IV SA/Po 339/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Wójt Gminy O., decyzją z dnia 14 października 2021 roku (nr [...]), po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, odmówił przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką B. S.. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że podopieczna jest wdową. Na mocy orzeczenia z dnia 8 czerwca 2021 roku została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, który datuje się od dnia [...] kwietnia 2021 roku, czyli 74-tego roku życia. Opiekę nad niepełnosprawną matką roztoczył syn M. S. (kawaler), który z nią zamieszkuje. Oceniając zasadność zgłoszonych żądań Wójt Gminy O. uznał, że niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę nie jest wymuszone koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz przyczynami leżącymi po stronie zainteresowanego. W uzasadnieniu takiej oceny organ powołał zakres czynności opiekuńczych wykonywanych na rzecz matki przez wnioskodawcę oraz uwzględnił, że podopieczna otrzymuje pomoc również od drugiego syna, który także zamieszkuje wspólnie z matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, decyzją z dnia 11 marca 2022 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowe. Odwołując się do treści dowodów zgromadzonych w aktach sprawy Kolegium wskazało, że podopieczna sama ubiera się, samodzielnie wstaje, porusza się przy pomocy balkonika, sam przyrządza śniadanie i kolację, sama zażywa leki. Wnioskodawca pomaga matce przy ubieraniu rajstop (tej czynności podopieczna nie wykona samodzielnie), w gimnastyce, przy wyjściu na powietrze, robi zakupy, załatwia wizyty lekarskie i leki. Podopieczna i wnioskodawca odmówili skorzystania z proponowanych im usług opiekuńczych. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska, iż konieczność sprawowania opieki nad matką jest powodem rezygnacji i niepodejmowania zatrudnienia. Pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaniem opieki nad matką nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Wnioskodawca pracował w okresie od września 2018 roku do grudnia 2019 roku, a od września 2020 do dnia wydania decyzji ma status osoby bezrobotnej. W okresie od 2002 roku wnioskodawca wielokrotnie był zarejestrowany, jako osoba bezrobotna. Kolegium zaznaczyło, że świadczenia pielęgnacyjnego nie można traktować jako źródła dochodu dla osoby, która z różnych względów nie odnajduje się na rynku pracy. M. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy O., rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie skarżącego kwestionowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem prawa materialnego - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie stanowiska, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zmiany wydanego rozstrzygnięcia, podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.). Skarga okazała się nieuzasadniona. Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020, poz. 111 ze zm.), przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd jako całkowicie nieuprawnioną postrzega taką wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która przyjmuje, że zakres prawa do świadczenia pielęgnacyjnego determinuje charakter tego świadczenie rodzinnego, jako formy rekompensaty za wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego członka rodziny, czy też wynagrodzenie za zwolnienie Państwa z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na tym, że Państwo stwarza warunki materialne osobom, które decydują się realizować swój prawny obowiązek alimentacyjny poprzez osobistą, stałą lub długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny i z tego właśnie względu muszą zrezygnować z zatrudnienia lub nie mogą podjąć zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za opiekę (odpłatnością za realizację prawnych obowiązków alimentacyjnych), lecz instytucją prawną, która umożliwia osobom utrzymującym się z pracy zarobkowej roztoczenie osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czyli instytucją prawną, która umożliwia realizację obowiązku alimentacyjnego w powyżej opisany sposób. W ocenie Sądu znajduje oparcie w treści prawa materialnego stanowisko skarżonych organów, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stwierdzenie istnienia rzeczywistego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakresem faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z aktywności zawodowej. O istnieniu takiego związku można natomiast mówić, gdy opieka realizowana, a określona potrzebami konkretnego podopiecznego, ma ten charakter, takie cechy, że wyklucza możliwość pozostawania opiekuna w zatrudnieniu. Organy trafnie uznały, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu, w wyniku, sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. wykonując czynności opiekuńcze traci możliwość zarobkowania. Jeżeli usprawiedliwiony potrzebami podopiecznego zakres faktycznie udzielanej mu pomocy nie przekracza czynności realizowanych w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, to brak jest podstaw do tego, aby rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia rozpoznać, jako takie, które miały miejsce "w celu" sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przedmiot sporu pomiędzy stronami dotyczy prawidłowego zastosowania prawa materialnego do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do tego, że w ocenie organu podopieczna, zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, jest osobą wymagająca stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organy nie kwestionowały tego, że pomoc świadczona przez skarżącego odpowiada potrzebą niepełnosprawnej matki i ma charakter czynności niezbędnych dla zapewnienia jej samodzielnej egzystencji. Organy uznały natomiast, że zaistniały w okolicznościach kontrolowanej sprawy uzasadniony potrzebami podopiecznej faktyczny zakres osobistych świadczeń opiekuńczych realizowanych przez wnioskodawcę na rzecz matki nie stanowi o niemożności podjęcia przez niego zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Sąd nie znalazł podstaw do sformułowania stanowiska o istotnym dla wyniku kontrolowanej sprawy naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.). Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami (skarżącym a organem) nie ma sporu, co do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. W kontrolowanej sprawie Ośrodek Pomocy Społecznej w O. przeprowadził dwa wywiady środowiskowe (pierwszy 1 lipca 2021 roku, drugi 11 października 2021 roku). Podopieczna jest wdową ma [...] lata i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. zamieszkuje wraz z synem M. S. w dwupokojowym mieszkaniu w zabudowie bliźniaczej. Podopieczna porusza się przy pomocy balkonika. Z pomocy syna korzysta, aby wyjść na powietrze, bo to wymaga pokonania schodów prowadzących do mieszkania. Podopieczna sam się ubiera (potrzebuje pomocy tylko przy niektórych części garderoby np. rajstopy), sama korzysta z toalety oraz sam przyrządza sobie śniadania i kolacje (produkty spożywcze podaje jej syn). Obiady przygotowuję syn. Podopieczna samodzielnie zażywa leki, które przygotowuje jej syn w ten sposób, że rozdziela tabletki do specjalnego pojemnika na poszczególne dni tygodnia. Wnioskodawca pomaga matce w gimnastyce oraz czasami rozmasowuje ból nogi pojawiających się po złamaniu kości udowej. Wnioskodawca w razie potrzeby pomaga matce przy myciu głowy. Ponad to organizuje wizyty lekarskie, przedłużane recept i zakup leków. Powyższe, w ocenie Sądu, jednoznacznie dowodzi, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia ustalenia, że skarżący zrezygnował lub niepodejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres opieki faktycznie realizowanej przez skarżącego na rzecz matki odpowiada/sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, które wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie pracują. W ocenie Sądu ocena zasadności żądania wniosku przeprowadzona przez organy nie jest ani dowolna, bo znajduje potwierdzenie w niekwestionowanym opisie zakresu świadczonej opieki na rzecz matki, ani krzywdząca skoro znajduje uzasadnienie w odniesieniu do standardu "zwykłego gospodarstwa domowego, gdzie wszyscy dorośli członkowie pracują". Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.