IV SA/Gl 131/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

Wraz ze skargą z dnia 20 stycznia 2017 r. R.S. złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż domaga się ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu skarżąca podniosła merytoryczne zarzuty odnośnie zaskarżonej decyzji, mocą której odmówiono jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Równocześnie oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Posiada natomiast mieszkanie o powierzchni 59 m2 oraz samochód, rok produkcji 2000. Miesięczny dochód netto dwuosobowej rodziny wnioskującej określony został w kwocie 3.400 zł, uzyskiwanej przez jej małżonka w ramach emerytury. Nadto strona wymieniła obciążające ją koszty utrzymania, w tym między innymi czynsz za mieszkanie (550 zł) oraz opłaty za tzw. media, składki ubezpieczeniowe, wydatki na leki i spłatę kredytu. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, skarżąca nadesłała między innymi zawiadomienie ZUS o przyjęciu oświadczenia jej małżonka, iż zamierza on opodatkować swoje dochody wraz z nią, informację Spółdzielni Mieszkaniowej o wysokości czynszu, a także wyciąg z rachunku bankowego męża, w którym zaznaczyła wpływ jego emerytury oraz kwoty wydatków na pokrycie stałych kosztów utrzymania, a mianowicie: czynsz (550 zł), opłatę za energię elektryczną (139,22 zł), opłatę za telewizję kablową (70 zł), składkę ubezpieczeniową (38 zł), abonament rtv (21,50 zł), opłatę za telefon (166,92 zł) oraz wydatki na zakup leków (15,86 zł i 26 zł). Dodatkowo strona przedstawiła plik paragonów dokumentujących zakup leków, na kwotę ogółem 157,13 zł (paragony wystawione w ciągu dwóch miesięcy - luty i marzec 2017 r., co daje średnio na miesiąc 78,57 zł). Nadesłała również pismo, w którym zasygnalizowała fakt, iż w najbliższym czasie będzie obowiązana do zapłaty podatku od sprzedaży papierów wartościowych. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku R.S. godzi się podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Innymi słowy, prawo pomocy może zostać przyznane tylko takiej stronie, dla której opłacenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym poskutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - dostępne w CBOSA). Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca nie zdołała wykazać, aby w jej przypadku sytuacja taka miała miejsce. W tym miejscu trzeba zaakcentować, że rozpoznając wniosek po przyznanie prawa pomocy uwzględnia się nie tylko majątek i dochody samego wnioskodawcy lecz również dochody i majątek osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze - w tym współmałżonka, i to niezależnie od istniejącego pomiędzy nimi ustroju majątkowego (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Jakkolwiek R.S. sama nie osiąga dochodów, to jednak nadesłany w toku postępowania wyciąg z rachunku bankowego jej małżonka potwierdza, że na koniec lutego 2017 r. - już po dokonaniu miesięcznych opłat stałych - na rachunku tym zalegały środki w dość znacznej kwocie 2.564,75 zł, co świadczy o istnieniu pewnych rezerw finansowych. Miesięczny dochód netto przypadający na jej gospodarstwo domowe (na który składa się emerytura jej męża) wynosi przy tym 3.400,98 zł, co trudno uznać za kwotę niską. Równocześnie, łączna miesięczna kwota udokumentowanych, niezbędnych kosztów stałych obciążających gospodarstwo domowe wnioskodawczyni kształtuje się - jak wskazuje przywołany wyciąg bankowy oraz nadesłane paragony z aptek - na poziomie kwoty 1.100 zł. Nie uwzględniono tu spłaty kredytu, w kwocie 99,58 zł miesięcznie, albowiem zgodnie ze stanowiskiem judykatury, tego rodzaju należności cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przez należnościami związanymi z postępowaniem sądowym. