IV SA/Po 342/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 4 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Szkoły Doktorskiej z dnia 15 stycznia 2024 r. znak: [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego M. O. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 4 marca 2024r. nr [...] (dalej "decyzja z 4 marca 2024r.") Rektor Uniwersytetu (dalej "Rektor U. ") , w imieniu którego działał Prorektor ds. projektów badawczych i doktorantów, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Szkoły Doktorskiej, działającego z upoważnienia Rektora Uniwersytetu, z 15 stycznia 2024r. nr [...] (dalej "decyzja z 15 stycznia 2024r.") o skreśleniu M. O. (dalej "skarżący") z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej (dalej jako "U. ") z powodu postępowania niezgodnego z Regulaminem szkół doktorskich U. oraz braku postępów w realizacji programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. Dyrektor Szkoły Doktorskiej, działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu, skreślił skarżącego z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej z powodu postępowania niezgodnego z Regulaminu szkół doktorskich Uniwersytetu (załącznik do uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 26 kwietnia 2021r., dalej "Regulamin") oraz braku postępów w realizacji programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku przeprowadzonego konkursu skarżący został przyjęty do Szkoły Doktorskiej w roku akademickim [...]. W toku odbywanych studiów był zobowiązany w szczególności postępować zgodnie z Regulaminem oraz realizować program kształcenia i indywidualny plan badawczy. Zgodnie z opinią opiekuna naukowego skarżący postępuje niezgodnie z Regulaminem oraz wykazuje brak postępów w realizacji programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego na co wskazuje w szczególności nieprzychodzenie na Wydział Biologii U. od lipca 2023 r. Z uwagi na powyższe pismem z dnia 12 grudnia 2023 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie skreślenia z listy doktorantów z powodu postępowania niezgodnego z Regulaminem. Do tego pisma skarżący nie ustosunkował, nie skorzystał także z prawa do zapoznania się i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Wskazano, że na podstawie art. 207 ust. 1 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm., dalej "p.s.w.n.") doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej. Stosownie do art. 207 ust. 2 p.s.w.n. doktorant jest obowiązany do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Podstawowe obowiązki doktoranta wyszczególnia § 7 Regulaminu, gdzie wskazuje się, że doktorant ma obowiązek w szczególności 2) przygotowania oraz realizacji, w ustalonych terminach, indywidualnego planu badawczego, 3) terminowej realizacji programu kształcenia w tym odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestniczenia w ich prowadzeniu, 4) współpracy z promotorem. Organ wskazał, że w toku postępowania w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów, w oparciu o opinię opiekuna naukowego ustalono, że skarżący postępuje niezgodnie z Regulaminem tj. wykazuje brak postępów w realizacji indywidualnego planu badawczego na co wskazują w szczególności następujące okoliczności tj. nieprzychodzenie na Wydział Biologii U. od lipca 2023r. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 4 marca 2024 r., Rektor Uniwersytetu, w imieniu którego działał Prorektor ds. projektów badawczych i doktorantów, utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 stycznia 2024 r., w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej. W uzasadnieniu wskazano w szczególności, że po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy o skreślenia z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej, mając na uwadze postępowanie niezgodne z Regulaminem szkół doktorskich Uniwersytetu, stwierdzono brak okoliczności przemawiających za przywróceniem Skarżącemu praw i obowiązków doktoranta. Po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego oraz Dyrektora Szkoły Doktorskiej, w oparciu o analizę zebranej dokumentacji stwierdzono, że Skarżący wykazuje brak postępów w realizacji programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego wobec czego należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r. skarżący złożył skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 4 marca 2024 r. zaskarżając ją w całości, zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 203 ust. 2 i 3 p.s.w.n. w zw. z §15 ust. 3 i 4, §15 ust. 2 pkt 2 w zw. z §7 pkt 1-2 i 4 Regulaminu przez ich niewłaściwe zastosowanie, gdyż w sprawie nie doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w tych przepisach, a Rektor Uniwersytetu niesłusznie wydał decyzję o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów, mając na uwadze fakt, że nie przychodził na Wydział Biologii U. od lipca 2023 r. z racji przebywania na przymusowym urlopie, a po zakończeniu urlopu z uwagi na chorobę przy czym Organ był zawiadomiony o zwolnieniu skarżącego, 