IV SA/Po 71/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 czerwca 2017r. sygn. akt IV SA/Po [...] oddalił skargę R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko. Skarżący po doręczeniu mu uzasadnienia powyższego wyroku, na urzędowym formularzu zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma żadnego majątku ani dochodu, a wśród wydatków wskazał alimenty w kwocie [...]zł. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 9 sierpnia 2017r. (odebranym w dniu 28 sierpnia 2017r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2016r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, wskazania źródła utrzymania w tym m.in. przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, odzież i.t.p. lub też kto udziela mu wsparcia finansowego i w jakiej kwocie, w przypadku gdyby wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej to należy przesłać kopie decyzji przyznających świadczenia, wyjaśnienia czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, udokumentowania na jaką kwotę i u kogo obecnie wnioskodawca jest zadłużony (u osób prywatnych, w banku, instytucjach państwowych), należy przy tym wyjaśnić czy spłaca obecnie zadłużenie (jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie), wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należy podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), oraz przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 4 września 2017r. wyjaśnił, że mieszka u matki, nie posiada konta bankowego, lokat i kart kredytowych gdyż nie zarabia, nie ma też żadnych faktur gdyż ich nie opłaca. Wnioskodawca wyjaśnił, że odzież kupuje w lumpeksach a na jedzenie pracuje dorywczo, gdyż pomoc społeczna odmówiła mu świadczeń i z nich nie korzysta. Skarżący wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż nie przysługuje mu to świadczenie a na dojazdy do urzędu go nie stać. Ponadto wnioskodawca wskazał na zadłużenie w ZUS na [...] zł. Wnioskodawca ujawnił również posiadanie samochodu [...] z 1997r, którego nie eksploatuje z powodu braku środków. skarżący wskazał przy tym na zeznanie PIT i wyrok zasądzający alimenty znajdując się w aktach sprawy. Zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko, stwierdzić należy, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy zatem za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 1 sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 §1 pkt. 1 i 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Trzeba zaznaczyć również, że postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnioskodawca zareagował na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Na podstawie przesłanych dokumentów i udzielonych wyjaśnień nie można zdaniem orzekającego w sprawie referendarza jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca wyjaśnił wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swoją sytuację finansową i majątkową. Z udzielonych informacji wynika, że skarżący nie ma żadnego stałego dochodu, utrzymuje się z prac dorywczych, z których dochód w całości przeznacza na zakup żywności. Z powyższych ustaleń trudno jednak ustalić skąd wnioskodawca czerpie m.in. środki na opłacenie aliantów na syna, które wynoszą [...] zł. (vide formularz i znajdujący się w aktach wyrok Sądu). Za wystarczające nie mogą być również uznane ogólne twierdzenia skarżącego o dorywczym charakterze prac będących, z których wnioskodawca opłaca zakupy żywności. Jak wynika bowiem z ogólnie dostępnych informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, które znane są orzekającemu w sprawie referendarzowi z urzędu, skarżący w dniu 26 stycznia 2017r. w rejestrze przedsiębiorców zarejestrował firmę działającą pod nazwą P. Sp. z o.o., której jest jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu. Przedmiotem działalności tejże spółki jest m.in. produkcja narzędzi, obróbka mechaniczna elementów metalowych, wykonywani instalacji elektrycznych, wykonywanie pozostałych robót budowlanych wykończeniowych, sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli i ruchome placówki gastronomiczne. Prowadzenie tak szerokiej działalności w formie spółki kapitałowej podważa wiarygodność oświadczeń skarżącego co do dorywczego charakteru prac które prowadzi. Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt, że faktu rejestracji tego podmiotu i uzyskiwania z niego dochodu wnioskodawca w żaden sposób nie ujawnił. Przy uwzględnieniu daty rejestracji za wystarczające nie może być przy tym powoływanie się na zeznanie PIT, którego zresztą wbrew twierdzeniu brak w aktach sprawy. Dalej wskazać należy, że skarżący wbrew wezwaniu nie wykazał w żaden sposób zadłużenia na które powołał się piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia informacji dotyczących swej sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonych formularzach oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są również mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy. Z tych względów, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.