IV SA/Po 789/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) po rozpoznaniu dnia 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego R. K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 789/17 w sprawie ze skargi Z. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania do likwidacji barier architektonicznych ze środków PFRON postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać od Skarbu Państwa – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, na rzecz radcy prawnego R. K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu kwotę [...]zł powiększoną o kwotę [...]zł stawki podatku VAT.

Zaskarżonym postanowieniem referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił radcy prawnemu R. K. przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że radca prawny R. K. będąc pełnomocnikiem skarżącego wyznaczonym na mocy postanowienia z dnia 30 stycznia 2018 r., pismem z dnia 24 kwietnia 2018 r. złożyła w Sądzie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 14 grudnia 2017r. sygn. akt IV SA/Po 789/17, składając również wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu zaznaczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Referendarz zaznaczył, że zgodnie z art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Natomiast z art. 177 § 4 P.p.s.a. wynika, że jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Skuteczność złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest uzależniona od dochowania przez pełnomocnika wskazanego wyżej terminu. A contrario, złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej czyni ją bezskuteczną, a co za tym idzie bezzasadnym staje się roszczenie o wypłatę wynagrodzenia za jej sporządzenie. Referendarz uznał, że wbrew stanowisku wyrażonym we wniosku o przyznanie wynagrodzenia radca prawny R. K. o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem nie została powiadomiona pismem z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu doręczonym jej w dniu 27 marca 2018r., lecz pismem Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. doręczonym w dniu 21 marca 2018 r., bowiem pod pojęciem zawiadomienia pełnomocnika, o którym mowa w art. 177 § 3 P.p.s.a. rozumie się datę zawiadomienia pełnomocnika przez właściwą radę okręgowej izby radców prawnych i od tego momentu rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Oznacza to zdaniem referendarza, że ustawowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej lub też opinii o braku podstaw do jej wniesienia upływał w przedmiotowej sprawie w dniu 20 kwietnia 2018 r. Złożenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej w dniu 24 kwietnia 2018 r. a więc po upływie terminu i domaganie się przyznania wynagrodzenia z tego tytułu referendarz uznał za bezzasadne. W sprzeciwie od ww. postanowienia radca prawny R. K. zarzuciła postanowieniu referendarza: - naruszenie art. 177 § 3 k.p.a. w zw. z art. 177 § 4 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że w stanie faktycznym sprawy bieg terminu do złożenia przez pełnomocnika ustanowionego dla Skarżącego w ramach prawa pomocy opinii o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2017 r. rozpoczął się z dniem 21 marca 2018 roku, tj. od dnia przekazania przez doręczyciela do skrzynki pocztowej przesyłki poleconej zwykłej, bez zwrotnego potwierdzenia odbioru, obejmującej zawiadomienie Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącego, podczas gdy uznać należy, że wobec prawidłowej wykładni art. 177 § 3 P.p.s.a. bieg tego terminu liczyć należało od daty odbioru zawiadomienia o wyznaczeniu przez organ samorządu zawodowego pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącego, skierowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, odebranym w dniu 27 marca 2018 r., - naruszenie art. 250 § 1 P.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy i nieprzyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu dla Skarżącego z urzędu wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną, nieopłaconą nawet w części, w sytuacji gdy złożenie opinii o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r. uznać należy za prawidłowe i skuteczne, a przedmiotową opinię Sąd przekazał Skarżącemu, pouczając o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej za pośrednictwem pełnomocnika z wyboru, a zatem nadał jej bieg stosownie do art. 177 § 4 P.p.s.a. W sprzeciwie wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku pełnomocnika o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, a nieopłaconą nawet w części tj., o przyznanie na podstawie § 21 ust. 1 pkt. 2 lit. b w zw. z § 8 pkt. 3 oraz § 4 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postaci opłaty w wysokości [...] zł brutto (tj.