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a. tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a.") poprzez niesłuszne utrzymanie przez Organ w mocy decyzji z dnia 15 stycznia 2024 r., nr [...] o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów, niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, naruszenie zasady równości stron oraz bezstronności Organu, a także poprzez nierzetelne, niewyczerpujące zebranie przez Organ materiału dowodowego i nierzetelne zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie - w tym niezbadanie przez Organ w sposób rzetelny powodów nieobecności skarżącego na Wydziale Biologii U. w okresie od lipca 2023 r. 3) art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie niewystarczającego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji, niewyjaśnienie przesłanek faktycznych i prawnych wydanego rozstrzygnięcia, co powoduje niemożność zastosowania się skarżącego do treści decyzji podjętej przez Organ w sposób arbitralny, w szczególności niewykazania przez Organ braku postępów u skarżącego, podając przy tym wyłącznie jeden przykład negatywnego zachowania skarżącego tj. nieprzychodzenie na Wydział Biologii U. . Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia 15 stycznia 2024 r., przeprowadzenie rozprawy, umorzenie postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów skarżącego, a także zwrot kosztów postępowania od Organu na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Skarga była zasadna. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie skarżący uczynił decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 4 marca 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję z 15 stycznia 2024r. w przedmiocie skreślenia go z listy doktorantów w Szkole Doktorskiej (z powodu niewywiązania się z obowiązków określonych w Regulaminie Szkoły Doktorskiej). Jak wskazano w kontrolowanym akcie podstawę prawną decyzji o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów stanowił art. 203 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n oraz § 15 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu. Jako podstawę skreślenia skarżącego z listy doktorantów wskazano brak postępów w realizacji indywidualnego planu badawczego, a w szczególności nieprzychodzenie na Wydział Biologii U. od lipca 2023 r. Zgodnie z art. 203 ust. 2 p.s.w.n. doktorant może być skreślony z listy doktorantów w przypadku: 1) niezadowalającego postępu w przygotowaniu rozprawy doktorskiej; 2) niewywiązywania się z obowiązków, o których mowa w art. 207. Natomiast w myśl § 15 ust. 2 Regulaminu doktorant może być skreślony z listy doktorantów w przypadku: 1) niezadowalającego postępu w realizacji indywidualnego planu badawczego; 2) postępowania niezgodnego z regulaminem lub braku postępów w realizacji programu kształcenia lub indywidualnego programu badawczego; 3) nieprzedłożenia aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do kształcenia; 4) niepodjęcia nauki po upływie okresu zawieszenia kształcenia w szkole. W myśl art. 203 ust. 3 p.s.w.n. skreślenie z listy doktorantów następuje w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzję taką, zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy, wydaje co do zasady rektor, do którego zadań należą sprawy dotyczące uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni. Jak stanowi § 15 ust. 3 Regulaminu skreślenie z listy doktorantów następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez dyrektora. Od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do prorektora. Natomiast w myśl art. 207 ust. 1 i 2 p.s.w.n. doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej oraz do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Podstawy skreślenia skarżącego z listy doktorantów w niniejszej sprawie miały charakter wyłącznie fakultatywny. Wydając zaskarżoną decyzję organ powołał się bowiem na art. 203 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. oraz § 15 ust,. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu. Użyte w art. 203 ust. 2 ustawy oraz § 15 ust. 2 regulaminu sformułowanie "doktorant może być skreślony" oznacza, że decyzja o skreśleniu doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ wydając w takiej sprawie rozstrzygnięcie prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym są logiczne i poprawne, jak też czy mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Podkreślić należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 203 ust. 2 p.s.w.n. (jak każda decyzja uznaniowa) nie może mieć cech dowolności, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozpoznania sprawy oraz w należyty sposób wyważać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Zatem sąd administracyjny weryfikuje, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i należytym rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do tzw. decyzji związanej. