IV SA/Wa 1262/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska po rozpoznaniu 4 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego z 9 sierpnia 2018 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego –

J. S. wniósł skargę na wskazaną w sentencji decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu mającego kancelarię w obrębie działania Sądu. Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2018 r. J. S. został wezwany do wypełnienia w terminie 7 dni urzędowego formularza "PPf" pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Dnia 15 maja 2018 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy na formularzu "PPf" wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z dnia 20 lipca 2018 r. J. S. został wezwany do przedłożenia dokumentów wskazujących, czy skarżący nadal pracuje, czy też zakończył świadczenie pracy w maju 2018 r.; nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia rentowego i jeżeli nadal pracuje – wysokości wynagrodzenia; nadesłania zgodnie z treścią wezwania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; udokumentowanie wysokości otrzymywanego czynszu najmu, udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Jednocześnie wnioskodawca został poinformowany, że dokumenty te są niezbędne do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz że dokumenty należy złożyć w Sądzie w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania. Dnia 26 lipca 2018 r. otrzymał wezwanie do uzupełnienia wpisy (k.52), zaś do pisma z dnia 30 lipca 2018 r. dołączył xero dowodu uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł jednocześnie wnosząc o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, argumentując iż nie jest prawnikiem. Postanowieniem z 9 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie, argumentując, że zawarte w urzędowym formularzu PPF oświadczenie skarżącego nie jest wystarczające dla dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Skarżący nie nadesłał żądanych informacji, a ponadto uiścił opłatę sądową. Odnośnie zaś wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w związku z brakiem wiedzy prawniczej wskazano, że kwestia ta nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie adwokata, bowiem o przyznaniu prawa pomocy rozstrzyga się wyłącznie w oparciu o kryteria majątkowe. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, powołując się na rażące naruszenie prawa do sądu, unormowane w Konstytucji i art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Janusz Sperka wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy prawnej z uwagi stan zawiły stan prawny w odniesieniu do przedmiotu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Wnioski o przyznanie prawa pomocy nie mogą być automatycznie uwzględniane wyłącznie na podstawie subiektywnego przekonania skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Po dokonaniu oceny wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z 9 sierpnia 2018 r. Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do jego zmiany. Skarżący mimo wezwania z dnia 20 lipca 2018 r. nie przedłożył wymaganych dokumentów. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien przekonać Sąd o konieczności przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Ponadto jak wskazane zostało w orzecznictwie "ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań" (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 26 października 2010 r., III SA/Wr 387/10, LEX nr 777699) . W świetle wszystkich powyższych okoliczności, Sąd podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.