IV SA/Gl 542/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.J. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły A w B. z dnia [...]r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

W treści zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 4 października 2016 r. o odrzuceniu skargi, R.J. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, w dniu 27 lutego 2017 r. skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż domaga się nie tylko zwolnienia od kosztów sądowych, lecz nadto także ustanowienia adwokata. W treści tego formularza powołał się na trudną sytuację materialną podkreślając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, jest osobą niepełnosprawną, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości (zajmuje mieszkanie spółdzielcze lokatorskie) i nie uzyskuje żadnych dochodów, jako że nie posiada prawa do emerytury ani renty, zaś MOPS w B. odmawia przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej. Równocześnie oświadczył, że wraz z żoną utrzymują się z jej emerytury, w kwocie 1.116 zł, ponosząc przy tym koszty z tytułu czynszu (380 zł), opłat za gaz (60 zł), energię elektryczną (45 zł), telefon (30-50 zł) oraz wydatki na leki (50-150 zł). Wezwaniem z dnia 16 marca 2017 r. zwrócono się do skarżącego o uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wezwano go o: - udokumentowanie faktu, iż nie uzyskuje żadnych dochodów. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć np. zaświadczenie ZUS potwierdzające, że nie posiada prawa do świadczeń emerytalno-rentowych ewentualnie zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku; - udokumentowanie wysokości emerytury pobieranej przez jego małżonkę; - nadesłanie dokumentów (faktury VAT, paragony, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość kosztów bieżącego utrzymania z tytułu czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości, usługi telekomunikacyjne itd.), a także w ramach zakupu leków; - nadesłanie kopii decyzji administracyjnych, na mocy których skarżącemu odmówiono przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Nadto wskazano, iż należy też sprecyzować, czy skarżący albo jego małżonka pobiera dodatek mieszkaniowy; - nadesłanie wyciągów obrazujących operacje dokonane na należących do skarżącego i małżonki rachunkach bankowych w okresie ostatnich 2 miesięcy. Odpowiadając na wezwanie o takiej samej treści, wystosowane do niego w zakresie innej sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 457/16 (gdzie równolegle ubiega się o przyznanie prawa pomocy) wnioskodawca oświadczył, iż zarówno on sam jak i jego żona nie posiadają kont bankowych. Nadesłał nadto kopię decyzji ZUS o przyznaniu jego żonie emerytury oraz trzy faktury VAT wystawione w okresie luty-marzec 2017 r. dokumentujące zakup leków na kwotę ogółem 77,38 zł. Skarżący nie przedłożył natomiast innych dokumentów, o które go wezwano. Zamiast tego powołał się na bliżej nieokreślone dokumenty, które miały zostać złożone do tutejszego Sądu w przeszłości, w zakresie innych spraw. Równocześnie w nadesłanym piśmie procesowym, datowanym na 26 marca 2017 r. (karta nr 92 niniejszej sprawy) podkreślił, że z uwagi na problemy zdrowotne, siedmiodniowy termin na pełne wykonanie tego wezwania jest dla niego "nie do przyjęcia". Uwzględniwszy powyższe, zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. wnioskodawcy przedłużono termin na wykonanie pozostałego zakresu przedmiotowego wezwania. Wspomniane zarządzenie z dnia 10 kwietnia 2017 r. zostało doręczone wyżej wymienionemu z dniem 24 kwietnia 2017 r. W wyznaczonym na nowo siedmiodniowym terminie, który został w tym wezwaniu zakreślony, skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku R.J. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie uprawdopodobnił w sposób dostateczny oświadczeń, które podniósł we wniosku. Trzeba raz jeszcze zaznaczyć, że R.J. został do tego wyraźnie wezwany zarządzeniem z dnia 16 marca 2017 r., które zostało mu doręczone w dniu 29 marca 2017 r. Wnioskodawca udzielił na to wezwanie tylko częściowej odpowiedzi (czyniąc to w zakresie równoległej sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 457/16). Równocześnie powołując się na problemy zdrowotne podniósł, iż w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie jest w stanie wykonać wszystkich nałożonych na niego w tym zakresie obowiązków. Uwzględniwszy powyższe, zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. wydłużono wnioskodawcy termin na wykonanie pozostałej części wezwania, ponownie wskazując, jakie dokumenty powinien jeszcze nadesłać i jakich wyjaśnień udzielić. Zarządzenie to doręczone zostało stronie 24 kwietnia 2017 r., a zatem wyznaczony w nim dodatkowy termin upłynął z dniem 2 maja 2017 r. Skarżący miał więc na wykonanie wspomnianej wyżej - pozostałej części wezwania z dnia 16 marca 2017 r. ponad miesiąc, jednak pomimo to nie udzielił wymaganej odpowiedzi. Nie nadesłał mianowicie żadnych dokumentów potwierdzających fakt, iż nie uzyskuje żadnego dochodu ani też obrazujących wysokość kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego. Nie potwierdził także swoich wywodów o tym, jakoby właściwe organy odmawiały przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej ani też nie sprecyzował, czy on sam bądź jego małżonka korzystają z dodatku mieszkaniowego. W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, iż skarżący nie zachował wymogów, od których ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy i to strona powinna przekonać Sąd o okolicznościach uzasadniających uwzględnienie jej żądania. Niewykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Równocześnie wypada dodać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę oświadczenia i dokumenty nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego (por: postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - dostępne w CBOSA). Mając na uwadze wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.