IV SA/Po 1200/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant ref. staż. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi Parafii [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości oddala skargę

Decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] Starosta [...], wskazując na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn zm., dalej jako K.p.a.), oraz art. 124b ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 z późn. zm., dalej jako u.g.n.), rozpatrując wniosek [...] (dalej jako Wnioskodawca), odmówił udzielenia Wnioskodawcy zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości, położonej w [...] i stanowiącej własność Parafii [...] (dalej jako Parafia) w celu wykonania przez Wnioskodawcę czynności polegających na wymianie przewodu odgromowego wraz z zawieszeniem, remoncie ochrony przeciwdrganiowej, konserwacji i naprawie uziemień napowietrznej linii energetycznej [...] na okres sześciu miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości - w związku z decyzją z dnia [...] maja 2017 r., znak [...] o zobowiązaniu Parafii do udostępnienia na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. ww. części nieruchomości i zapewnienia dojazdu do niej. W odwołaniu od opisanej decyzji Wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji zezwalającej Wnioskodawcy na niezwłoczne zajęcie części przedmiotowej nieruchomości w celu wymiany przewodu odgromowego wraz z zawieszeniem, remoncie ochrony przeciwdrganiowej, konserwacji i naprawie uziemień, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym braku wszechstronnej analizy materiału dowodowego, nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych nie wymagających dowodu, skutkujące przyjęciem przez organ braku natychmiastowej konieczności wykonania prac, podczas gdy z materiałów zebranych w sprawie i okoliczności powszechnie znanych wynika, że linia wymaga pilnie wykonania wnioskowanych prac, z uwagi na poważne zagrożenie awarią, tj. ze względu na istotne zagrożenie słusznego interesu społeczeństwa. Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 124 ust. 1a u.g.n. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i w konsekwencji odmowę zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, podczas gdy za wydaniem takiego zezwolenia w niniejszej sprawie przemawia ważny interes społeczny i gospodarczy, polegający na zapewnieniu nieprzerwanej dostawy energii oraz wyjątkowo ważny interes Inwestora, który jest przedsiębiorcą o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym dla kraju. Decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski, wskazując na art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), uchylił zaskarżoną decyzję w całości i udzielił zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części przedmiotowej nieruchomości (łączna powierzchnia dróg dojazdowych oraz prowadzonych prac wynosi: dla słupa nr [...] - 321 m2; dla słupa nr [...] - 135 m2) umożliwiającego Wnioskodawcy wykonanie czynności, polegających na wymianie przewodu odgromowego wraz z zawieszeniem, remoncie ochrony przeciwdrganiowej, konserwacji i naprawie uziemień ww. napowietrznej linii energetycznej [...], na okres sześciu miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości - w związku z decyzją Starosty z [...] maja 2017 r. o zobowiązaniu Parafii do udostępnienia na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. ww. części nieruchomości i zapewnienia dojazdu do niej. Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 124b ust. 1 u.g.n., starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności, związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Jak wynika z art. 124 ust. 1a w zw. z art. 124b ust. 3 u.g.n., w przypadkach określonych w art. 108 K.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W art. 108 § 1 K.p.a. przewidziano natomiast, że decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Wojewoda ocenił, że z powyższego wynika, że podjęcie decyzji w trybie art. 124b u.g.n. poprzedzone musi być stwierdzeniem, że w obrocie prawnym istnieje wydana już wcześniej decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. W związku z tym Wojewoda zaznaczył, że została wydana decyzja z art. 124b u.g.n. o ograniczeniu sposobu korzystania z części nieruchomości (decyzja Starosty z [...] maja 2017 r., utrzymana w mocy decyzją Wojewody z [...] września 2017 r.), natomiast w niniejszym postępowaniu ocenie podlega kwestia spełnienia przesłanek z art. 124 ust. 1a u.g.n. Dalej Wojewoda napisał, że Wnioskodawca, uzasadniając potrzebę wydania zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości, przedłożył do akt sprawy organu II instancji oświadczenie z [...] lutego 2017 r., dotyczące stanu technicznego