IV SA/Po 305/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 07 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z dnia 21 października 2022 r. nr [...]

Decyzją z dnia 5 maja 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. O. od decyzji Wójta Gminy T. z dnia 21 października 2022 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że decyzja odmowna organu I instancji została wydana z uwagi na fakt, iż w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, złożonej przez M. O. dnia 28 czerwca 2022 r. wynika, że głównym źródłem ciepła jest zainstalowany i eksploatowany kocioł gazowy, który pełni funkcję centralnego ogrzewania i podgrzewania wody. Brak jest zatem podstaw do przyznania dodatku. Od powyższej decyzji M. O. złożyła odwołanie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nieuwzględnienie w decyzji korekty deklaracji złożonej przez Nią, oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności SKO rozpatrując sprawę stwierdziło, że dnia 19 września 2022 r. M. O. wystąpiła z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, wskazując, że prowadzi 2-osobowe gospodarstwo domowe, a głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe. Z akt sprawy wynika, że M. O. w czerwcu 2022 r. złożyła deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, z której wynika, że ogrzewa dom kotłem gazowym, który służy do centralnego ogrzewania i podgrzewania wody. Natomiast dnia 23 sierpnia 2022 r. złożyła korektę deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, w której podała, że posiada oprócz kotła gazowego, kocioł na paliwo stałe, który pełni funkcję centralnego ogrzewania i podgrzewania wody. Kolegium zważyło, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 poz. 1692, dalej jako "u.d.w.) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa wart. 27a ust, i ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz, 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Dalej wyjaśniono, że od dnia 3 listopada 2022 r. ustawa o dodatku węglowym uległa zmianie na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych. Do art. 2 zostały dodane dodatkowe przepisy, które wprowadzają możliwość wypłaty dodatku węglowego nawet osobom, które nie złożyły deklaracji. Zdaniem jednak SKO, skoro M. O. taką deklarację złożyła, podając w niej kocioł gazowy, jako źródło ciepła, którym ogrzewa dom, zainstalowany, eksploatowany, który pełni zarówno funkcję ogrzewania wody, jak i funkcję centralnego ogrzewania, nie został spełniony warunek do przyznania jej dodatku węglowego. Późniejsza zmiana deklaracji, w celu uzyskania świadczenia, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, tym bardziej, że w korekcie deklaracji nadal widnieje kocioł gazowy, który pełni obie funkcje. Kocioł na paliwo stałe nie jest więc w gospodarstwie domowym odwołującej głównym źródłem ciepła. Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu M. O. wnosząc o uchylenie decyzji SKO w P. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy T. , a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Powyższej decyzji zarzucono: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 u.d.w. - poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie w niniejszej sprawie prowadzące w konsekwencji do błędnego uznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, i to w ślad za Organem I Instancji, iż wobec skarżącej M. O. nie zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie jej dodatku węgłowego w oznaczonej wysokości, i to wobec błędnego uznania przez Organ II instancji, iż głównym źródłem ogrzewania odwołującej jest kocioł gazowy, a nie kocioł na paliwo stale (i to minio wskazania dwóch źródeł ciepła w korekcie deklaracji), w sytuacji gdy, a co wynika z okoliczności rzeczonej sprawy, a także przedłożonej dokumentacji, w tym rachunków oraz faktur VAT, głównym źródłem ciepła w nieruchomości skarżącej jest kocioł na paliwo stałe (a wskazany w deklaracji kocioł gazowy jest jedynie dodatkowym, wykorzystywanym w niewielkim stopniu, źródłem ciepła w domu skarżącej), a w konsekwencji wobec spełnienia wszystkich niezbędnych ku temu przepisami prawa przesłanek, wnioskodawczyni należne jest przyznanie dodatku węglowego, zgodnie z zapisami ustawy. Skarżąca w treści deklaracji wskazała na wszystkie dostępne w nieruchomości źródła ogrzewania, nie klasyfikując, które z nich jest głównym źródłem utrzymania; formularz deklaracji nie zawiera również takiego rozróżnienia. II. Naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zapadłego w sprawie aktualnie przed Organem I Instancji orzeczenia, a polegające w szczególności na: a) naruszeniu art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie i w konsekwencji niewyjaśnienie przez Organ I instancji, wszystkich niezbędnych i bezsprzecznie istotnych okoliczności sprawy, a przywoływanych w toku postępowania, w tym nieprawidłowe ze stanem faktycznym uznanie, iż głównym źródłem ciepła, ogrzewania skarżącej jest kocioł na paliwo stałe (co można sprawdzić za pomocą kontroli, której u skarżącej dotychczas nie przeprowadzono). Powyższe wynika również z wysokości rachunków opłacanych przez skarżącą za ogrzewanie i poszczególne źródła tego ogrzewania, w sytuacji gdy powoływane tak wyżej i w toku postępowania liczne okoliczności, a także treść złożonej deklaracji, jako istotne i rzutujące bezsprzecznie na ocenę spełnienia przez wnioskującą warunków uzyskania dodatku węglowego, winny zostać przez Organ II instancji, uwzględnione, a co najmniej zweryfikowane w toku wydawania decyzji administracyjnej; b) naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego i dostatecznego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej kwestionowanej aktualnie decyzji, w tym niewskazanie przez Organ II Instancji, w najmniejszym nawet stopniu na jakich dowodach oparł się wydając decyzję w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego, uniemożliwiających w dalszej kolejności właściwe zapoznanie się z motywami działania organu pierwszej instancji, zrozumieniem tych motywów, a w rezultacie, ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy T. