkowicie pomija to, że jednocześnie w 2020 r. wiele zakładów czy przedsiębiorstw w związku z wprowadzonymi obostrzeniami związanymi z pandemią wstrzymało swoją działalność albo znacząco ją ograniczyło, co na pewno wiązało się z ograniczeniem zużycia wody (np. zakłady fryzjerskie, restauracje, ośrodki sportu i rekreacji jak baseny, czy sauny). Tym samym dla przyjęcia, że do naruszenia pozwolenia wodnoprawnego doszło na skutek siły wyższej, nie jest wystarczającej same twierdzenie skarżącej, że społeczeństwo nadmiernie dbało o higienę i w związku z powyższym nastąpiło większe zużycie wody, a w konsekwencji przekroczenie warunków pozwolenia wodnoprawnego. Skarżąca nie wykazała, że gdyby nie siła wyższa, to do naruszenia prawa nie doszłoby. To podmiot ma obowiązek wykazać, że niedopełnienie obowiązku (w tym przypadku przekroczenie limitów poboru wody wskazanych w decyzji, której strona miała obowiązek przestrzegać) wynikało z działania siły wyższej. Zasadnie organ stwierdził, że powoływane w tym względzie przez skarżąca okoliczności związane z pandemią nie zostały dostatecznie wykazane, a strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających, że nie mogła osiągnąć dotrzymać warunków pozwolenia wodnoprawnego wskutek siły wyższej. Zasadnie organ odwoławczy wskazał, że z załącznika nr 10 do protokołu kontroli nr WIOS -SZ 35/2023, wynika przykładowo, że w dwóch pierwszych miesiącach 2020 r. ilość pobranej wody podziemnej z analizowanego ujęcia wód była na podobnym poziomie (lub nawet w niektórych przypadkach wyższa) od ilości wody pobieranej miesięcznie od marca 2020 r. oraz znacząco wyższa niż np. pobór w tych samych miesiącach 2021 r. Ponadto, z protokołu kontroli Nr WIOS-SZ 3 5/2023 wynika, że Spółka przekraczała dopuszczalne limity poboru wód także w 2021 r. i 2022 r. (gdzie przekroczenie było jeszcze wyższe). Mając powyższe względy na uwadze należy uznać, że nie doszło do naruszenia art. 189e w związku z art. 77 § 4 K.p.a. W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 189f K.p.a. W stanie faktycznym tej sprawy nie można uznać, że naruszenie polegające na przekroczeniu poboru wody, stwierdzone w analizowanym okresie jest znikome. Ustawodawca nie zdefiniował znikomości wagi naruszenia ani nie wskazał okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie zaistnienia tej przesłanki. W tym zakresie należy uwzględnić całokształt okoliczności sprawy, zarówno o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Istotną kwestią w tym zakresie jest to, że pobór wody w ilości 34 101,23 m3, przy dopuszczalnej ilości pobieranej wody wynikającej z warunku poboru średniodobowego wynoszącej 13 938,9 m3 oznacza, że strona przekroczyła ilość pobranej wody określonej warunkiem poboru średniodobowego o ponad 245%. Jednocześnie, jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy strona przekroczyła dopuszczalną ilość pobranej wody również w 2021 i 2022 r., co tym bardziej niepokoi w kontekście daty obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego - do 23 sierpnia 2033 r. W rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 189f § 2 i 3 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela stanowisko Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w tym zakresie. Dopuszczenie do sytuacji, że podmiot, który naruszał warunki pozwolenia nie poniesie z tego tytułu konsekwencji doprowadziłoby do podważenia prawidłowego wykonywania obowiązków nałożonych na użytkownika wód pozwoleniem wodnoprawnym, co podważyłoby cel regulacji w tym zakresie. Brak stosownej sankcji powoduje bowiem, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązku nagminne. Wymierzana opłata podwyższona ma mobilizować adresata pozwolenia wodnoprawnego korzystającego z usług wodnych do przestrzegania dopuszczalnych norm wynikających z tego pozwolenia. W ocenie Sądu, Główny Inspektor Ochrony Środowiska w wyczerpujący sposób przeanalizował możliwość zastosowania art. 189f § 2 i 3 K.p.a. i wyjaśnił, że odstąpienie od wymierzenia opłaty podwyższonej nie pozwoli na spełnienie celów, dla których opłata ta miałaby być nałożona. Należy podzielić stanowisko organu, że nie może dojść do odstąpienia od wymierzenia opłaty podwyższonej i poprzestaniu na pouczeniu, bowiem nie spełni to celu, dla którego została ona wymierzona tj. zmobilizuje w przyszłości stronę przed ponownym naruszeniem prawa w ramach prowadzonej działalności. Ustalona opłata podwyższona za usługi wodne pełni funkcję motywacyjną zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". W odniesieniu do przypadku określonego w art. 189f § 1 pkt 2 K.p.a. stwierdzić należy, że w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym brak jest prawomocnej decyzji o nałożeniu na stronę sankcji pieniężnej przez inny uprawniony organ administracji publicznej, a także brak jest informacji o tym, aby strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe albo prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe w tym zakresie. Strona nie przedłożyła w tym aspekcie jakichkolwiek dokumentów i informacji, w związku z tym organ odwoławczy zasadnie przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 189f, § 1 pkt 2 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. ani art. 80 i 8 K.p.a. Stan sprawy został prawidłowo ustalony. Zasadnie wskazał organ odwoławczy, że dokumentem wiążącym zarówno dla strony, jak i dla organu kontrolnego, jest pozwolenie wodnoprawne i określone w nim warunki. Kluczowe dla sprawy ustalenia Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska zostały dokonane podczas kontroli udokumentowanej protokołem Nr WIOŚ-SZ 35/2023, który zawiera m.in. zestawienie przedłożonych przez Spółkę ilości rzeczywistego poboru wody (co wynika z ustaleń na stronie 5 ww. protokołu kontroli). Protokół ten został podpisany przez stronę bez uwag i zastrzeżeń w zakresie stwierdzonych naruszeń dotyczących poboru wód. Jest to dowód w rozumieniu art. 75 § 1 K.p.a. Natomiast twierdzenia skarżącej, że przekroczenie limitów poboru wody wskazanych w decyzji nie zostały przez nią uprawdopodobnione. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Informacje o sprawie

Data wpływu
27 października 2025
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Sędziowie
Anna Sidorowska-Ciesielska /przewodniczący sprawozdawca/ Kaja Angerman Michał Sułkowski.

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny