IV SA/Po 222/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2023 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 30 listopada 2022 r. nr [...]

Decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania D. Z. od decyzji wydanej z up. Prezydenta Miasta O. z dnia 30 listopada 2022 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że decyzja odmowna organu I instancji została wydana z uwagi na fakt, iż w deklaracji złożonej dla budynku zamieszkiwanego przez wnioskodawczynię przed dniem 11 sierpnia 2022 r. wskazano, iż budynek mieszkalny ma zainstalowane źródło ciepła - ogrzewanie elektryczne. Tym samym w ocenie organu nie można uznać, iż gospodarstwo domowe odwołującej jest ogrzewane kotłem na paliwo stałe zasilane paliwami stałymi. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła D. Z. podnosząc, iż źródłem ogrzewania jej domu jest koza zasilana paliwem stałym zgłoszona do CEEB. SKO zważyło, że warunki nabywania prawa do dodatku węglowego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 poz. 1692, dalej jako "u.d.w.). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa wart. 27a ust, i ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz, 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W myśl natomiast art. 2 ust. 3 u.d.w. przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pellet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W świetle powyższych unormowań warunkiem otrzymania dodatku węglowego jest zgłoszenie, (wpisanie) do centralnej ewidencji emisyjności budynków, węgla kamiennego, (brykietu, lub peletu zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego) jako paliwa zasilającego źródło ogrzewania budynku, dokonane najpóźniej do dnia 11 sierpnia 2022 roku. Kolegium wskazało, że zarządca budynku przy ul. [...] tj. M. Sp. z o.o. w pierwszej deklaracji złożonej w dniu 2.03.2022 r., wskazał jako źródło ogrzewania bojler elektryczny. Natomiast w dniu 20.09.2022 r. złożył kolejną deklarację w której wskazał, iż jeden lokal przy ul. [...] jest ogrzewany kozą, ale ta korekta nie dotyczyła lokalu mieszkalnego odwołującej który znajduje się przy ul. [...]. W ocenie jednak Kolegium wpisy do CEEB zmieniające deklarację w zakresie źródła ogrzewania budynku wprowadzone po dniu 11 sierpnia 2022 r., nie mogą być uznane przez organ, co uzasadnia odmowę przyznania dodatku, z uwagi na fakt, iż jak zasadnie przyjął organ nie można przyjąć, iż dom odwołującej jest ogrzewany kotłem na paliwo stałe. SKO na marginesie wskazało, że co prawda zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dodanym przez art 26 pkt 1 lit, b ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych zmieniającej nin. ustawę z dniem 3 listopada 2022 r., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w., nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa wart. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów' oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w7 art. 2 ust. 1. Zdaniem Kolegium treść cytowanego przepisu, znajduje jednak zastosowanie w stosunku do wnioskujących o przyznanie dodatku, którzy nie dokonali zgłoszenia źródła ciepła do CEEB do dnia 11.08.2022 r., zatem swoją dyspozycją obejmuje zarówno osoby, które złożyły deklarację CEEB po 11.08.2022 r., jak i osoby, które takiej deklaracji nie złożyły w ogóle, jeżeli w trakcie wywiadu środowiskowego zostanie potwierdzone, że lokal mieszkalny jest ogrzewany jednym ze źródeł ogrzewania spełniających kryteria ustawowe. Co oznacza, że przepis ten nie dotyczy osób, które złożyły deklaracje do 11 sierpnia 2022 r. zgłaszając, jako główne paliwo drewno kawałkowe i inny rodzaj biomasy, a dopiero po 11 sierpnia 2022 r. złożyli nową deklarację na to samo źródło ciepła tylko, że jako paliwo został wskazany węgiel, bowiem w takiej sytuacji nie sposób uznać, że źródło ciepła zostało zgłoszone do 11 sierpnia. Zmiana deklaracji złożonej przed 11 sierpnia nie stanowi podstaw do zastosowania art. 15g ww. ustawy. Bowiem na dany adres złożono już deklarację, z której nie wynikało prawo do dodatku, więc późniejsza zmiana deklaracji nie wpływa na uprawnienie do tego dodatku, co uzasadnia wydanie decyzji odmownej. Odnosząc się do zarzutów wskazanych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, iż wobec jednoznacznego wskazania w pierwszej deklaracji jako źródło ogrzewania – elektryczne, organ I instancji nie był uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie bowiem związany był treścią pierwotnej deklaracji strony, a ewentualne korekty tej deklaracji mogły być dokonywane tylko do dnia 11 sierpnia 2022 r. W ocenie Kolegium treść przedmiotowej deklaracji złożonej do dnia 11 sierpnia 2022 r. jest podstawą do wydania decyzji odmawiającej przyznania dodatku węglowego skoro w świetle ww. przepisów niedopuszczalne jest sporządzenie korekty w tym zakresie jak i przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tej kwestii. Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu D. Z. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Skarżąca wskazała, że ok. 2005 roku M. sp. z o.o. w mieszkaniach przy ul. [...] zamontowała piece typu "koza", nie wpisując tego faktu do CEEB. Składając wniosek o przyznanie dodatku węglowego, skarżąca wpisała stan faktyczny, czyli piec typu "koza". Po skargach mieszkańców, M. przeprowadziła wizję lokalną i potwierdziła ogrzewanie mieszkań piecem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze paliwem stałym, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. jest to węgiel kamienny, brykiet lub pellet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygały na podstawie złożonej przez zarządcę budynku przy ul. [...] tj. M. Sp. z o.o. pierwszej deklaracji z 2.03.2022 r., w której jako źródło ogrzewania wskazano bojler elektryczny, co w konsekwencji wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego. Jednakże, zdaniem Sądu organy rozstrzygające błędnie uznały, że jeżeli wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. główne źródłowo ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. - nawet jeżeli stanowi to wynik pomyłki zarządcy domu składającego deklarację, a zatem sprzecznie z rzeczywistym stanem faktycznym - stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. Podkreślenia wymaga, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżąca pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wskazała, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest piec typu "koza". Wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącej, a treścią ujawnioną w centralnej ewidencji emisyjności budynków niewątpliwie zaistniały wątpliwości, co do faktycznego źródła jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącej. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w. Zdaniem Sądu z literalnego brzmienia wskazanego przepisu nie wynikają przyjęte przez organy wnioski, tj. że dokonywana przez organ weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o której mowa w tym przepisie w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, może być dokonywana jedynie poprzez ustalenie jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie dom był ogrzewany w inny sposób niż to wykazano w ewidencji. Sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wskazuje w nim inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości, co do faktycznego stanu sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a., przy uwzględnieniu że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów przedmiotowej ustawy. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako "ustawa zmieniająca") doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, to jest do dodania po art. 2 ust. 15 u.d.w. do treści tej ustawy art. 2 ust. 15a-15b. Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022r. Przepisy ten mają zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem zgodnie z art. 52 ustawy zmieniającej do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Już z treści wskazanego przepisu wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo (użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności") wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty. Kolejne wprowadzone nowelizacją przepisy to jest art. 2 ust. 15b-15e u.d.w. także potwierdzają, że stanowisko organu zasadzające się na tym, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c), a w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e). Tym samym pominięcie przez organ w toku postępowania informacji, że złożona do dnia 11 sierpnia 2022 r. deklaracja dotycząca budynku położonego w O. ., przy ul. [...] została błędnie wypełniona przez zarządcę budynku, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Powyższe stanowisko wyrażone przez Sąd potwierdza przy tym późniejsza nowelizacja przepisów ustawy o dodatku węglowym. Stosownie do art. 2 ust. 15g ustawy dodanego ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), która weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r., do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez organ z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Zdaniem Sądu zmiany te niewątpliwie zmierzają do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największą liczbę gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Zatem przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego. Zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie rodzaju paliwa stosowanego w głównym źródle ogrzewania mieszkania skarżącej, na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, bądź innych dowodów po wskazaniu stronie potrzeby ich przeprowadzenia. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 19 kwietnia 2023 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842) w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r.