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze paliwem stałym, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. jest to węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Co jednak istotne wskazana okoliczność nie została jednoznacznie ustalona w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Należy zauważyć, że Skarżąca w pierwszej deklaracji, dołączonej do wniosku o dodatek, wskazała omyłkowo główne źródło ogrzewania kocioł gazowy. Natomiast dnia 23 sierpnia 2022 r. złożyła korektę deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, w której podała, że posiada oprócz kotła gazowego, kocioł na paliwo stałe, który pełni funkcję centralnego ogrzewania i podgrzewania wody. Zdaniem SKO późniejsza zmiana deklaracji, w celu uzyskania świadczenia, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, tym bardziej, że w korekcie deklaracji nadal widnieje kocioł gazowy, który pełni obie funkcje. W ocenie Sądu postawiona przez SKO teza, że kocioł na paliwo stałe nie jest w gospodarstwie domowym skarżącej głównym źródłem ciepła nie ma żadnego poparcia w aktach sprawy. Skarżąca w treści deklaracji wskazała na wszystkie dostępne w nieruchomości źródła ogrzewania, nie klasyfikując, które z nich jest głównym źródłem utrzymania; formularz deklaracji nie zawiera również takiego rozróżnienia. Argumentacja ta nie została jednak uwzględniona przez organy, które nie podjęły żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń strony W pierwszej kolejności przyjdzie podkreślić, że organy nie wzięły pod uwagę rozwiązań wprowadzonych do ustawy o dodatku węglowym w wyniku dwóch nowelizacji istotnych z punktu widzenia przedmiotu niniejszej sprawy. Jak stanowi art. 2 ust. 15a ustawy (dodany łącznie z ust. 15b-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw - Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).Weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny. Stan faktyczny sprawy może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty. Zgodnie z art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Istnienie jakichkolwiek wątpliwości, również w zakresie głównego źródła ogrzewania w gospodarstwie domowym, skutkuje obowiązkiem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W razie powstałych w toku postępowania wątpliwości, co do rzeczywistego rodzaju paliwa, organ powinien je wyjaśnić poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż tylko w ten sposób można realnie wypełnić cel ustawy. Brak wyjaśnienia i ustalenia powstałych wątpliwości świadczy o niedostatecznym wyjaśnieniu przez organy administracji stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do ustalenia zakresu sprawy oraz podjęcia właściwych czynności, także kontrolnych, i mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniu art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. Niewątpliwie ustalenie przez organy w toku sprawy, że budynek jednorodzinny skarżącej ogrzewany jest przez urządzenie grzewcze zasilane kotłem gazowym stoi na przeszkodzie przyznania dodatku węglowego. Jednak - co istotne - przedmiotowa okoliczność nie została jednoznacznie ustalona w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania i nasuwa uzasadnione wątpliwości. Z dokonanej bowiem przez skarżącą korekty w dniu 23 sierpnia 2022 r. wynikało, że stosowanym paliwem, oprócz kotła gazowego jest kocioł na paliwo stałe, a mimo to organ pierwszej instancji nie podjął próby poczynienia wyjaśnień w tym zakresie. Podobnie organ odwoławczy na tle okoliczności dokonania w dniu 23 sierpnia 2022 r. korekty zaaprobował jedynie stanowisko organu pierwszej instancji, nie czyniąc w tym kierunku żadnych rozważań, wskazując jedynie, że korekta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, tym bardziej, że w korekcie deklaracji nadal widnieje kocioł gazowy, który pełni obie funkcje. W ocenie Sądu, SKO nie rozpoznało sprawy w jej całokształcie, organ II instancji ograniczył się do zdawkowego opisania stanu faktycznego sprawy i przepisów mających zastosowanie w sprawie. Uzasadnienie decyzji wbrew normie zawartej w art. 107 § 3 k.p.a. nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. SKO w ogóle nie ustosunkowało się do zarzutów odwołania. Wypada raz jeszcze zaakcentować, że ustawa o dodatku węglowym w brzmieniu nadanym nowelizacjami obliguje organ orzekający w niniejszym zakresie do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się oświadczenie, ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę Wójt dokona ustaleń, co do przesłanek warunkujących nabycie przez stronę spornego świadczenia uwzględniając wskazania wynikające wprost z treści niniejszego wyroku. W tym zakresie niezbędne będzie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz poddanie ocenie twierdzeń skarżącej oraz zalegających w aktach administracyjnych dokumentów. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 10 maja 2023 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842) w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r.