IV SA/Po 438/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz – Grochowska Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2023 r. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia 11 stycznia 2023 roku Nr [...]

Wójt Gminy M., decyzją z dnia 11 stycznia 2023 roku nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. R. z dnia 24 listopada 2022 roku, odmówił przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wniosek został zbadany pod kątem zapisów art. 2 ust. 3c i 3d ustawy o dodatku węglowym, gdyż na adres wskazany we wniosku został już wypłacony dodatek węglowy. Przeprowadzony wywiad środowiskowy ujawnił, że wnioskodawca zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku w odrębnym, samodzielnie funkcjonującym lokalu. Brak wydzielenie odrębnego adresu zamieszkania dla gospodarstwa domowego wnioskodawcy powodowany jest względami ekonomicznymi i rodzinnymi. Organ uznał, że do przyznania dodatku węglowego niewystarczające są wskazane powyżej okoliczności. Konieczne jest jeszcze wykazanie, że "w terminie do dnia 30 listopada 2022 roku nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących w odrębnych lokalach pod jednym adresem". Wskazując na zmienione stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska organ wyjaśnił, że aktualnie powyższe okoliczności mogą być wykazane także poprzez złożenie stosownego oświadczenia przez wnioskodawcę. Jednak w każdej sprawie zdaniem Wójta należy stwierdzić, że brak możliwości ustalenia odrębnego adresu zamieszkania spowodowany jest przyczynami zewnętrznymi, obiektywnymi, tj. niezależnymi od woli wnioskodawcy. M. R. skorzystał z prawa do złożenia odwołania. Odwołujący się podniósł, że decyzja Wójta odbiera mu prawo do uzyskania dodatku węglowego. Kontrola ujawniła, że zajmuje samodzielny lokal z kuchnią i łazienką. W okresie przysposabiania lokalu do zamieszkania nie było go stać na nadanie odrębnego numeru, gdyż miał na utrzymaniu dwójkę dzieci, a żona nie pracowała. Dodatek węglowy ma wspierać rodziny. Ustawa nie mówi, że trzeba wykazać się odrębnym numerem lokalu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 roku nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję oraz umorzyło w całości postępowanie przed organem I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawą z 27 października 2022 roku o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. 2022r. poz. 2236) wprowadzono możliwość przyznania dodatków węglowych dla kilku gospodarstw domowych mieszkających pod jednym adresem poprzez dodanie art. 2 ust. 3c i 3d w ustawie o dodatku węglowym. Jednak ustawodawca pozostawił przepisy mówiące o tym, że w przypadku zamieszkiwania wielu gospodarstw domowych pod jednym adresem, otrzymują jeden dodatek węglowy, przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Współistnienie tych przepisów sugeruje, że wnioskodawca chcąc, aby jego wniosek nie został pozostawiony bez rozpoznania, powinien wykazać się inicjatywą, że niemożliwe jest ustalenie odrębnego adresu do 30 listopada 2022 roku, a jego przypadek powinien być rozpatrywany zgodnie z nowymi przepisami, czyli powinien być wobec niego przeprowadzony wywiad środowiskowy. Kolegium uznało, że możliwość przyznania kolejnego dodatku węglowego na ten sam adres powinna być rozpatrywana w sytuacji, jeżeli podjęte zostały kroki formalne, prowadzące do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania, tj. przedstawiono zaświadczenie o samodzielności lokalu lub kopię wniosku o nadanie numeru porządkowego. Z akt sprawy wynika, oświadczenie z 29 listopada 2022 roku, że w sprawie nie podjęto żadnych kroków formalnych celem ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania, tym samym nie można stwierdzić, że jest niemożliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących w odrębnych lokalach pod adresem wskazanym we wniosku. W sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym. Skoro wniosek odwołującego się o wypłatę dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego mającego ten sam adres zamieszkania, co inne gospodarstwa domowe nie był pierwszym to winien zostać, zgodnie z art. 2 ust. 3b ustawy o dodatku węglowym, pozostawiony bez rozpoznania. M. R. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący nie zgodził się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a także z decyzją o odmowie przyznania dodatku węglowego. Zaznaczył, że zamieszkuje w jednym domu wraz z teściami, ale w oddzielnym lokalu i wraz z żoną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W okresie grzewczym oba gospodarstwa domowe składają się na opał. Oświadczył, że do dnia 30 listopada 2022 roku nie było możliwe nadanie oddzielnego numeru porządkowego zajmowanemu lokalowi. Zaznaczył przy tym, że w jego sytuacji wydaje się to zbędne, gdyż w przyszłości lokal mieszkalny teściów stanie się własności skarżącego i jego żony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 P.p.s.a. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 roku o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. 2023, poz. 141 ze zm.), czyli w brzmieniu ustalonym na mocy przepisów art. 26 ustawy z dnia 27 października 2022 roku o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236 z późn. zm.). Dodatek węglowy dla gospodarstwa domowego wynosi 3000 złotych (art. 2 ust. 8 ustawy o dodatku węglowym). Przyznanie dodatku węglowego, co do zasady, nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (art. 2 ust. 16 zdanie pierwsze ustawy o dodatku węglowym). Informację o przyznaniu dodatku węglowego przesyła się na wskazany adres poczty elektronicznej. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie wskazał adresu poczty elektronicznej we wniosku o wypłatę dodatku węglowego, to organ odbierając ten wniosek od wnioskodawcy ma obowiązek poinformować o możliwości osobistego odebrania informacji o przyznaniu dodatku węglowego (art. 2 ust. 17 ustawy o dodatku węglowym). Nieodebranie informacji o przyznaniu dodatku węglowego nie wstrzymuje wypłaty tego dodatku (art. 2 ust. 17 ustawy o dodatku węglowym). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, gdy głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi (art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym). Przez gospodarstwo domowe, zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1-2 ustawy o dodatku węglowym, należy rozumieć osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego wieloosobowego złożyła więcej niż jedna osoba, dodatek ten przyznawany jest wnioskodawcy, który złożył taki wniosek jako pierwszy (art. 2 ust. 4 ustawy o dodatku węglowym). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a ustawy o dodatku węglowym). Wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b ustawy o dodatku węglowym). Z dniem 20 września 2022 roku regulacja prawna dotycząca przyznawania dodatku węglowego została uzupełniona o kryterium "zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego". Zgodnie z wprowadzanymi zmianami (art. 2 ust. 3c-3e ustawy o dodatku węglowym) otwarta został możliwość przyznania prawa do dodatku gospodarstwom domowym, które co prawda mają jeden adres, ale faktycznie stanowią odrębne jednostki i posiadają niezależne źródła ciepła (P. Mrozek, P. Piskozub, A. Sobolewska, Dodatek mieszkaniowy, energetyczny, węglowy i od innych źródeł ciepła, Warszawa 2022). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym). W sytuacji, o której mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym). W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e ustawy o dodatku węglowym). Analiza uzasadnienia wydanych decyzji doprowadziła Sąd do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko szeroko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przepisy ustawy o dodatku węglowym nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu porządkowego lokalu. Przesłanka braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, o której stanowi art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym, zostaje spełniona gdy wnioskodawca złoży oświadczenie, że do dnia 30 listopada 2022 roku nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, a pod danym adresem zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe w odrębnych lokalach. Już tylko takie oświadczenie wnioskodawcy aktualizuje obowiązki organu administracji publicznej określone w przepisie art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, czyli załatwienia sprawy w formie decyzji. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym w opisanej powyżej sytuacji nie stosuje się ust. 3a i 3b ustawy o dodatku węglowym do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Jeżeli wnioskodawca złożył opisane powyżej oświadczenie to nie znajduje zastosowania także art. 2 ust. 3b zdanie drugie powołanej ustawy, który stanowi, że "Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania". Konsekwencją prawną powyżej opisanego oświadczenia wnioskodawcy jest to, iż kolejny wniosek o dodatek węglowy z tego samego adresu zamieszkania nie może być pozostawiony bez rozpoznania, a wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej. W okolicznościach kontrolowanej sprawy organy administracji publicznej miały zatem obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, co do okoliczności wyznaczonych prawem materialnym, tj. dokonać ustaleń faktycznych w zakresie wyznaczonym przepisami art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym oraz stosownie do poczynionych ustaleń ocenić czy spełnione zostały prawnomaterialne przesłanki przyznania więcej niż jednego dodatku węglowego dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego zamieszkującego pod tym samym adresem. Zaktualizowany został obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia zamieszkiwania pod jednym adresem w odrębnych lokalach odrębnych gospodarstw domowych oraz wykorzystywania przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. O prawie do dodatku węglowego na gruncie przepisów art. 2 ust. 3c-3d powołanej ustawy przesądza istnienie pod tym samym adresem odrębnych lokali mieszkalnych, w których zamieszkują odrębnie prowadzone gospodarstwa domowe, a nie jakiś bliżej nieokreślony oraz formułowany bez wyraźnej podstawy prawnej wymóg "podjęcia kroków formalnych prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu". Z uwagi na powyższe uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze z naruszeniem prawa materialnego przyjęło, iż w okolicznościach kontrolowanej sprawy otwarta/aktualna pozostawała możliwość zastosowania regulacji prawnej stanowiącej o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Skoro organ odwoławczy podziela ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Wójta Gminy M., co do tego, że pod adresem wskazanym we wniosku skarżącego w odrębnych dwóch lokalach zamieszkują dwa odrębnie prowadzone gospodarstwa domowe, a do tego złożone zostało oświadczenie o braku możliwości ustalenia odrębnych adresów dla tych lokali, to skutecznie prawnie zaktualizowany został obowiązek załatwienia kontrolowanej sprawy w formie decyzji administracyjne. Regulacja pozostawienia wniosku bez rozpoznania pozostaje aktualna jedynie w odniesieniu do tych sytuacji, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, ale pod adresem wskazanym we wniosku nie ma odrębnych lokali. Analiza uzasadnienia rozstrzygnięcia wydanego przez Wójta Gminy M. wskazuje natomiast, że ocena zasadności żądania wniosku została wsparta argumentacją odnosząca się do okolicznościach indyferentnych z punktu widzenia przesłanek rozstrzygających o prawie do dodatku węglowego. Przyznanie dodatku węglowego kilku gospodarstwom domowym usytuowanym pod jednym adresem odnosi się do sytuacji, w których faktycznie i bezsprzecznie pod tym samym adresem zamieszkują odrębne gospodarstwa domowe, które zajmują odrębne lokale mieszkalne. Indyferentną z punktu widzenia prawa do dodatku węglowego jest natura przyczyn/powodów braku ustalenia odrębnych numerów porządkowych dla lokali znajdujących się pod tym samym adresem. Dostrzegać należy, że podstawy do odmowy przyznania dodatku węglowego zachodzą wówczas, gdy więcej niż jedno gospodarstwo domowe zamieszkuje w jednym lokalu. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ust. 3e ustawy o dodatku węglowym w przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu. W tym stanie rzeczy uznać należało, że obie kwestionowane skargą decyzje zostały wydane z art. 2 ust. 3c-3d ustawy o dodatku węglowym, co na gruncie art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 K.p.a. uzasadnia usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a także poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy M.. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.