IV SA/Po 292/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 21 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] grudnia 2021 roku numer: [...]

Burmistrz K., decyzją z dnia [...] grudnia 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego na T. , osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia. Organ ustalił, że E. S., jako przedstawiciel ustawowy uprawnionego, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka T. . Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2017 roku o sygn. akt [...] na rzecz wskazanego dziecka zostały zasądzone alimenty w kwocie [...]zł od K. C.. Z informacji uzyskanej od Sądu Okręgowego w K. wynika, że instytucja [...] zajmująca się egzekwowaniem alimentów na terenie [...], zamknęła postępowanie i zwróciła wierzycielowi oryginały dokumentów z uwagi na brak możliwości zlokalizowania dłużnika. Mając na uwadze powyższe Burmistrz K. odmówił przyznania prawa do świadczenia alimentacyjnego z uwagi na brak toczącego się postępowania egzekucyjnego. Burmistrz wskazał ponadto, że dochód rodziny za 2020 roku w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę [...]zł, bo wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. W przypadku gdy wskazany dochód przekracza tę kwotę, ale o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Jednak świadczenie z funduszu nie przysługuje gdy wysokość tak ustalonego świadczenia jest niższa niż [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2022 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że E. S. ubiega się o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna w związku z bezskutecznością egzekucji wobec ojca dziecka zamieszkałego za granicą. Bezskuteczność ta wymagała przedłożenia informacji, o jakiej mowa w art. 15 ust. 4 lit. e) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która powinna być dołączona do wniosku. Burmistrz dopełnił ciążącego na nim obowiązku zebrania materiału dowodowego, albowiem wystąpił do Sądu Okręgowego w K. o udzielenie informacji na temat przebiegu postępowania o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2017 roku o sygn. akt [...]. Instytucja [...] zamknęła sprawę. Zwrócono oryginalne dokumenty. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ocenił, że brak toczącego się postępowania egzekucyjnego stanowi jedną z przesłanek odmowy przyznania świadczenia. Kolegium zaznaczyło ponadto, że podstawowym warunkiem przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które nie przekracza 900 zł. Dochody E. S. to [...] zł po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz należnego podatku. Dochód w przeliczeniu na jedną osobę wyniósł zatem [...] zł. Kwota przekroczenia dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł ([...] - [...] zł) i tym samym nie ma zastosowania tzw. mechanizm "złotówka za złotówkę". E. S. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego i zażądała uchylenia decyzji organu odwoławczego w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca uznała, że kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem: 1) art. 9 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2b oraz pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez odmowę przyznania świadczenia pomimo, że wnioskodawczyni dysponuje prawomocnym wyrokiem zasądzającym roszczenie alimentacyjne oraz zachodzi postaw do uznania, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, 2) art. 9 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, że świadczenie nie może być wypłacone z uwagi na brak toczącego się postępowania, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia nakazuje przyjmować, iż brak toczącego się postępowania egzekucyjnego z uwagi na niemożność wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą nie stanowi negatywnej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, 3) art. 9 ust. 2, ust. 2a, ust. 2b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, że w stosunku do wnioskodawczyni nie ma zastosowania tzw. mechanizm złotówka za złotówkę, 4) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez błędna ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje świadczeni z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona. Analiza dokumentów włączonych do akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy, które Sąd przyjmuje, jako własne ustalenia w sprawie. Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia [...] czerwca 2017 roku o sygn. akt [...] zasądził od pozwanego K. C. na rzecz małoletniego powoda T. ur. [...] ([...]) alimenty w kwocie po [...] zł miesięcznie, płatne z góry, poczynając od dnia [...] stycznia 2017 roku do dnia 25-go każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat do rąk matki małoletniego powoda - E. S.. Wyrokowi nadano klauzulę wykonalności w dniu [...] lipca 2017 roku oraz wydano powodowi reprezentowanemu przez matkę. Podaniem, które wpłynęło do Miejsko-Gminnego Ośrodka pomocy Społecznej w K. w dniu [...] października 2021 roku, E. S. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy [...] na rzecz uprawnionego T. . Zgodnie z treścią oświadczenia zawartego w treści wniosku uprawniony do świadczeń alimentacyjnych w roku szkolnym [...] oraz roku szkolnym [...] będzie uczęszczał do Szkoły Podstawowej Nr [...] w K.. Do powyższego wniosku załączone zostały tłumaczenie pisma Biznesowego Centrum Odzyskiwania Należności Alimentacyjnych w [...] z dnia [...] stycznia 2020 roku zawiadamiające Prezesa Sądu Okręgowego w K. o braku możliwości zlokalizowania pozwanego K. C. oraz zamknięciu sprawy i zwrocie oryginalnych dokumentów, a także pismo Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sierpnia 2021 roku, z którego wynika, że E. S. zostały zwrócone dokumenty, gdyż jej twierdzenia/przypuszczenia co do pobytu zobowiązanego alimentacyjnie na terytorium [...] są niewystarczające do podjęcia działań mających na celu dochodzenie świadczeń alimentacyjnych. Sąd Okręgowy w K., w odpowiedzi na zapytanie Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., pismem z dnia [...] listopada 2021 roku wyjaśnił, że w sprawie [...] przedstawił organowi [...] wniosek E. S. w sprawie świadczeń alimentacyjnych z załącznikami oraz powołaniem się na rozporządzenie Rady /WE/ nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 roku. Instytucja [...], za pośrednictwem tutejszego Sądu, poinformowała wnioskodawczynię, iż nie była w stanie zlokalizować zobowiązanego alimentacyjnie, zamknęła sprawę oraz zwróciła oryginalne dokumenty. Sąd uznał sprawę o sygnaturze [...] za zamkniętą i zaznaczył, że pełnił jedynie rolę organu przesyłającego wniosek osoby uprawnionej do organu przyjmującego osoby zobowiązanej. Dochód rodziny za rok 2020, po doliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne ([...] zł), składek na ubezpieczenie zdrowotne ([...]) oraz należnego podatku ([...] zł), organy ustaliły na kwotę [...]zł. Dochód w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie organy rozpoznały na kwotę [...]zł miesięcznie. Warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały określone w przepisach ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2021, poz. 877 ze zm.). Ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Do wniosku należy dołączyć odpowiednio: zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, a w szczególności zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji, a także informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą (art. 15 ust. 1, ust. 4 pkt 3 lit. a lit. e ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł. Jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza 900 zł, ale o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (art. 9 ust. 2, ust. 2a i ust. 2b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm.) w związku z art. 2 pkt 2 lit. b) oraz pkt 11, art. 9 ust. 2a i ust. 2b oraz art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) i e) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy z naruszeniem prawa materialnego przyjęły, że "brak toczącego się postępowania egzekucyjnego" jest przeszkodą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organy trafnie dostrzegają, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji (art. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Niemniej zgodnie z definicją zawarta w art. 2 pkt 2 lit. a) i lit. b) wskazanej ustawy przez bezskuteczności egzekucji należy rozumieć "egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych", a ponadto za bezskuteczną egzekucję uważa się również stan "niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika lub braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą". W konsekwencji przyjmować należy, że warunek bezskuteczności egzekucji w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zostaje spełniony także w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie toczy się (zostało zakończone, jak w kontrolowanej sprawie) z uwagi na niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Bezskuteczność egzekucji jako warunek przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie dotyczy tylko sytuacji, gdy w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym. Z powyżej przedstawionymi warunkami nabywania uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego koresponduje treść przepisów art. 15 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia to w szczególności zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji, ale także informacja właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Kontrfaktyczna jest sugestia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie została załączona informacja, o której mowa w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. e) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przekazanych Sądowi aktach administracyjnych taka informacja się znajduje, a stan rzeczy udokumentowany w ten sposób przez skarżącą został dodatkowo potwierdzony przez Sąd Okręgowy w K. odpowiedzią na zapytanie Burmistrza K. z dnia [...] listopada 2021 roku (pismo z dnia [...] listopada 2021 roku). Organy obu instancji, wbrew oczywistej treści dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, sugerują, że wniosek został złożony na rzecz małoletniego, który nie spełnia przesłanki bycia osobą uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem do akt administracyjnych złożony został wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2017 roku o sygn. akt [...] zaopatrzony w klauzulę wykonalności w dniu [...] lipca 2017 roku. Kwestia warunku przyznania świadczenia w postaci bezskuteczności egzekucji została już omówiona powyżej. Decyzja Burmistrza K. oraz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylają się spod kontroli sądowoadministracyjnej w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia w odniesieniu do tzw. mechanizmu "złotówka za złotówkę". Burmistrz K. w uzasadnieniu wydanej decyzji stwierdza jedynie, że dochód rodziny za 2020 roku w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 900 zł, a następnie cytuje przepisy art. 9 ust. 2a, ust. 2b oraz 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów bez jakiegokolwiek wyjaśnienia konsekwencji zastosowania wskazanej regulacji prawnej do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ograniczyło się natomiast do stwierdzenia, że kwota przekroczenia dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej wynosi [...] zł oraz bez jakiegokolwiek wyjaśnienia konsekwencji zastosowania w sprawie przepisów art. 9 ust. 2a, ust. 2b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a więc z naruszeniem obowiązków procesowych określonych w art. 7, art. 9, art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a., stwierdziło, że tzw. mechanizm "złotówka za złotówkę" nie ma zastosowania. W tych okolicznościach uznać należało, że kwestionowane decyzje zostały wydane bez wskazania materialnoprawnych powodów rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na gruncie okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy, a w odniesieniu do treści art. 9 ust. 2a, ust. 2b oraz 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Burmistrza K.. Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organy będą przyjmować, że w świetle treści art. 9 ust. 2a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przy zastosowaniu reguły "złotówka za złotówkę" osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego po przekroczeniu ustawowego kryterium dochodu (900 zł) nie utraci prawa do świadczeń i będzie mogła je otrzymywać, ale w odpowiednio niższej wysokości. W opisanej sytuacji świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma być przyznane w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jaka przysługuje danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Przy czym przez kwotę świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jaka przysługuje danej osobie uprawnionej należy rozumieć wysokość należnych uprawnionemu alimentów ([...] zł w kontrolowanej sprawie), ale nie więcej niż [...] zł, co wynika z treści art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odmowa przyznania świadczenia przy stasowaniu systemu "złotówka za złotówkę" aktualizuje się dopiero wówczas, gdy wysokość ustalonego w powyższy sposób świadczenia miałby być niższa niż [...] zł (art. 9 ust. 2b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).