IV SA/Gl 331/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. odmówił przyznania R. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Rozstrzygnięcie to wydano na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), a oparto je na ustaleniu, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 915,93 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe – 764 zł, o kwotę wyższą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił, że do łącznego dochodu wliczono dochód jego ojca, który od 1971 r. nie utrzymuje żadnych kontaktów z nim i matką, w związku z czym nie widzi powodów, by ojca uznawać za osobę pozostającą z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Zarzucił też organowi orzekającemu świadome przedłużanie procedowania. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając przedstawione w niej ustalenia i wnioski. Wskazało w szczególności na art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nakazuje zaliczenie do dochodu rodziny wymagającej opieki dochodu jej małżonka. W pozostałym zakresie odniosło się do zarzutu przewlekłości postępowania uznając go za zasadny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. K. powtórzył argumentację z odwołania, zarzucając przy tym, że w zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do kwestii rzeczywistej, długotrwałej rozłąki jego rodziców, którzy formalnie nie są rozwiedzeni. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że rodzice skarżącego nadal są małżeństwem, a przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają możliwości analizy, czy osoba wymagająca opieki prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim małżonkiem. W piśmie procesowym z 8 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu złożył wniosek dowodowy na okoliczność odrębnego zamieszkiwania rodziców skarżącego nieprowadzenia przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Powołała się nadto na wyrok WSA w Lublinie z 27 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 531/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej. Otóż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego. Ponieważ art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od spełnienia kryterium dochodowego, słusznie organy uwzględniły szczególną regulację z ust. 4 pkt 2 tego artykułu, wskazującą na to, których członków rodziny osoby pełnoletniej wymagającej opieki należy brać pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny. Wśród tych osób wymieniony jest małżonek osoby wymagającej opieki, bez jakichkolwiek ograniczeń związanych z ich faktycznym pożyciem. Podnoszona przez skarżącego kwestia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków nie ma zatem żadnego kontekstu prawnego na gruncie powoływanej ustawy, także w świetle art. 3 pkt 16 ustawy, definiującego pojęcie rodziny. Sąd nie podziela w tym zakresie jednostkowych, odmiennych poglądów, w tym z przytoczonego w piśmie procesowym skarżącego wyroku WSA w Lublinie. W dominującym orzecznictwie podkreśla się, że użyte w ustawie pojęcie rodziny uwzględnia stan prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania, a zatem małżonkowie – niezależnie od panujących między nimi stosunków – są członkami rodziny (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 752/16, dostępny w Internecie i cyt. w nim orzecznictwo). Sąd całkowicie podziela to stanowisko. Zauważyć można przy tym, że ustawodawca wyraźnie wskazuje w konkretnych przepisach odstępstwa od ogólnych zasad. Przykładowo w definicji osoby samotnie wychowującej dziecko (art. 3 pkt 17 a) wymienia osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem (czyli też nie separacji faktycznej). Poza względami prawnymi nietrudno sobie wyobrazić komplikacje z ustaleniem relacji faktycznych między małżonkami, do czego zasadniczo organy administracyjne nie są upoważnione, chyba że jasno to wynika z przepisów prawa. W niniejszej sprawie poza sporem pozostawał fakt trwania małżeństwa rodziców skarżącego, w związku z czym prawidłowo organy uwzględniły dochody męża osoby wymagającej opieki. Wyliczenia dochodu nie były przez skarżącego kwestionowane i nie budzą one zastrzeżeń, łącznie z ustaleniem przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, co w pełni upoważniało organy do odmowy przyznania przedmiotowego zasiłku, bez badania dalszych przesłanek, od których uzależnione jest to świadczenie. Wśród nich jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, albo niepodejmowanie takich działań w celu sprawowania opieki. W sytuacji gdy niepełnosprawność matki skarżącego powstała dopiero w 2014 r., a on sam ostatnio przez okres miesiąca pracował w 2004 r. i też dotknięty jest niepełnosprawnością z obniżoną zdolnością do wykonywania pracy, co wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, to możliwość ustalenia tej ostatnio wymienionej przesłanki wydaje się wątpliwa. Wobec braku takich ustaleń bliższe odnoszenie się do tego zagadnienia nie jest uprawnione. Z kolei bez wpływu na wynik sprawy pozostają wywody Kolegium dotyczące przewlekłości postępowania, o której przynajmniej w aspekcie art. 37 kpa nie powinno się rozważać w merytorycznej decyzji. Nie wymaga ona jednak korekty, gdyż te zbędne wywody nie znajdowały odbicia w sentencji decyzji i jej podstawach prawnych. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. ec