IV SA/Po 1942/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor Sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] marca 2021 r. sprawy ze sprzeciwu M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") uchyliło decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], o odmowie przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad M. K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. M. S. zwróciła się do Prezydenta z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - M. K.. Decyzją z dnia z dnia [...] lipca 2020 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazując, że wnioskodawczyni sprawuje ciągłą opiekę nad chorą matką i z uwagi na powyższe nie może podjąć zatrudnienia, a rodzeństwo M. S. mieszka w innych miejscowościach i jest czynne zawodowo. Jednakże w ocenie Wójta fakt, iż M. K. uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w wieku [...] lat, a odwołująca pobiera zasiłek dla opiekuna wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. S.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją uchyliło decyzję organu I instancji wskazując, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wiek powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że organ II instancji nie mógł przychylić się do wniosku odwołującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego albowiem w sprawie winny zostać podjęte czynności wykraczające poza zakres niniejszego postępowania odwoławczego tj. w zakresie uchylenia decyzji związanych z przyznaniem zasiłku dla opiekuna w okresie od [...] czerwca 2014 r. do odwołania. Organ I instancji ma obowiązek uzyskać od M. S. wniosek o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. decyzji nr [...] r. z dnia [...] sierpnia 2014 r. i nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. Sprzeciw od powyższej decyzji wniosła M. S. podnosząc zarzut naruszenia art. 138 § 2 K.p.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, uchylenie decyzji organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia, mimo że organ I instancji dopuścił się błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, natomiast w sprawie nie zostały naruszone przepisy postępowania a stan faktyczny wyjaśniono w wystarczającym zakresie - w związku z czym Kolegium powinno było wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i uchylić decyzję organu I instancji oraz orzec co do istoty sprawy. Jak wskazano w uzasadnieniu sprzeciwu nie ma racji organ I instancji wskazując, że w sprawie "powinny zostać podjęte czynności wykraczające poza zakres niniejszego postępowania odwoławczego, tj. w zakresie uchylenia decyzji związanych z przyznaniem zasiłku dla opiekuna" przez Wójta. Wniosek w tym przedmiocie został przez skarżącą złożony w dniu [...] lipca 2020 r. - w oświadczeniu o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw okazał się zasadny. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej – "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d § 1 P.p.s.a. Na wstępie Sąd wskazuje, że w związku z tym, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., skarżącej przysługiwał w niniejszej sprawie sprzeciw, a nie skarga. Tymczasem organ odwoławczy błędnie pouczył skarżącą o przysługującym prawie do wniesienia skargi, zamiast sprzeciwu. Sąd uznał sprzeciw za złożony w terminie biorąc pod uwagę treść art. 112 k.p.a., zgodnie z którym błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Zakreślając kwestie, będące przedmiotem badania przez sąd administracyjny, w razie wniesienia sprzeciwu, prawodawca dwukrotnie - zmieniając ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935.) także ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wskazał, że przedmiotem kontroli jest jedynie wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. (dodane art. 64e oraz 151a § 1 P.p.s.a). Przy rozumowaniu a contrario, wyłączono tym samym na danym etapie możliwość oceny przez sąd problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, co zostało uregulowane w wyodrębnionym obecnie § 2a art. 138 K.p.a. Z przyjętym rozwiązaniem koresponduje zasada, że - w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd - jego wyrok nie jest zaskarżalny (art. 151a § 3 P.p.s.a.). Względy wykładni językowo-logicznej, celowościowej i systemowej, przemawiają za uznaniem, że przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej), na gruncie uwarunkowań prawnych, zakreślonych przez organ administracji. Przedmiotem kontroli nie może być natomiast w danym postępowaniu, któremu z woli prawodawcy nadano wyłącznie charakter wpadkowy, kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ skonstatował, że sprawa wymaga przykazania do ponownego rozpoznania, w ramach kryteriów, zakreślonych w art. 138 § 2 K.p.a. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego wyłącznie charakter niejako procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Wobec wyżej wskazanych uwarunkowań Sąd uznał, że nie jest dopuszczalna w rozpatrywanej sprawie - na etapie wniesienia sprzeciwu - ocena jej uwarunkowań materialnoprawnych. Wobec wskazanych ram badania zasadności sprzeciwu należy stwierdzić, że ustalenia organu II instancji, co do wystąpienia przesłanek dla wydania postanowienia o charakterze kasatoryjnym nie są trafne. Podstawą do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. w przedmiotowej sprawie było wskazanie przez Kolegium, że obowiązkiem organu I instancji jest uzyskani od M. S. wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. decyzji nr [...] r. z dnia [...] sierpnia 2014 r. i nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. Tymczasem, na co zasadnie zwraca uwagę skarżąca, w aktach sprawy znajduje się powyższy złożony w dniu [...] lipca 2020 r. - w oświadczeniu o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że organ odwoławczy w okolicznościach niniejszej sprawy powinien dokonać merytorycznego jej rozstrzygnięcia lub wyjaśnić dlaczego jest ono niedopuszczalne, czego jednak zaniechał. Podsumowując wskazać należy, że w realiach niniejszej sprawy organ II instancji w nieuzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasatoryjnej i bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty i wydania decyzji reformatoryjnej, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.