przedmiotowej linii elektroenergetycznej. Z ww. oświadczenia wynika, że linia energetyczna została wybudowana w 1970 r. i jest eksploatowana od 47 lat. W czasie eksploatacji poddawana była licznym niekorzystnym warunkom atmosferycznym, które spowodowały pogorszenie pierwotnych parametrów technicznych linii. W szczególności elementami wymagającymi prac remontowo-konserwacyjnych są: przewód odgromowy, który zapewnia bezpieczeństwo pracy linii, jak również bezpieczeństwo osób przebywających w pobliżu linii (fizyczne zużycie przewodu, częściowa utrata właściwości mechanicznych) wraz z elementami zawieszenia przewodu odgromowego oraz bednarka uziemiająca (wieloletnie oddziaływanie temperatury, wody, czynników atmosferycznych mogło doprowadzić do zmiany wyników rezystancji uziemień). Dodatkowo Wnioskodawca podniósł w piśmie z [...] września 2017 r., podsumowującym dotychczas podniesione twierdzenia i wnioski, że zezwolenie na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości jest konieczne z uwagi na wyjątkowo ważny interes strony oraz ochronę zdrowia i życia ludzkiego. Planowane prace polegają bowiem na fizycznym wejściu elektromontera na słup, znajdujący się na nieruchomości, obejmującej działkę nr [...], i wykonanie prac, co wiąże się z dużym ryzykiem niezamierzonego dotknięcia przewodów fazowych, w których płynie prąd. Taka czynność przeprowadzana bez wyłączenia linii spod napięcia spowoduje realne i bezpośrednie zagrożenie życia dla osoby lub osób, wykonujących takie pracy. Wykonawca zatem, chcąc uniknąć niebezpieczeństwa oraz sprawnie i bez przeszkód wykonując zadanie, musi "wpisać się" z zaplanowanymi pracami w wyznaczony przez Inwestora termin wyłączenia linii spod napięcia, który został ustalony na okres od [...] listopada 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. Wojewoda ocenił, że modernizacja linii elektroenergetycznej związana między innymi z potrzebą zapewnienia bezpiecznego i niezakłóconego jej funkcjonowania oraz zapobieżenia nagłym awariom, które mogą generować zakłócenia w pracy przedsiębiorstw, instytucji publicznych i innych podmiotów (chociażby gospodarstw domowych), wyczerpuje przesłankę ważnego interesu społecznego oraz jednocześnie stanowi o ważnym interesie gospodarczym. Zauważył także, że eliminacja zagrożenia związanego z eksploatacją infrastruktury elektroenergetycznej, wypełnia przesłankę ochrony zdrowia i życia ludzkiego z przepisu art. 108 § k.p.a. (wyrok WSA w Gdańsku z 7 października 2015 r., II SA/Gd 236/15, LEX nr 1948790). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Parafia, zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie ww. decyzji Wojewody Wielkopolskiego i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 124b ust. 3 w związku z art. 124 ust. 1a u.g.n. poprzez uwzględnienie wniosku, mimo braku podstaw do ustalenia, że wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 124b ust. 3 w związku z art. 124 ust. 1a u.g.n. pochodzi od uprawnionego podmiotu. Uzasadniając skargę pełnomocnik napisał, że niezbędnym jest istnienie prawa własności urządzeń przesyłowych po stronie wnioskodawcy, ponieważ podmiotem uprawnionym do występowania z wnioskiem z art. 124b u.g.n. jest wyłącznie właściciel urządzeń, który jest obowiązany do ich właściwego utrzymania, konserwacji i usunięcia awarii (wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 stycznia 2013 r., II SA/Bd 880/12; CBOSA). Do akt sprawy nie został załączony żaden dokument potwierdzający ze przedmiotowa linia energetyczna stanowi część składową przedsiębiorstwa stanowiącego własność Wnioskodawcy. Nie wykazano również aby spółka która złożyła wniosek w niniejszej sprawie, była przedsiębiorstwem energetycznym, a więc podmiotem prowadzącym działalność w zakresie wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw lub energii lub obrotu nimi (w rozumieniu art. 3 pkt.12 lit. a ustawy z 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne – Dz. U. z 2017 r. poz. 220 z późn. zm., dalej jako P.e.). Nie wykazano również, aby to na Wnioskodawcy spoczywał obowiązek utrzymania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymogów jakościowych – art. 4 ust. 1 P.e. