IV SA/Gl 509/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw.

Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), gdyż matka wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przed ukończeniem 18 roku życia, a posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, który istnieje od 2005 r. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w trybie art. 138 § 2 kpa uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, według którego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podzielając stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium stwierdziło, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, które zostało uznane za niezgodne z Konstytucją RP. W tym aspekcie organ I instancji naruszył prawo materialne. Należy zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ze względu na zakres tego postępowania zasada dwuinstancyjności wyłącza przeprowadzenie go przez organ odwoławczy. Wskazano przy tym na lakoniczność uzasadnienia decyzji organu podstawowego stopnia. W sprzeciwie M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ukaranie organu grzywną za jej wydanie. Skarżąca zarzuciła, że w odwołaniu wnioskowała o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy, który się do tego wniosku nie odniósł, a nie zachodziły podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej, skoro błąd organu I instancji sprowadzał się do naruszenia prawa materialnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest bezzasadny. Otóż stosownie do art. 64e Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa, a więc decyzji kasatoryjnej, którą organ odwoławczy może wydać wówczas, gdy decyzja I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Stan niniejszej sprawy w pełni potwierdza stanowisko Kolegium, że wystąpiły powyższe przesłanki. Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcia tylko na jednej okoliczności, która została odmiennie oceniona przez organ odwoławczy. Nie sposób zatem podzielić twierdzenia skarżącej, że błąd organu I instancji sprowadzał się wyłącznie do naruszenia prawa materialnego. Skutkiem tego błędu było przecież niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i to niemal w pełnym zakresie. Poza przywołaniem okoliczności z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ ten nie dokonał bowiem żadnych ustaleń co do przesłanek, od których art. 17 tej ustawy uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W istocie doszło więc również do naruszenia przepisów procedury administracyjnej z art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 107 § 1 i 3 kpa, które zresztą zostały przytoczone w decyzji Kolegium. Co prawda organ odwoławczy wprost nie odniósł się do wniosku skarżącej, mającego oparcie w art. 136 § 2 kpa, ale uczynił to pośrednio, odwołując się do zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W świetle okoliczności sprawy należy jednak dopowiedzieć, że przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione, co zgodnie z art. 136 § 4 kpa niweczy ów wniosek strony odwołującej się od decyzji I instancji. Ta nadmierna trudność wynika nie tylko z konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w szerokim zakresie, ale i z już ujawnionych w dotychczasowym postępowaniu kontrowersyjnych okoliczności dotyczących przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, skoro w tym względzie można dostrzec rozbieżność między treścią wniosku, a późniejszym oświadczeniem skarżącej o prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Kwestia ta niewątpliwie wymaga szczegółowego zbadania i dokonania stosownych ustaleń, co zasadniczo należy do organu I instancji. W tym konkretnym przypadku względy ekonomiki procesowej nie powinny mieć waloru decydującego. Dlatego zaakcentowanie w zaskarżonej decyzji konieczności zachowania dwuinstancyjności trybu orzekania należy uznać za usprawiedliwione. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. ec