IV SA/Po 6/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] uchylającą decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze na rzecz M. R. na okres od [...] września 2017 r. do [...] września 2020 r. Opisana decyzja Kolegium zapadła następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia [...] września 2017 r. D. R. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, na rzecz kolejnego dziecka - M. R., urodzonego [...] sierpnia 2017 r., na okres świadczeniowy [...]. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta P. przyznał wnioskowane świadczenie, na okres od [...] września 2017 r. do [...] września 2017 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Wojewoda W. poinformował Prezydenta Miasta P., że w sprawie D. R., w okresie od dnia [...] grudnia 2007 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem J. R. od tego dnia podlega ustawodawstwu brytyjskiemu z tytułu wykonywania pracy na terytorium [...]. W dniu [...] maja 2020 r. Prezydent Miasta P. wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta P. uchylił decyzję z dnia [...] września 2017 r. nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na rzecz M. R., na okres od [...] września 2017 r. do [...] września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku gdy Wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze. W przewidzianym prawem terminie D. R. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazując, że pomimo tego iż jego żona - J. R., w okresie od [...] grudnia 2007 r. do [...] marca 2018 r. była zatrudniona w [...] to nie pobierała i nie pobiera żadnych świadczeń socjalnych tytułem posiadania dzieci. Dzieci zostały urodzone w Polsce i nigdy nie przebywały i nie zamieszkiwały na terenie [...]. Skarżący wyjaśnił, że jego żona w osobie J. R. od maja 2017 r. powróciła do Polski i po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego nie wróciła już do pracy w [...]. Skarżący podkreślił, że od maja 2017 r. jego żona J. R. mieszka i przebywa pod adresem zamieszkania w Polsce. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z odwołaniem oraz aktami sprawy postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Decyzję tę uzasadniono przywołując treść przepisów prawa i powtarzając argumentację, przedstawioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W przewidzianym prawem terminie D. R. wywiódł do sądu administracyjnego skargę domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W skardze powtórzono argumentację odwołania, poprzez wskazanie, że żona Skarżącego od maja 2017 r. powróciła do Polski i po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego nie wróciła już do pracy w [...]. Skarżący podkreślił, że od maja 2017 r. jego żona J. R. mieszka i przebywa pod adresem zamieszkania w Polsce, a od dnia [...] marca 2018 r. również nie pracuje zawodowo. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zarządzeniem nr 26/20 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-Cov-2 oraz w zw. z Zarządzeniem nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. o odwołaniu rozpraw i kontynuowaniu działalności orzeczniczej Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, sprawa niniejsza została przez Przewodniczącego Wydziału skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374).W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda Strony na rozpoznanie w tym trybie nie jest zatem konieczna. Przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w tym przypadku jest uzależnione od uznania, że rozprawa mogłaby wywołać nadmierne zagrożenie dla życia i zdrowia osób w niej uczestniczących. Mając na uwadze, aktualny stan epidemiologiczny, przesłanka powyższa została spełniona. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 6/19, zgodnie z którą przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 – dalej jako: "p.p.s.a."). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 - "u.p.p.") oraz przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020, poz. 256, aktualnie: dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako: "k.p.a."). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ich przyznawania i wypłacania. Na podstawie art. 4 ust. 2 u.p.p. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (...).W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p., lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (art. 16 ust. 1 u.p.p.). W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 2 u.p.p.). Treść powołanego art. 16 u.p.p. wskazuje, że w przypadku ustalenia, że gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p., lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami (ust. 1) lub występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). Jakkolwiek w aktach badanej sprawy znajduje się pismo Wojewody W. informujące, że w sprawie D. R. dotyczącej przyznania świadczenia wychowawcze na rzecz M. R. na okres od [...] września 2017 r. do [...] września 2017 r. znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to na podstawie dokumentacji akt sprawy nie sposób stwierdzić, co było impulsem wydania przez Wojewodę tej informacji. W aktach nie udokumentowano, bowiem aby organ właściwy w sprawie poczynił ustalenia, które potwierdzałyby spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 16 ust. 1 lub 2 u.p.p. Nie udokumentowano, w szczególności, aby organ ustalił, że w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p. lub członek rodziny tej osoby przebywała poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co stanowi przesłankę wystąpienia do przekazania wniosku wraz z dokumentami wojewodzie (ust. 1) lub wystąpienia do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). Dalej należy wskazać, że na podstawie art. 16 ust. 6 u.p.p. w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powtórzyć trzeba, że sytuacja, o której mowa w ust. 2, to sytuacja przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W okolicznościach badanej sprawy nie tylko nie udokumentowano faktu przebywania jednego z rodziców M. R. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu ([...] września 2017 r.), ale organy nawet nie twierdzą w istocie, że sytuacja taka miała miejsce. Ponadto, Kolegium nie tylko nie wyjaśniło tej istotnej okoliczności, ale też w żaden sposób nie odniosło się do argumentacji odwołania, w którym Skarżący wyjaśniał, że jego żona w osobie J. R. od maja 2017 r. powróciła do Polski i po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego nie wróciła już do pracy w [...]. Kolegium nie ustosunkowało się do argumentu, że od maja 2017 r. jego żona J. R. mieszka i przebywa pod adresem zamieszkania w Polsce. Zaakcentować trzeba, że Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do argumentacji odwołania w tym zakresie, ani nie wyjaśniło swoich ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanki przebywania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Istotą dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego jest dwukrotne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie przez dwa różne organy tej samej sprawy. Ze względu na zasadę dwuinstancyjności postępowania, sprawa administracyjna rozstrzygnięta po raz pierwszy jest otwarta do ponownego orzekania, jeżeli zostanie wniesiony środek odwoławczy. Rozstrzygnięcie organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu I instancji, a działanie organu II instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 96-97). Dlatego też właściwe zapewnienie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie argumenty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 672/10; http;//orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że Kolegium wydając zaskarżoną decyzję naruszyło art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Pomimo, bowiem jednoznacznej argumentacji odwołania, ani nie zbadano, ani nie odniesiono się w żaden sposób do podnoszonej przez D. R. okoliczności braku zaistnienia na gruncie badanej sprawy przesłanki przebywania J. R. w dniu przyznania świadczenia wychowawczego na M. R. lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 16 ust. 6 w zw. z art. 16 ust. 2 u.p.p.). Wobec powyższego należało uchylić zaskarżoną decyzję. Kolegium musi, bowiem w sposób znajdujący oparcie w materiale dowodowym wskazać na czym konkretnie opiera swoje ustalenia, co do zaistnienia w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 16 ust. 6 w zw. z art. 16 ust. 2 u.p.p. i jasno odnieść się do argumentacji odwołania. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono, jak wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą Kolegium będzie wyjaśnienie i udokumentowanie, na czym Kolegium opiera swoje rozstrzygnięcie oraz ustosunkowanie się do argumentacji odwołania, w szczególności zaś podnoszonej przez Skarżącego okoliczności, że J. R. od maja 2017 r. mieszka i przebywa pod adresem zamieszkania w Polsce.