IV SA/Po 434/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 434/17 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 16 marca 2017r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

[...] wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 16 marca 2017r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący poinformował, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania jest dochód z renty wynoszącej 1253,14 zł. Opisując swój stan majątkowy wnioskodawca oświadczył, że nie ma żądnego majątku a mieszkanie, w którym mieszka należy do żony, która wyprowadziła się kilkanaście lat temu. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca oświadczył, że jest chory na cukrzycę oraz ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności (wyrok w załączeniu). W związku ze swym stanem zdrowia wnioskodawca zadeklarował, że na leki wydaje ok. 500 zł. miesięcznie. Po zapłaceniu podatków, rachunków za energie elektryczną, wodę, gaz, zakupieniu opału wnioskodawca oświadczył, że brak mu środków na życie, w związku z czym musi się zadłużać (harmonogram kredytu w kwocie 2000 zł. w załączeniu). Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 434/17 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych o odmówiono ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym i finansowym wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z kwoty wynoszącej 1253,14 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu w uzasadnieniu wskazano, że samodzielne działanie skarżącego na obecnym etapie postępowania nie pozbawia go prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nie wymaga udziału w postępowaniu na jego obecnym etapie profesjonalnego pełnomocnika. Jest tak dlatego, ponieważ zgodnie z art. 134 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonywana przez Sąd ocena nie ogranicza się zatem jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącego na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Warto w tym miejscu zatem przytoczyć wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576). Na powyższe postanowienie sprzeciw wniósł [...] podnosząc, że odmowa ustanowienia adwokata jest pozbawieniem go prawa do reprezentowania przed sądem przez adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.– dalej Ppsa), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 Ppsa). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 Ppsa). Wniesienie sprzeciwu nie ma charakteru anulacyjnego, ale powoduje kontrolę postanowienia referendarza co do jego zgodności z prawem. Procedując w zgodzie z powyższymi zasadami sąd kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie art. 245 § 1-3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 Ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak słusznie wskazał referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym i finansowym wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z kwoty wynoszącej 1253,14 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, iż samodzielne działanie skarżącego na obecnym etapie postępowania nie pozbawia go prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nie wymaga udziału w postępowaniu na jego obecnym etapie profesjonalnego pełnomocnika. Jest tak dlatego, ponieważ zgodnie z art. 134 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonywana przez Sąd ocena nie ogranicza się zatem jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącego na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Warto w tym miejscu zatem przytoczyć wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż zasadnie zatem referendarz sądowy pozostawił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych, jak i zasadnie odmówił przyznania mu przyznania adwokata. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 oraz art. 257 Ppsa orzekł, jak w sentencji