IV SA/Wa 1303/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej na przewoźnika postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy

Wraz ze skargą na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej M. G. (skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Wskazała, ze we wspólnym gospodarstwo domowym pozostaje wraz niepełnoletnimi dziećmi (synem i córką). Oświadczyła, że jest właścicielką mieszkania o pow. 37 m2 (o wartości ok. 80 000 zł) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,516 ha (wartość ok. 15 000 zł.) oraz pojazdów: Volvo XC90 i 2 autokarów Volvo B12. Podała, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości 3081,27 zł. Jako wydatki wymieniła: raty leasingowe – 3157 zł oraz 1460 zł, czynsz – 460 zł, opłaty za media – 145 zł, energia elektryczna – 238 zł oraz "kredyty firmowe – 120 000,00 zł". W ocenie referendarza sądowego powyższe dane nie były wystarczające do rozpoznania wniosku, dlatego zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2017 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i firmowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), 2) odpisów zeznań podatkowych skarżącej za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania, 4) kopii umów leasingowych, na których konieczność spłaty skarżąca wskazuje we wniosku (rubryka nr 11 formularza PPF); 5) kopii umów kredytowych, na które powołuje się skarżąca we wniosku (rubryka nr 11 formularza) wraz z harmonogramami ich spłat; 6) kopii dokumentów potwierdzających fakt spłacania rat leasingowych i kredytowych, o czym nowa we wniosku (rubryka nr 11 formularza PPF) Skarżąca w odpowiedzi na powyższe wezwanie złożyła wyciągi z siedmiu rachunków bankowych potwierdzenia opłat za czynsz, usługi multimedialne, gaz, zeznania podatkowe za 2015 r. i 2016 r. kopie 2 umów kredytowych i 2 umów leasingu operacyjnego. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W niniejszej sprawie skarżąca na urzędowym formularzu PPF podała m. in., że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z niepełnoletnimi dziećmi, z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. 3081,27 zł. Miesięczne wydatki według oświadczenia skarżącej wynoszą ok. 5350 zł (raty leasingowe, czynsz, opłaty za media). W tej sytuacji uznano, ze skarżąca powinna uzupełnić wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż podane przez nią informacje budziły wątpliwości, wobec czego został wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów, oświadczeń. W ocenie referendarza sądowego nadesłane przez nią w odpowiedzi na ww. wezwanie dokumenty, nie potwierdzają, że znajduje się w tak ciężkiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie ciężaru finansowego niniejszego postepowania na Skarb Państwa. Skarżąca nie wyjaśniła także w żaden sposób, jak udaje jej się pokryć nadwyżkę wydatków nad deklarowanymi dochodami. Jak już wskazano, zadeklarowała, że uzyskuje dochody w wysokości 3081,27 zł, natomiast wskazane przez nią miesięczne wydatki – i to nie obejmujące wyżywienia, przekraczały tę kwotę o ok. 2270 zł. Skarżąca złożyła także m. in. kopię zeznania podatkowego osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016, z której wynika, że uzyskała przychód w wysokości 141 474,74 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 292 832, 77 zł, zatem strata w 2016 r. wyniosła 151 358,03 zł. W ocenie referendarza sądowego, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Dlatego też nie można oprzeć oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie na podstawie wysokości dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla wnioskodawczyni rentowna i opłaca się ją prowadzić. Nie można również wykluczyć, iż sytuacja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej ulegnie poprawie. Nic nie wskazuje także aby skarżąca miała problemy ze spłatą rat kredytów i umów leasingowych. Nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów, z których wynikałby, że ma w tych spłatach jakiekolwiek zaległości (np. upomnień, wezwań do zapłaty itp.). Argumentem przemawiającym za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc uznaniem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, z całą pewnością, nie jest powoływany przez nią fakt konieczności spłat rat leasingowych. Z przedłożonych kopii umów leasingu operacyjnego wynika, ze ich przedmiotem jest: - samochód osobowy Jeep Grand Cherokee, wartość przedmiotu leasingu określono na 203 252,03 zł; opłata wstępna wyniosła 40 650, 41 zł a rata leasingowa wynosi ok. 2 500 zł; - samochód osobowy Hundai I 40, o wartości ofertowej: 58 536,58 zł; opłata wstępna wyniosła 7 200 zł, raty leasingowe wynoszą 1 187 zł. Odnosząc się do tej kwestii należy wskazać, że cechą leasingu operacyjnego są m. in. korzyści podatkowe, bowiem wydatki poniesione na opłaty leasingowe można wliczyć bezpośrednio w koszty działalności gospodarczej, bez konieczności dokonywania odpisów amortyzacyjnych, które są wymagane w sytuacji nabycia rzeczy na własność. Rata leasingowa jest kosztem uzyskania przychodu, a więc zmniejsza podstawę opodatkowania. W tej sytuacji trudno uznać, aby zawarcie powyższych umów leasinu operacyjnego, którego przedmiotem są ww. auta i konieczności spłaty rat leasingu świadczyły o krytycznej sytuacji finansowej skarżącej. Ponadto, należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postepowania (na obecnym etapie postępowania: wpisu od skargi w wysokości 400 zł) oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Należy także wskazać na dodatkowe okoliczności, które uzasadniają przypuszczenie, że skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji na temat jej sytuacji finansowej. Z informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu wynika, że w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1563/17 referendarz sądowy - rozpatrujący wniosek skarżącej M. G. złożony w tamtejszej sprawie, na podstawie akt sprawy, zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji skierowanej do skarżącej odebranej przez dorosłego domownika - męża W. G. oraz na podstawie informacji ujawniony w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z których wynika, że pod adresem podanym przez M. G. jako adres zamieszkania, W. G. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "[...]", obejmującą m.in. roboty związane z budową dróg i autostrad - wezwał skarżącą do przedłożenia danych dotyczących sytuacji majątkowej i dochodów męża. Skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów W. G., nie złożyła także oświadczenia, że wyżej wymieniony nie jest jej mężem. W dniu 20 września 2017 r. złożyła do akt IV SA/Wa 1563/17 kopię umowy przedmałżeńskiej zawartej między nią a W. G. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zatem uznano również w rozpatrywanej sprawie, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do kompletności przedłożonych przez skarżącą informacji na temat jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym uznaje się, żiż ustanowenie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami w żadnym razie nie zwalnia z obowiązku wykazania sytuacji finansowej współmałżonka (por. postanowienia NSA: z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11; z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"). Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest przy tym tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy uznano, że skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia pod kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przedstawienie przez skarżącą w sposób niepełny, wybiórczy swojej sytuacji majątkowej uzasadnia odmowę uwzględnienia jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.