IV SA/Wa 1964/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...]

Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. (znak: [...]) Minister Rodziny , Pracy i Polityki Społecznej po rozpoznaniu odwołania Pana M.R. utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. (znak: [...]) stwierdzającą nieważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. (znak: [...]) Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], w sprawie odwołującego. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. (znak: [...] zakwalifikował Pana M.R. do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności z oznaczeniem symbolu przyczyny niepełnosprawności 11-I, na okres do 30 czerwca 2018 r. Wnioskiem z [...] lipca 2017 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Pan M.R. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia stopniu niepełnosprawności, zarzucając Powiatowemu Zespołowi do Spraw Orzekania Niepełnosprawności w [...] wydanie orzeczenia z naruszeniem przepisów orzeczniczego, w szczególności powołanie do składu orzekającego w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności lekarza o specjalności niewłaściwej występujących u orzekanego schorzeń oraz błędne ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. (znak: [...]) Wojewódzki w [...] stwierdził nieważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] czerwca 2014 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewódzki Zespół że przedmiotowe orzeczenie dotknięte zostało kwalifikowaną wadą prawną, zostało wydane po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na podstawie wniosku, który nie zawierał własnoręcznego podpisu. Podstawę stwierdzenia nieważności stanowił przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja została odebrana w dniu listopada 2017 r. przez PaniąT.S. Rozpoznając odwołanie M.R. Minister wskazał, że podzielił stanowisko zajęte przez Wojewódzki Zespół w [...] uznając, że organ I instancji prawidłowo stwierdził nieważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. (znak: [...]) Powiatowego Zespołu w [...], w sprawie M.R.. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wydania orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność jest postępowaniem wszczynanym na wniosek osoby zainteresowanej uzyskaniem określonego orzeczenia. Zgodnie z art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511, z późn. zm.) zespoły orzekają na wniosek by zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo, za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej. Złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności powoduje wszczęcie postępowania administracyjnego na żądanie strony w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a. Jednocześnie każde postępowanie administracyjne poprzedza instytucja wstępnej kontroli formalnej podania. Obowiązkiem organu orzeczniczego jest zbadanie, czy wnoszącym jest podmiot uprawniony oraz, czy spełnione są pozostałe wymagania formalne przewidziane w przepisach prawa dla dokonania określonej czynności prawnej. Wymagania formalne podania (odwołania, zażalenia, żądania, wyjaśnienia) określa przepis art. 63 § 2 i 3 k.p.a. Stosownie do pierwszego z wymienionych przepisów, podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Z kolei § 3 art. 63 k.p.a. wskazuje, iż podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Z powyższego przepisu wynika więc, że podpis jest niezbędnym elementem każdego podania wnoszonego do organu administracji publicznej. Jeżeli natomiast wniesione podanie nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, w tym podpisu, wówczas organ administracji obowiązany jest wezwać wnoszącego podanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). Podpis zaś - jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych - to napisany lub uwierzytelniony znak ręczny. Tylko tak złożony podpis może być kwalifikowany jako spełniający wymagania formalne co do treści podania. Podpis taki nie może być zastąpiony żadnym podpisem mechanicznym np. faksymilą bądź kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt I SAlWa 346/17 oraz wyrok z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAlWa 1319/11). W rozpatrywanej sprawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. (znak: [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], w sprawie M.R. wydane zostało przez organ orzeczniczy na podstawie wniosku zainteresowanego z dnia [...] lutego 2014 r. który mimo, iż w zakresie treści merytorycznej był uzupełniony własnoręcznie, nie był opatrzony własnoręcznym podpisem ale jego kserograficzną odbitką. Powiatowy Zespół w [...] dokonując formalnoprawnej oceny złożonego wniosku nie dopatrzył się, iż złożony pod wnioskiem podpis nie jest własnoręcznym podpisem zainteresowanego i nie wezwał zainteresowanego do usunięcia braku formalnego wniosku przez jego podpisanie w terminie 7 dni, w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Powiatowy Zespół w [...] przeprowadził natomiast postępowanie orzecznicze i wydał zainteresowanemu orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na okres do [...] czerwca 2018 r. Zatem przedmiotowe orzeczenie wydane zostało po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na podstawie wniosku, który nie był podpisany tj. nie spełniającego wymogów określonych wart. 63 § 3 k.p.a. tym samym wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Sądu Pan M.R., zarzucając organom błedne ustalenia w zakresie przyjęcia, że nie złożył prawidłowego