IV SA/Po 146/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości

Decyzją z 10 października 2022 r. nr [...] Wójt Gminy P. odmówił E. R. (Skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. M.. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 17 ust. 1 pkt.4, art. 20 , art.23, art.24, art. 29, ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615 z późn. zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych"). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym wujkiem – bratem jej ojca. Z uwagi na to, że Skarżąca jest bratanicą niepełnosprawnego J. M. i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny organ uznał, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium) decyzją z 20 grudnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Kolegium ustaliło, że Skarżąca wystąpiła o zasiłek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad wujkiem legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] r. na podstawie którego został uznany za stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, choruje na Alzheimera i Parkinsona. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a jej znaczny stopień datuje się od 16 sierpnia 2022 r. J. M. ma [...] lata, jest bezdzietnym kawalerem, rodzice jego i rodzeństwo nie żyją. Organ ustalił również, że Skarżąca nie ma ustalonego prawa do emerytury i jak twierdzi nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym wujkiem. Fakt sprawowania przez nią opieki potwierdza zgromadzony materiał dowodowy, w tym przeprowadzony wywiad rodzinny. Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie dwóch kwestii, tzn. czy Skarżącej, jako osobie nie posiadającej ustalonego prawa do emerytury przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad wujkiem. Kolegium uznało, że Skarżąca nie może być uznana za "inną osobę na której ciąży obowiązek alimentacyjny" wobec J. M., w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Kolegium wyjaśniło następnie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. Oznacza to, iż krewnych osoby takich jak wuj, ciotka, stryjek, stryjenka nie obciąża obowiązek alimentacyjny. Nie wyklucza to oczywiście możliwości dobrowolnej pomocy ze strony tych osób. Organ drugiej instancji podkreślił, że art. 128 k.r.o. wprost wskazuje na osoby zobowiązane do alimentacji przez co pozwala organowi administracji na dokonanie własnej oceny, na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, okoliczności bycia osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym według reguł zapisanych tym przepisem i w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że nawet trudna i szczególna sytuacja osoby wymagającej opieki, jaka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie daje podstawy uznania odwołującej za osobę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu podnosząc w niej: a). zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1a pkt 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na jego nieuzasadnionym niezastosowaniu i uznaniu, że skarżąca znajduje się w kręgu osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy wobec spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; b). rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 2, art.18, art.23, art.32 ust.1 oraz art.71 ust.1 konstytucji RP poprzez bezpodstawną odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania wyłącznej opieki nad niepełnosprawnym wujkiem podczas gdy bezwarunkowe przyznanie wyłącznie osobom zobowiązanym alimentacyjnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanymj do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, narusza zasady konstytucyjne, w tym zasadę równości wobec prawa oraz zasadę prawa rodziny do pomocy ze strony państwa; c). rażące naruszenie przepisów postępowania tj. art.7, art.77, art.80 oraz art.107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe i niewyczerpujące przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie, wydanie decyzji na podstawie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i bez podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a nadto z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania, a w szczególności brak zbadania kręgu osób J. M., w kontekście osób z zrodziny, które mogłyby sprawować nad nim opiekę. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd podziela w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez organy z których wynika, że Skarżąca jest bratanicą niepełnosprawnego J. M., uznanego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Jak słusznie wskazało Kolegium, Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy Skarżąca – bratanica osoby niepełnosprawnej - mogła być uznana za osobę, o której nowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest za inną osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Odkodowując znaczenie powyższego przepisu Kolegium postąpiło prawidłowo odwołując się do art. 128 K.r.o. Przepis ten wskazuje, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Osoba będąca bratanicą niepełnosprawnego podopiecznego (tak jak Skarżąca w niniejszej sprawie) nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten obciąża bowiem w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo, a nie wstępnych lub zstępnych rodzeństwa. Powyższe nie pozwala zaliczyć bratanicy osoby niepełnosprawnej do grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja ta wyraźnie ogranicza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Tym samym osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13. Uchwała ta podjęta została w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., kiedy to przepisy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania przyjętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ale w związku z powiązaniem tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowisko zajęte w powyższej uchwale pozostaje aktualne (vide: wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2091/20, z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2505/20, z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2293/21). Stanowisko to znajduje również zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca nie będąc obciążona obowiązkiem alimentacyjnym względem niepełnosprawnego, nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem nie ma do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a tejże ustawy. Brzmienie tego przepisu odsyła bowiem wprost do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Na powyższe stanowisko nie wpływa treść art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten określa bowiem zasady następstwa realizacji obowiązku alimentacyjnego wyłącznie w kręgu osób, na których obowiązek ten ciąży w związku z obowiązującymi przepisami. Sąd podziela również w pełni stanowisko Kolegium, zgodnie z którym świadczenie opieki na rzecz osoby niepełnosprawnej, której udziela Skarżąca swojemu wujkowi kierując się moralnym obowiązkiem nie może być uznane za wypełniające dyspozycję art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych podobnie jak ustanowienie. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie wskazuje na konieczności istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet wykonywanie faktycznych czynności wypełniających treść owego obowiązku, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ów ustawowy obowiązek, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji analizowanego przepisu. Zatem wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawiona przez Kolegium w uzasadnieniu decyzji jest prawidłowa, przyczyną odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec J. M.. Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest również fakt, że J. M. jest kawalerem i nie ma dzieci. Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.