IV SA/Gl 201/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, , , po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy

W sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 listopada 2014r. oddalił skargę. Skarżąca w dniu 28 listopada 2014r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 26 listopada 2014r., w którym zaznaczyła, że domaga się ustanowienia radcy prawnego. Podniosła, że dochód jej czteroosobowego gospodarstwa domowego wynosi około 3.000 zł netto i jest przeznaczany na bieżące wydatki w postaci zakupu środków żywności, opłat za energię elektryczną, kanalizację, zakupu leków i środków pomocniczych dla jej niepełnosprawnej matki. Skarżąca jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała matkę J. K., męża A. M. oraz syna M. M. Podała, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,31 hektara, zabudowaną budynkiem mieszkalnym o powierzchni 100 m2. A. M. ze względu na zły stan zdrowia nie pracuje i oczekuje na operację oka. KRUS odmówił mu przyznania renty. M. M. pracuje oraz uczy się w liceum dla dorosłych. Natomiast skarżąca sprawuje opiekę nad chorą matką. Dochody rodziny skarżącej stanowią renta rodzinna J. K. (1290 zł netto), wynagrodzenie ze stosunku pracy M. M. (1260 zł netto) oraz specjalny zasiłek opiekuńczy skarżącej (520 zł netto). B. M. wskazała także, że miesięczne koszty utrzymania domu oraz zakupu leków pochłaniają wszystkie dochody. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącej, wezwaniem z dnia 5 grudnia 2014r. zwrócono się do B. M. o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, podatek, opłaty za tzw. media, a także wydatki na zakup środków czystości, żywności, leków, odzieży itd.) oraz nadesłanie dowodów wpłat, faktur VAT i paragonów potwierdzających te wydatki. Jednocześnie wezwano skarżącą o wskazanie, czy w zakresie tych należności jest obciążona zaległościami płatniczymi, a jeżeli tak o przedłożenie dokumentów potwierdzających te zaległości. Jednocześnie wezwano do nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych członków rodziny skarżącej, wykazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz udokumentowanie wysokości uzyskiwanego dochodu przez J. K., M. M. i B. M. Ponadto wezwano o udokumentowanie faktu, że A. M. jest osobą bezrobotną poprzez nadesłanie aktualnego zaświadczenia potwierdzającego bezrobocie albo zaświadczenia potwierdzającego, że nie osiągnął żadnych dochodów w ostatnim roku podatkowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca podniosła, że po dokonaniu opłat za tzw. media i bieżących rachunków, pozostałe środki pieniężne przeznacza na zakup żywności i oraz środków pielęgnacyjnych i czystości związanych z chorobą matki (pieluchomajtki, oliwki, balsamy itp.). Zaznaczyła, że tych ostatnich wydatków nie może udokumentować rachunkami i fakturami. Do pisma dołączyła kserokopie: decyzji Prezesa KRUS z [...] odmawiającą przyznania renty rodzinnej A. M., rachunku za prąd (207,55 zł), przekazu pocztowego renty J. K. (1288,93 zł), rachunku za telefonu (105,20 zł), zaświadczenia KRUS o wysokości składek na ubezpieczenie A. M. i dowód wpłaty tych składek za IV kwartał 2014r. (378 zł), dowodu wpłaty za ścieki (87,86 zł), śmieci za IV kwartał (84 zł), faktury za środki lecznicze i pielęgnacyjne (256 zł) i pieluchy (75 zł). Ponadto skarżąca nadesłała decyzję z września 2014r. o przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego do października 2015r. w kwocie 520 zł miesięcznie (z której wynika, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w dniu 26 sierpnia 2014r.), zeznanie podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu w 2013r. w kwocie 2095 zł i zaświadczenie o dochodach M. M. w kwocie 1242,20 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2014r., sygn. akt I OZ 40/14). Odnosząc się do wniosku o przyznanie praw pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego należy stwierdzić, że zgodnie z cytowanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z nadesłanej przez skarżącą dokumentacji, miesięczny dochód jej czteroosobowej rodziny wynosi około 3.060 zł. Jednocześnie skarżąca nadesłała kserokopie rachunku za prąd ze spółki [...] w kwocie 207,55 zł (które są wystawiane za okres dwumiesięczny), zaświadczenia KRUS o wysokości składek na ubezpieczenie A. M. i dowodu wpłaty składki na ubezpieczenie w kwocie 378 zł za IV kwartał 2014r., dowodu wpłaty za ścieki w kwocie 87,86 zł miesięcznie, śmieci w kwocie 84 zł za IV kwartał i faktury za środki lecznicze i pielęgnacyjne w kwocie 256 zł miesięcznie. Zatem udokumentowane koszty związane z utrzymaniem domu, opłatami za telefon i składek na ubezpieczenie w KRUS wynoszą około 409 zł miesięcznie. Do tej kwoty należy doliczyć rachunki za pieluchy i leki w kwocie 331 zł. Zatem łączne udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem domu, opłatami za telefon, składek na KRUS oraz koszty zakupu leków i pieluch wynoszą łącznie około 740 zł miesięcznie. Wobec powyższego należy stwierdzić, że różnica pomiędzy wykazanym miesięcznym dochodem w wysokości około 3.060 zł a wydatkami w kwocie około 740 zł wynosi 2.320 zł. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie wskazała orientacyjnej kwoty wydatków na żywność, pozostałe leki oraz środki czystości. Jednakże w ocenie Sądu nawet przy doliczeniu do udokumentowanych wydatków pozostałych koniecznych kosztów z wyżej wymienionych tytułów nie budzi wątpliwości, że skarżąca jest w stanie wydatkować środki konieczne na ustanowienie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika nie spowoduje uszczerbku w podstawowych potrzebach życiowych rodziny skarżącej. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Należy jeszcze raz powtórzy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005r. sygn. akt I GZ 107/05, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005r. sygn. akt II OZ 318/05, publ. www.cbois.nsa.gov.pl "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, a w konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.