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Wojewody Wielkopolskiego, którą organ wyższego stopnia udzielił zezwolenia na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości w oznaczonej części, uchylając decyzję Starosty o odmowie udzielenia takiego zezwolenia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 124 ust. 1a w związku z art. 124b ust. 3 zdanie drugie u.g.n. Zgodnie z tym przepisem starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Z kolei art. 108 § 1 K.p.a. stanowi, że decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. Nie budzi zatem wątpliwości, że słusznie organ wyższego stopnia wskazał w zaskarżonej decyzji, że muszą istnieć dwie decyzje – pierwotna (ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości i regulująca dokonywanie tam określonych prac) oraz kolejna (pozwalającą na niezwłoczne zajęcie nieruchomości), której nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. To niezwłoczne zajęcie musi być uzasadnione wystąpieniem przesłanek podanych w ww. przepisach. Poza sporem jest fakt, że decyzją z [...] maja 2017 r. Starosta ograniczył sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości, w celu zrealizowania prac zaplanowanych przez Wnioskodawcę, zaś rozpoznając odwołanie Parafii, Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...] września 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zatem w niniejszym postępowaniu organy oceniały jedynie to, czy spełnione zostały przesłanki wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości (art. 124 ust. 1a u.g.n.). Podkreślić należy przy tym, że z brzmienia art.124 ust.1a u.g.n. jednoznacznie wynika, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Organ administracji w razie stwierdzenia istnienia przesłanek, przewidzianych w powyższych przepisach, ma obowiązek wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości. O obowiązku wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w razie spełnienia przesłanek przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "udziela" mające charakter kategoryczny i nakazowy. Tak samo sformułowanie "nadaje" przesądza o obowiązku nadania klauzuli wykonalności. Ustawodawca zobowiązał organ do wydania decyzji na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny "w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym". W ocenie Sądu nie ma wątpliwości, że Wnioskodawca w kontrolowanym przypadku będzie realizował cel publiczny. Wojewoda słusznie wskazał, że modernizacja linii elektroenergetycznej związana między innymi z potrzebą zapewnienia bezpiecznego i niezakłóconego jej funkcjonowania oraz zapobieżenia nagłym awariom, które mogą generować zakłócenia w pracy przedsiębiorstw, instytucji publicznych i innych podmiotów (chociażby gospodarstw domowych), wyczerpuje przesłankę ważnego interesu społecznego oraz jednocześnie stanowi o ważnym interesie gospodarczym. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi ,Sąd stwierdza, że jest on bezzasadny. Wbrew argumentom skargi Wnioskodawca nie musi wykazać prawa własności przedsiębiorstwa, którego częścią jest linia energetyczna. Sądowi orzekającemu znany jest pogląd, że koniecznym warunkiem zastosowania art. 124b u.g.n. jest istnienie prawa własności urządzeń przesyłowych po stronie wnioskodawcy, ponieważ podmiotem uprawnionym do występowania z wnioskiem z art. 124b u.g.n. jest wyłącznie właściciel urządzeń, który jest zobowiązany do ich właściwego utrzymania, konserwacji i usuwania awarii (przywołany w skardze prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 stycznia 2013 r., sygn. akt 11 SA/Bd 880/12, CBOSA). Sąd orzekający jednak nie podziela w pełni tego poglądu, gdyż w świetle treści art.124b ust. 2 u.g.n. konieczne jest nie tyle wykazanie przez wnioskodawcę prawa własności - w tym przypadku linii elektroenergetycznej – lecz wykazanie, że jest on podmiotem zobowiązanym do wykonania czynności o których mowa w ust.1. Dla zastosowania tego przepisu konieczne jest zatem ustalenie, iż linia napowietrzna wchodzi w skład przedsiębiorstwa. W wyroku z dnia 17 czerwca 2009 r., l OSK 882/08 (CBOSA) NSA stwierdził bowiem, że zgodnie z art. 49 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne, nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. (por. również wyrok NSA z dnia 11 lipca 2008 r., l OSK 1074/07; wyrok WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2017 r., IV SA/Po 974/17; CBOSA). Sąd stwierdza, że warunek ten został spełniony, gdyż z akt sprawy wynika, że przedmiotowa linia należy do spółki [...] (k. 34, 123, dalej jako Spółka). Dodatkowo należy wskazać, że nieracjonalnym byłoby, by remont ww. linii elektroenergetycznej i związane z tym koszty wykonywał i ponosił podmiot niebędący jej właścicielem. Nadto Sąd podziela pogląd, że organy administracji nie są uprawnione do ingerowania w kwestie wynikające z czynności cywilnoprawnych - umowy w sprawie realizacji inwestycji zawartej między Spółką a Wnioskodawcą (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 29 czerwca 2016 r., II SA/Go 344/16; CBOSA). Byłoby nadmiernym formalizmem oczekiwanie, że wniosek zostanie złożony samodzielnie przez podmiot zobowiązany do wykonania czynności, skoro tenże podmiot, nie ma prawnego obowiązku wykonywania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.