IV SA/Gl 413/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

W treści skargi z dnia 10 marca 2018 r. M.B. wniósł o "zwolnienie z wszelkich opłat sądowych w całości" oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Następnie, odpowiadając na stosowne wezwanie skarżący nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdził, iż domaga się ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniósł, że jest bezdomnym, inwalidą, uskarża się na problemy zdrowotne, nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej zaś "pieniądze z tytułu I grupy inwalidztwa" są mu "zabierane" przez komorników. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z "kobietą" oraz "dzieckiem" wywodząc jednak, że "nie ma wiedzy" na temat ich stanu majątkowego oraz, że nie może podać żadnych informacji na temat tych osób, co uzasadnił względami bezpieczeństwa w związku z "nękaniem od prawie 30 lat" przez różne organy państwa. Nadto zadeklarował, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości oraz, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu pozostając "na utrzymaniu litościwych ludzi". Zarządzeniem z dnia 22 maja 2018 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wezwano go o: - nadesłanie dokumentu (zaświadczenie organu rentowego, dowód wypłaty, wyciąg bankowy, przekaz pocztowy itp.) potwierdzającego aktualną wysokość pobieranej emerytury netto, to jest po dokonaniu wszystkich potraceń. W tym miejscu wskazano, że okoliczność, iż ma on ustalone prawo do emerytury wynika z akt innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. IV SA/Gl 982/14; - sprecyzowanie, czy skarżący nadal jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości, a mianowicie mieszkania o powierzchni 35 m2, domu o pow. 110 m2 oraz działki o pow. 806 m2. W tym miejscu zaznaczono, że okoliczność ta również wynika z akt wspomnianej wyżej sprawy o sygn. IV SA/Gl 982/14. Wskazano przy tym, że o ile skarżący zbył w międzyczasie te nieruchomości, bądź o ile zostały one zajęte w toku postępowań egzekucyjnych, fakt ten należy potwierdzić stosownymi dokumentami (np. akty notarialne umów sprzedaży, zaświadczenia komornika o zajęciu nieruchomości itp.); - określenie miesięcznej wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od osób trzecich oraz nadesłanie oświadczeń tych osób potwierdzających wysokość kwot przekazanych przez nie w okresie ostatnich trzech miesięcy; - wskazanie wysokości miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania, w tym kwot przeznaczanych na wyżywienie, zakup leków i środków czystości; - sprecyzowanie, czy skarżący jest osobą bezdomną, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, które określił jako "kobieta" i "dziecko". Wskazano, że jeśli jest on osobą bezdomną, należy potwierdzić ten fakt stosownym zaświadczeniem właściwego ośrodka pomocy społecznej. Jeżeli natomiast gospodaruje wspólnie z wymienionymi osobami, należy podać i udokumentować dochód osiągany przez wyżej wymienioną osobę ("kobieta"), a w przypadku gdyby nie osiągała ona dochodów - nadesłać zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające, iż jest bezrobotna bez prawa do zasiłku lub zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego potwierdzające, iż nie osiągnęła dochodu w ostatnim roku podatkowym lub nie składała za ten rok zeznania w podatku dochodowym od osób fizycznych. Odpowiadając na powyższe skarżący nadesłał jedynie pismo procesowe datowane na 11 czerwca 2018 r., gdzie powtórnie oświadczył, że jest inwalidą I grupy, bezdomnym i zadłużonym, a pieniądze z tytułu inwalidztwa "zabierane są przez 3 wierzycieli". Równocześnie wywiódł między innymi, iż "Zakład Emerytalno-Rentowy dokonał zmiany na rentę zabierając mu emeryturę" oraz oświadczył, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości. Nadto odmówił wskazania osób udzielających mu pomocy wywodząc, że zabraniają one poddawania swoich danych oraz wniósł o "dokonanie wyliczenia" kosztów jego utrzymania "od poziomu 0 do poziomu średniego w kraju" i powołanie w tym celu biegłych. