IV SA/Wa 125/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

A. O. w piśmie z dnia 5 grudnia 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], którą ustalono na rzecz A. O. odszkodowanie w wysokości 63.700 zł za nieruchomość wydzieloną pod drogę gminną. Skarżąca, wnosząc skargę, wpłaciła na rachunek bankowy Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 13 lutego 2017 r. wezwano A. O. do uiszczenia wpisu stosunkowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OZ 728/17 oddalił zażalenie skarżącej na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 13 lutego 2017 r. Sąd drugiej instancji stwierdził, że wysokość wpisu została określona prawidłowo. Nadmienił przy tym, że wobec tego, iż skarżąca uiściła opłatę w wysokości 200 zł, zobowiązana będzie do uzupełnienia wpisu o różnicę pomiędzy kwotą ustalona w zarządzeniu Przewodniczącego, a wpłaconą kwotą 200 zł. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 28 lutego 2017 r. A. O. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem (C. O.). Wskazała, że dochód dwuosobowej rodziny stanowią świadczenia emerytalne: skarżącej w wysokości 1.500 zł miesięcznie oraz C. O. w wysokości 2.200 zł miesięcznie. Oświadczyła, że posiada 25% udziałów w nieruchomości rolno-budowalnej o powierzchni 2.000 m2 oraz taki sam udział w nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,4176 ha. Podała, że dysponuje oszczędnościami w wysokości 2.000,00 zł. Wykazała następujące wydatki gospodarstwa domowego: koszty leków (500 zł miesięcznie), prywatna opieka medyczna (250,00 zł miesięcznie), media (800 zł miesięcznie), ogrzewanie w sezonie zimowym (800 zł miesięcznie), ubezpieczenie, paliwo, samochód (300 zł), żywność i pozostałe wydatki (1.000,00 zł miesięcznie). W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest chora na cukrzycę i nadciśnienie. Stwierdziła, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje poważny uszczerbek jej koniecznego utrzymania. Wskazała, że same wydatki na leki wynoszą około 300 zł miesięcznie, zaś opłaty za energię elektryczna, gaz wodę, ścieki i podatki około 600 zł miesięcznie. Podniosła, że na życie pozostaje jej około 600 zł miesięcznie, która to kwota musi wystarczyć na jedzenie i podstawowe środki czystości. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez A. O. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącą możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Obecnie skarżąca zobowiązana jest do uzupełnienia wpisu od skargi o kwotę 931 zł (kwota wpisu ustalona w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 13 lutego 2017 r. – 200 zł, które skarżąca uiściła, wnosząc skargę). Wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, o ile skarżąca skorzysta z prawa do jej złożenia, wyniesie 566 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych opłat sądowych, do których uiszczenia A. O. może być zobowiązana, jak wpisy od zażaleń, czy opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż uzyskują regularne dochody z emerytur. Ich łączna wysokość to 3.700 zł miesięcznie. Jak wynika z zawartego w przedmiotowym wniosku zestawienia obciążeń budżetu domowego, dochód ze świadczeń emerytalnych pozwala Państwu O. na pokrycie koniecznych wydatków, w tym kosztów leków i prywatnej opieki medycznej, a także żywności i opłat za media. Wykazane przez stronę wydatki wynoszą w sumie maksimum 3.650 zł miesięcznie. Należy przy tym zwrócić uwagę, że nie wszystkie z nich mają taką samą wysokość w poszczególnych miesiącach. Jak podała skarżąca, koszty ogrzewania w wysokości 800 zł miesięcznie dotyczą okresu zimowego. Należy zatem zakładać, że obecnie – w miesiącach letnich - wydatki te są niższe niż wskazane we wniosku. Ponadto, biorąc pod uwagę, że podane przez stronę w rubryce nr 11 i w uzasadnieniu wniosku wielkości wydatków na leki oraz opłaty za media nie są takie same (leki: 500 zł w rubryce nr 11 i 300 zł w uzasadnieniu wniosku; media: 800 zł w rubryce nr 11 i około 600 zł w uzasadnieniu wniosku), należy zakładać, że także te koszty nie obciążają budżetu domowego Państwa O. w każdym miesiącu w takim samym stopniu. Biorąc powyższe pod uwagę oraz uwzględniającej, że nawet przy uwzględnieniu maksymalnych kwot wydatków gospodarstwa domowego (w sumie 3.650 zł) do dyspozycji skarżącej i jej męża pozostaje około 50 zł w każdym miesiącu, należy przyjąć, że dochód Państwa O. pozwala na wygospodarowanie dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Możliwość taką potwierdza wykazana przez skarżącą wysokość zgromadzonych oszczędności (2.000 zł). Jest ona ponad dwukrotnie wyższa niż nieuiszczona kwota wpisu (931 zł). Koszty sądowe należy natomiast traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Wnioskodawczyni powinna więc, w celu poniesienia kosztów postępowania przed sądem, w pierwszej kolejności wykorzystać posiadane środki, czy to z emerytury, czy to ze zgromadzonych oszczędności. Nie można też tracić z pola widzenia, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2016 r. o ustaleniu na rzecz skarżącej odszkodowania w wysokości 63.700 zł. Zgodnie z pkt 3 rozstrzygnięcia decyzji organu pierwszej instancji zapłata odszkodowania nastąpić miała jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna, na wskazany przez stronę rachunek bankowy. Zaskarżona do Sądu decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. jest decyzją ostateczną (art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Podsumowując, należy zauważyć, że ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych A. O. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Dochód osiągany z emerytur skarżącej i jej męża oraz posiadane przez nich oszczędności pozwalają – bez uszczerbku koniecznego utrzymania - ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.