IV SA/Po 1079/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu [...] marca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Międzywydziałowej Komisji Stypendialnej [...] im. Mieszka I w P. z dnia [...] maja 2017r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego postanawia odmówić prawa pomocy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018r. odrzucił skargę R. P. na decyzję Międzywydziałowej Komisji Stypendialnej [...] im. [...] w P. z dnia [...] maja 2017r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego. Skarżący w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej od w/w postanowienia złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i adwokata, wskazując że w przedmiotowej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie ma żadnego dochodu i majątku. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia [...] lutego 2018r. (odebranym w dniu [...] lutego 2018r.), wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat, wskazania źródła utrzymania w tym podania kwot pomocy finansowej udzielanej przez osoby, które udzielają mu wsparcia a przypadku korzystania z pomocy społecznej należało przesłać decyzje przyznające świadczenia, wskazać czy jest zarejestrowany jako bezrobotny, podać czy prowadził lub prowadzi działalność gospodarczą w jakiekolwiek formie (należało podać rodzaj działalności, formę jej prowadzenia, branżę, a przypadku wykreślenia lub zawieszenia należało przedłożyć zaświadczenie). Wnioskodawcę wezwano również do udokumentowania zadłużenia, wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, nadesłania zeznania podatkowego i określenia tytułu do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca oświadczył, że nie ma kont bankowych gdyż ich nie potrzebuje. Skarżący podał, że nie opłaca energii elektrycznej, gazu i wody gdyż pozbył się przedmiotów, które te koszty generują, a jedynym stałym kosztem jest opłata za telefon w kwocie [...]zł. Skarżący podał że nie korzysta z pomocy społecznej i zasiłku dla bezrobotnych oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyjaśnił, iż mieszka u konkubiny, jest zadłużony w ZUS (decyzja o odmowie umorzenia zadłużenia w załączeniu), a jego jedyny majątek stanowi samochód [...]. Do powyższego pism załączono również jedną kartę zeznania PIT 36 za 2016r. Na wstępie zauważyć należy, iż wbrew argumentacji wnioskodawcy nie korzysta on w przedmiotowej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarga na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego nie zalicza się do kategorii spraw wskazanych w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej P.p.s.a.). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OZ 639/10, przepis art. 239 p.p.s.a. nie przewiduje ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy materialnej dla studentów, o jakiej mowa w art. 173 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1842 ze zm.). W ramach tej pomocy student może ubiegać się między innymi o stypendium socjalne - art. 173 ust. 1 pkt 1 i 179 ust 1 wspomnianej ustawy. Sam fakt, że z regulacji dotyczących stypendium socjalnego wynika, iż prawo do przyznania studentowi stypendium socjalnego przysługuje, jeżeli student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a ponadto gdy spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej i świadczeniach rodzinnych, nie świadczy o tym, że są to sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, uznając wadliwe stanowisko wnioskodawcy, iż korzysta w przedmiotowej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sadowych, przyjęto że zakresem złożonego wniosku objęte jest również zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że informacje i wyjaśnienia złożone przez wnioskodawcę we wniosku i jego uzupełnieniu nie pozwoliły na ustalenie skąd czerpie środki na opłacenie bieżących kosztów utrzymania własnego i syna. Skarżący podał bowiem, że nie ma konta bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnego dochodu. Powyższe oświadczenie w zakresie dotyczącym braku źródła dochodu stoi jednak w oczywistej sprzeczności z ogólnie dostępnymi informacjami zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym, które znane są orzekającemu w sprawie referendarzowi z urzędu. Z powyższego rejestru wynika bowiem, że skarżący w dniu [...] stycznia 2017r. zarejestrował firmę działającą pod nazwą P. Sp. z o.o., której jest jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu. Podmiot ten jest nadal aktywny. Przedmiotem działalności tejże spółki jest m.in. produkcja narzędzi, obróbka mechaniczna elementów metalowych, wykonywani instalacji elektrycznych, wykonywanie pozostałych robót budowlanych wykończeniowych, sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli i ruchome placówki gastronomiczne. Faktu rejestracji tego podmiotu, pomimo stosownego wezwania wnioskodawca w żaden sposób nie ujawnił. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym formularzu są bowiem mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy. Ma to tyle istotne znaczenie, że osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do swojej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tychże okoliczności. W orzecznictwie sądowym jednolicie wskazuje się, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, zatem pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (zob. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, z dnia 15 kwietnia 2015 r., II OZ 262/15). W ocenie orzekającego w sprawie referendarza wyjaśnienia złożone przez wnioskodawcę nie spełniają warunków o jakich mowa wyżej. Odnosząc się do przedłożonej kopii decyzji ZUS z dnia [...] stycznia 2018r. o odmowie umorzenia zaległości wskazać należy, iż przedłożenie tej decyzji poza wykazaniem istnienia zaległości na kwotę [...]zł. tytułem należności głównej nie może świadczyć o tym, sytuacja finansowa jest na tyle zła aby nie mógł opłacić kosztów sądowych i opłacić wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Z tych względów, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.