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję wydaną w przedmiocie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Skarżący korzysta zatem w tej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, co wynika z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., a w konsekwencji, jego wniosek o zwolnienie od tych kosztów jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko to koresponduje z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 kwietnia 2018 r. - karta nr 1 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku M.B. o ustanowienie adwokata należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tego unormowania nie pozostawia wątpliwości, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. W treści wniosku M.B. podał, że jest osobą niepełnosprawną, schorowaną, nie posiadającą środków pieniężnych ani majątku i nie uzyskującą jakichkolwiek dochodów, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy. Trzeba jednak podkreślić, że wspomniane wyżej oświadczenia wnioskodawcy - zarówno o braku dochodów jak i o nieposiadaniu majątku - pozostają w sprzeczności z ustaleniami jakie poczyniono w zakresie innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. IV SA/Gl 982/14, gdzie M.B. w przeszłości również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy, a jego wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. Jak wówczas ustalono, z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych tamtej sprawy wynikało, że wyżej wymieniony miał przyznane prawo do emerytury (co znalazło potwierdzenie w dołączonych do tych akt: zaświadczeniu Zakładu Emerytalno-Rentowego MSW z dnia [...]r. oraz decyzji administracyjnej z dnia [...] r.), a nadto, że był właścicielem lub współwłaścicielem kilku nieruchomości, a mianowicie mieszkania o powierzchni 35m2, domu o pow. 110 m2 oraz działki o pow. 806 m2. Niezależnie od powyższego, sprzeczność występuje również pomiędzy oświadczeniami skarżącego dotyczącymi jego stanu rodzinnego. Jakkolwiek bowiem w rubryce nr 6 formularza "PPF" zadeklarował on, iż pozostaje w gospodarstwie domowym z "kobietą" i "dzieckiem", to już w rubryce nr 5 oraz nr 7.1 oświadczył, że jest bezdomny. Opisane wyżej rozbieżności niewątpliwie wymagały usunięcia. Dlatego pismem z dnia 22 maja 2018 r. wezwano wnioskodawcę do udzielenia w przedmiotowym zakresie stosownych wyjaśnień oraz do nadesłania dokumentów obrazujących jego aktualną, rzeczywistą sytuację majątkową. Wspomniane wyżej wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 11 czerwca 2018 r. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 18 czerwca 2018 r. M.B. nie udzielił na nie wystarczającej odpowiedzi albowiem nadesłał jedynie pismo procesowe datowane na 11 czerwca 2018 r., w którym nie zawarł zasadniczo żadnych nowych informacji istotnych z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Wbrew wyraźnej treści wezwania nie przedstawił natomiast jakichkolwiek dokumentów źródłowych, które mogłyby potwierdzać, iż nie jest już właścicielem nieruchomości, które posiadał kilka lat temu ani też takich, które umożliwiłyby dokonanie ustaleń dotyczących przysługującego mu prawa do emerytury (czy też renty, na którą - zgodnie z jego wywodami - świadczenie to miało zostać "zamienione" przez organ rentowy). Nie udzielił również żadnych wyjaśnień odnośnie obciążających go kosztów utrzymania, ani też źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia, iż środki te otrzymuje od bliżej niesprecyzowanych "litościwych ludzi" i odmawiając złożenia w tym zakresie jakichkolwiek wyjaśnień. Nie usunął wreszcie sprzeczności pomiędzy swoimi oświadczeniami dotyczącymi jego sytuacji mieszkaniowej i rodzinnej, jako że z jednej strony nie przedstawił stosownego zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej potwierdzającego, jakoby był osobą bezdomną, a z drugiej - nie podał jakichkolwiek informacji o osobie, z którą ma zamieszkiwać ani też o jej ewentualnych dochodach. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego nie mógł zostać rozstrzygnięty pozytywnie. Trzeba bowiem zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku pełnego i wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak wykonania lub nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych nań w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie zaprezentowane wyżej rozważania stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w sposób jasny i jednoznaczny, a tym samym nie zdołał wykazać, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Wymóg, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie został zatem w sprawie zachowany i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.