[...] zł. netto plus 23% podatku VAT - tj. [...] zł). Radca prawny wyjaśniła, że została zawiadomiona o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącego w postępowaniu kasacyjnym od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2017 r. dwoma pismami, tj. pismem Wicedziekana Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia 9 marca 2018 r. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 marca 2018 r. Jedynie pismo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zostało zgodnie z ogólnymi regułami doręczania korespondencji sądowej, nadane listem poleconym za potwierdzeniem odbioru przez adresata, co miało miejsce w dniu 27 marca 2018 r. Pismo z Okręgowej Rady Izby Radców Prawnych w P. zostało natomiast nadane listem poleconym zwykłym, bez zwrotnego potwierdzenia jego odbioru. Co za tym idzie, nie można daty oddania go do skrzynki pocztowej odbiorczej adresata uznawać za datę, w której mógł on się z przedmiotowym pismem zapoznać, a w dalszej kolejności liczyć początek biegu terminu do złożenia skargi kasacyjnej albo opinii o niezasadności jej wnoszenia. Jak wynika z wydruku z portalu internetowego prowadzonego przez Pocztę Polską, - czyli operatora pocztowego, za pośrednictwem którego nadano obie wyżej wskazane przesyłki, pismo z Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 9 marca 2018 roku, nadano w dniu 20 marca 2018 roku, dzień później zaś przesyłkę przejął doręczyciel, który następnie pozostawił ją w skrzynce pocztowej znajdującej się na zewnątrz mieszkania, przy czym w żaden sposób nie można utożsamiać tej daty z rzeczywistym odbiorem pisma. Zdaniem radcy prawnego z brzmienia przepisu art. 177 § 3 P.p.s.a., wbrew zapatrywaniom przedstawionym w postanowieniu z dnia [...] maja 2018 r., nie wynika dopuszczalność liczenia biegu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej albo opinii o niezasadności jej wnoszenia od dnia zawiadomienia pełnomocnika o tym fakcie przez właściwą radę okręgowej izby radców prawnych. Organy samorządu zawodowego radców prawnych nie mają obowiązku zawiadamiania jego członków o ustanowieniu ich pełnomocnikami z urzędu w postępowaniach sądowoadministracyjnych listami poleconymi za potwierdzeniem odbioru. Taki obowiązek ciąży jednak na Sądach, w tym także administracyjnych (art. 65 § 1 i 2 P.p.s.a.), albowiem instytucja zwrotnego potwierdzenia listu poleconego ogranicza do minimum niepewność co do daty odbioru korespondencji i co za tym idzie początku biegu terminów do wykonania różnych obowiązków procesowych stron i ich pełnomocników. Dlatego też prawidłowa wykładnia przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a., uwzględniająca spójność przepisów regulujących doręczenia w postępowaniach sądowych i sądowoadministracyjnych nakazuje liczenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej albo opinii o niezasadności jej wnoszenia w postępowaniach takich jak przedmiotowe, od daty doręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Nie znajduje podstawy normatywnej wyciąganie negatywnych konsekwencji wobec pełnomocnika z tego tytułu, że nie sprawdza on codziennie zawartości skrzynki pocztowej w miejscu swojego zamieszkania. Aby uniknąć tego typu wątpliwości, którym przecież przeciwdziałać miało wprowadzenie do art. 177 P.p.s.a. paragrafów od 3 do 6 ze skutkiem od dnia 15 sierpnia 2015 r., uznawać należy, że bieg terminów zawitych obliczać trzeba od daty zwrotnego potwierdzenia doręczenia zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu. Radca prawny powołując się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w postanowieniu z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Po 241/16podniosła, iż obliczanie terminów i co za tym idzie ocena prawidłowości czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu zależna jest od daty zawiadomienia go o ustanowieniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest zasadny, jednak Sąd nie podzielił w pełni argumentacji w nim zawartej. Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przyznanie wynagrodzenia radcy prawnemu wyznaczonemu w ramach prawa pomocy, za złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, uzależnione jest od złożenia takiej opinii z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 177 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przy czym wbrew argumentacji przedstawionej w sprzeciwie pojęcie zawiadomienia pełnomocnika w rozumieniu art. 177 § 3 P.p.s.a. oznacza zawiadomienie pełnomocnika przez radę okręgową izby radców prawnych. Wynika, to z art. 253 § 2 P.p.s.a., w którym przewidziano, że rada okręgowej izby radców prawnych, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia postanowienia o ustanowieniu radcy prawnego, wyznacza pełnomocnika, zawiadamiając o tym niezwłocznie pełnomocnika oraz sąd. W zawiadomieniu kierowanym do sądu właściwa rada wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego pełnomocnika oraz jego adres do doręczeń. W przypadku ustanowienia pełnomocnika po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, właściwa rada informuje również niezwłocznie sąd o dacie zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. W ocenie Sądu w procesie wykładni art. 177 § 3 P.p.s.a. niezbędnym jest uwzględnienie treści art. 253 § 3 P.p.s.a. W konsekwencji użyte w art. 177 § 3 P.p.s.a. pojęcie "zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu" należy rozumieć jako zawiadomienie pełnomocnika przez radę okręgową izby radców prawnych. Powyższe nie pozbawia jednak słuszności złożonego w niniejszej sprawie sprzeciwu. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 2 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przesłał Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. odpis postanowienia referendarza tutejszego Sądu z dnia 30 stycznia 2018 r. o przyznaniu Z. U. prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W dniu 16 marca 2018 r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 9 marca 2018 r. adresowane do radcy prawnego R. K., o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem w sprawie. Następnie pismem z dnia 19 marca 2018 r. (odebranym w dniu 27 marca 2018 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu poinformował radcę prawnego R. K., że w niniejszej sprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. zapadło orzeczenie, a w dniu 6 lutego 2018 r. Skarżącemu doręczono jego odpis wraz z uzasadnieniem. Jednocześnie w dniu 19 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o podanie daty, kiedy radcy prawnemu R. K. doręczono pismo o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem w sprawie. W odpowiedzi Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 27 marca 2018 r. poinformowała tutejszy Sąd, iż pismo informujące radcę prawnego o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem Skarżącego zostało odebrane przez radcę prawnego w dniu 21 marca 2018 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych nie załączyła dokumentu potwierdzającego doręczenie pisma informującego o wyznaczeniu pełnomocnikiem w sprawie. Z kolei z nadesłanego wraz ze sprzeciwem wydruku z systemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej nie wynika, ażeby pismo informujące radcę prawnego zostało nadane za dowodem doręczenia. Wskazane powyżej okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, a w szczególności brak dowodu doręczenia radcy prawnemu pisma z dnia 9 marca 2018 r., pomimo jednoznacznej treści art. 177 § 3 P.p.s.a., nakazują przyjąć, iż datą pewną poinformowania radcy prawnego R. K. o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem w sprawie, jest data odbioru pisma tutejszego Sądu z dnia 19 marca 2018 r. (doręczonego w dniu 27 marca 2018 r.). Niedopuszczalnym w rozpoznawanej sprawie było wyciąganie wobec radcy prawnego negatywnych konsekwencji, wynikających z nadania przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych zwykłym listem poleconym, pisma informującego o wyznaczeniu pełnomocnikiem w sprawie. Okoliczność pozostawienia przesyłki w oddawczej skrzynce pocztowej nie jest równoznaczne z doręczeniem tej przesyłki w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji przyjętego przez Sąd stanowiska przyjąć należało, że w dniu 27 marca 2018 r. rozpoczął bieg termin do złożenia skargi kasacyjnej, ewentualnie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Oznacza to, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nadana w dniu 24 kwietnia 2018 r. złożona została z zachowaniem terminu, a zaskarżone postanowienie referendarza z dnia 15 maja 2018 r. należało uchylić. Sąd ocenił, że złożona przez radcę prawnego R. K. opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona została z zachowaniem zasad należytej staranności, co implikowało konieczność przyznania radcy prawnemu R. K. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715). Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczonemu radcy prawnemu, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, przysługuje 75% opłaty określonej w punkcie 1, nie mniej niż 120 zł. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania do likwidacji barier architektonicznych ze środków PFRON. W konsekwencji w sprawie ze względu na jej przedmiot właściwa jest opłata określona w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, która wynosi 240 zł. Zatem do wysokości należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia za dokonaną czynność ze względu na to, że nie prowadził sprawy w I instancji, zastosowanie będzie miała opłata równa 75% z [...] zł, czyli w kwocie [...]zł. Opłatę tę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, zgodnie z brzmieniem § 4 ust. 3 rozporządzenia. Tym samym należne pełnomocnikowi wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu przysługuje (po podwyższeniu o 23% stawkę VAT) w wysokości [...] zł brutto ([...] zł + [...] zł). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 250 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.