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno bowiem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, w szczególności w przypadku podejmowania rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, gdyż w takim przypadku organ tym bardziej obowiązany jest wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.), a zatem dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia. W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/0/181). Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach powinny być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt III OSK 1962/21). Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, nalezy stwierdzić, że wydana w sprawie decyzja została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę Rektor Uniwersytetu wydając zaskarżoną decyzję nie rozważył wszechstronnie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i istotnych dla jej rozpoznania i wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a lakoniczne uzasadnienie nie odnosi się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zarzutów sformułowanych w toku postępowania administracyjnego. Zauważyć należy, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji to takiej decyzji, która spełnia wymogi określone w art. 107 k.p.a. Regulacja ta określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Bez wątpienia w sytuacji, gdy organ podejmuje decyzję istotną dla niej, to podejmując rozstrzygnięcie, winien stanowisko szczegółowo uzasadnić, stosownie do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., czego zabrakło w badanej sprawie. Orzeczenie winno być więc rzetelne i oparte na kompletnym materiale dowodowym omówionym w jego treści. Zawierać jasną treść, nie może ograniczać się do lakonicznych stwierdzeń, lecz winno zawierać wszechstronne wyjaśnienie wątpliwości i uzasadnienie przekonujące, dostępne i zrozumiałe dla stron i innych organów czy sądów ewentualnie powiązanych z prowadzonym postępowaniem. Uzasadnienie decyzji przedstawiać powinno przebieg procesu decyzyjnego stosowania przepisów prawa administracyjnego materialnego jak i procesowego prezentując rozumowanie, które było udziałem organu administracji na etapie ustalania podstaw prawnych właściwych dla sprawy, czynności i rozumowanie organu administracji na etapie ustalania okoliczności faktycznych sprawy oraz przesłanki, które według organu zadecydowały o rozstrzygnięciu zawartym w decyzji (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 października 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 908/19). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera takich elementów i tym samym uniemożliwia kontrolę sądowoadministarcyjną. W uzasadnieniu decyzji w sposób lakoniczny wskazano jedynie podstawę skreślenia skarżącej z listy studentów, zaś nie opisano stanu faktycznego sprawy w żaden sposób, nie odniesiono się do argumentacji przedstawionej przez skarżącego, które w jego przekonaniu przemawia za nieskreślaniem go z listy doktorantów. Należy również wskazać, że z akt administracyjnych wynika, że organ swoim postępowaniem naruszył art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całości istotnych okoliczności i niezweryfikowanie okoliczności podawanych przez skarżącego, a tym samym organ nie ustalił stanu faktycznego niezbędnego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Skarżący wskazywał nie tylko na pozytywną ocenę realizacji indywidualnego planu badawczego w ramach śródokresowej, bardzo dobre wyniki w nauce, ale także szczególne okoliczności związane ze swoja chorobą, o których informował swoich przełożonych. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że odniesienie się przez Rektora Uniwersytetu do wskazanych okoliczności wydaje się konieczne z uwagi na charakter rozpoznawanej sprawy i jej doniosłe konsekwencje dla skarżącego doktoranta związane z definitywnym pozbawieniem go prawa do kontynuacji nauki w szkole doktorskiej. Organ winien mieć bowiem świadomość, że fakultatywne skreślenie z listy doktorantów może, lecz nie musi mieć miejsca. W konsekwencji powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z 15 stycznia 2024r. narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zw. z art. 203 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji. Nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy, organ - w ramach ponownego rozpoznania sprawy - uwzględni powyższe rozważania prawne, w szczególności - w przypadku uznania, że w sprawie powinna zostać wydana decyzja o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów - odniesie się do sygnalizowanych powyżej okoliczności sprawy mając na uwadze, że działając w granicach uznania administracyjnego obowiązany jest wszechstronnie i wnikliwie rozważyć cały materiał dowodowy oraz uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie tak, by wynikało z niego, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy - a w szczególności sygnalizowane przez doktoranta - zostały należycie rozważone i ocenione przez organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł. Wysokość kosztów wynagrodzenia wynikała z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) w wysokości 480 zł.