wniosku w tym zawierajacego jego podpis. Skarżący wskazał także na okoliczności związane z jego stanem zdrowia, sytuacją rodzinna i finansową w jakiej się znajduje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowsiko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Wskazać należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga bezspornego ustalenia, że eliminowana decyzja jest dotknięta jedną z wad, określonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 1983 r., sygn. akt II SA 581/83, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać w sposób niepozostawiający żadnych wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie jako podstawę stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego z [...] czerwca 2014r. wskazano art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, iż o tym czy naruszenie prawa jest rażące w rozumieniu tego przepisu można mówić, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią normy prawa a rozstrzygnięciem objętym tą decyzją tj. gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1683/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1274/08). Ponadto, jak stwierdził NSA, wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny (wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r., V SA 535/94). Organ prowadzący postępowanie nadzorcze w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma zatem obowiązek ocenić, czy wskazane przesłanki decydujące o rażącym naruszeniu prawa wystąpiły na gruncie istniejącego w danej sprawie stanu faktycznego, wynikającego ze zgromadzonego w niej materiału dowodowego. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że rażącego naruszenia prawa w niej organy upatrują w naruszeniu art. art. 63 § 3 k.p.a. Przepis ten wskazuje, że podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Z powyższego przepisu wynika więc, że podpis jest niezbędnym elementem każdego podania wnoszonego do organu administracji publicznej. Jeżeli natomiast wniesione podanie nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, w tym podpisu, wówczas organ administracji obowiązany jest wezwać wnoszącego podanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie, organ uznał, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. (znak: [...]) Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], wydane zostało przez organ orzeczniczy na podstawie wniosku zainteresowanego z dnia [...] lutego 2014 r. który mimo, iż w zakresie treści merytorycznej był uzupełniony własnoręcznie, nie był opatrzony własnoręcznym podpisem ale jego kserograficzną odbitką. Tymczasem w ocenie organu podpis to napisany lub uwierzytelniony znak ręczny. Tylko tak złożony podpis może być kwalifikowany jako spełniający wymagania formalne co do treści podania. Podpis taki nie może być zastąpiony żadnym podpisem mechanicznym np. faksymilą bądź kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu. Wskazać zatem należy, iż co do zasady Sąd w całej rozciągłości podziela przywołanie powyżej stanowisko organu, w odniesieniu do wymogów wynikających z art. 63 kpa wskazujących co winno zawierać podanie wszczynające postępowanie w sprawie. Zdaniem jednak Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie organu narusza podstawowe zasady wyrażone w art. 7 i 8 k.p.a. Zgodnie z art. 7 w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Z art. 8 § 1 k.p.a. wynika zaś obowiązek organu administracji publicznej prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania. Pogłębianiu tego zaufania z pewnością nie służy podejmowanie działań, które wzbudzić mogą m.in. u skarżącego poczucie niesprawiedliwości. W rozpoznawanej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z sytuacją gdzie strona nie złożyła oryginału wniosku, w ogóle go nie podpisała, czy też to strona kwestionuje zawarty w nim podpis, wywodząc, że nie należy on do niej. Z akt sprawy wynika bowiem, że druk wniosku został ręcznie wypełniony i to dwoma kolorami długopisu (zielonym i czarnym). W miejscu gdzie winien znajdować się podpis, figuruje również odręcznie napisana data 28.02.2014r., oraz znajduje się czytelny podpis skarżącego, który jako jedyny na podaniu zdaniem organów jest kserokopią. Przyjmując zatem nawet tak jak uczyniły to organy, że na tak sporządzonym podaniu, znajduje się podpis, który nie jest własnoręcznie złożony przez stronę z uwagi na to, że jest kserokopią, w ocenie Sądu mając na uwadze słuszny interes strony nie można wywieść, iż w tak ustalonym stanie faktycznym mamy do czynienie z rażącym naruszeniem art. 63 § 3 k.p.a.. W sprawie nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący nie kwestionuje tego podpisu. Ponadto nie bez znaczenia jest to, że niniejsze postępowanie nie jest postępowaniem zwyczajnycm, nie zostało też wszczęte przez organ z urzędu, wobec dostrzeżenia wady podpisu. Toczy się ona w trybie nieważnościowym i to na żądanie strony, która kwestionowała je z zupełnie innych przyczyn mając przeświadczenie cały czas, że na podaniu znajduje się jej podpis. W świetle powyższego Sąd uznał, że w tej indywidualnej sprawie występuje szczególna sytuacja, która nie pozwalała organom na uznanie, że doszło do rażącego naruszenia art. 63§ 3 k.p.a.. i ztej przyczyny stwierdzenia nieważności orzeczenia skarżącego o niepełnosprawności, bowiem rozstrzgnięcie to godzi nie tylko w poczucie sprawiedliwości, ale i zaufania strony do organów. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i 135 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.