IV SA/Po 281/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia 25 stycznia 2023 r.

Burmistrz Miasta i Gminy M. decyzją z dnia 25.01.2023 r. D. S. (dalej jako skarżąca) przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że źródło ciepła wskazane w złożonej przez skarżącą deklaracji w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej jako CEEB) różni się od źródła ciepła podanego we wniosku o wypłatę dodatku węglowego z dnia 29.09.2022 r. W CEEB widnieje bowiem jako główne źródło ogrzewania pellet drzewny, natomiast we wniosku skarżąca wskazała kocioł na paliwo stałe zasilane węglem i paliwami węglopochodnymi, a tym samym brak jest podstaw do przyznania dodatku węglowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca wskazując, że omyłkowo złożyła wniosek na nieodpowiednim formularzu. Ponadto w piśmie, które wpłynęło do organu I instancji w dniu 18.01.2023 r., a więc przed wydaniem przez ten organ decyzji, skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy M. z prośbą o rozpatrzenie sprawy "o wypłatę dodatku do źródła ciepła," wyjaśniając, że z uwagi na długi czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku skontaktowała się z organem najpierw w dniu 29.11.2022 r., prosząc o wyjaśnienie przyczyn nierozpatrzenia wniosku, a następnie w dniu 17.01.2023 r. - wówczas otrzymała informację, że złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego, natomiast w CEEB wskazany jest pellet drzewny. Do tego dnia skarżąca nie miała świadomości, że złożyła nieprawidłowy wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 6.03.2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo wydał decyzję odmowną, bowiem dodatek węglowy nie przysługuje, jeżeli rodzajem ogrzewania jest pellet drzewny. Nie jest to bowiem paliwo stałe, o którym mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm., dalej jako u.d.w.). Jednocześnie SKO wskazało, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania przepisu art. 2 ust. 15g u.d.w., ponieważ dotyczy on sytuacji kiedy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB do dnia 11.08.2022 r. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że dla gospodarstw domowych zasilanych pelletem drzewnym ustawodawca przewidział dodatek dla gospodarstw domowych, a wnioski o ten dodatek można było składać do dnia 30.11.2023 r. Zdaniem Kolegium organ I instancji związany był wnioskiem skarżącej, a ta domagała się wypłaty dodatku węglowego. Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, wyrażając ogólne niezadowolenie z wydanej decyzji. W skardze odniosła, że organ I instancji miał niezbędne dane do wydania decyzji odmownej już w momencie złożenia wniosku, a swoją opieszałością działał wyłącznie na niekorzyść skarżącej. Postępowanie organu I instancji zwieńczone wydaniem decyzji dopiero po niemalże 4 miesiącach od wpływu wniosku, skutkowało uniemożliwieniem skarżącej złożenia wniosku o przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła (dalej jako dodatek dla gospodarstw domowych), o którym mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła). Jednocześnie skarżąca wniosła o wypłatę ww. dodatku dla gospodarstw domowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 j.t. z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021 poz. 2095 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 15.04.2023 r. Przechodząc do oceny zasadności samej skargi, wskazać należy, że przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6.03.2023 r., znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Burmistrz Miasta i Gminy M. z dnia 25.01.2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej dodatku węglowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji SKO, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy przywoływanej wyżej ustawy o dodatku węglowym. W ocenie orzekającego Sądu, w niniejszej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła). Zgodnie z art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Należy zauważyć, że powyższy przepis został dodany do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku (Dz. U. z 2022 r. poz. 2243) zmieniającej ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła z dniem 04.11.2022 r. Oznacza to, że już w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji tj. 25.01.2023 r. przepis art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła obowiązywał, a więc organ powinien to uwzględnić. Jeżeli więc organ I instancji powziął informację, że w swoim gospodarstwie domowym skarżąca wykorzystuje pellet drzewny, to w celu ustalenia czy skarżąca spełnia warunki do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, był uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W przypadku zaś ustalenia, że skarżąca spełnia przesłanki wynikające z ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, rolą organu było przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych skarżącej w drodze decyzji administracyjnej z urzędu. W takiej sytuacji decyzja mogła więc zostać wydana bez konieczności składania wniosku przez skarżącą. Tym bardziej zatem rzeczą organów było podjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej, mając na względzie słuszny jej interes. Błąd organu I instancji nie został spostrzeżony przez Kolegium, a w konsekwencji w obrocie prawnym funkcjonowały decyzje, które nie mogły się ostać. W postępowaniu będącym przedmiotem skargi, istotnym błędem okazało się zignorowanie regulacji art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła. Organy obu instancji pominęły określoną w ww. przepisie normę postępowania, pozbawiając tym samym skarżącą prawa do dodatku dla gospodarstw domowych, co słusznie zauważyła sama skarżąca. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 12 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w terminie do dnia 30.11.2022 r., zaś wnioski złożone po dniu 30.11.2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (art. 24 ust. 13 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła). Decyzja organu I instancji została wydana w dniu 25.01.2023 r., a więc niemal dwa miesiące po upływie terminu na złożenie wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych. W tym stanie rzeczy, należało stwierdzić, że skarżąca została realnie pozbawiona możliwości zawnioskowania o dodatek dla gospodarstw domowych. Niezależnie jednak od powyższego, organ I instancji miał podstawy ku temu, aby przyznać skarżącej dodatek dla gospodarstw domowych na podstawie art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła i to nawet w sytuacji niezłożeni przez nią żadnego wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największą liczbę gospodarstw domowych poprzez uprawnienie, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Na organie spoczywa zatem obowiązek ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, a następnie przyznanie przysługującego dodatku. (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19.04.2023 r., II SA/Po 126/23). Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wyposaża właściwe organy gminy w wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku dla gospodarstw domowych jak największej liczbie osób spełniających warunki ustawowe. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) organy administracji w toku postępowania, z urzędu jak i na wniosek, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rozpatrywanej sprawie, organy nie dokonały niezbędnych wyjaśnień sprawy we wskazanym wyżej zakresie, a tym samym naruszyły art. 7 k.p.a. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo posiadania przez nie informacji, że skarżąca podała we wniosku o dodatek węglowy inne źródło ogrzewania, aniżeli widniejące w złożonej przez nią deklaracji CEEB. W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Organ I instancji powinien mieć na uwadze, że intencją skarżącej (co wyraźnie wynika z odwołania) było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego pelletem drzewnym.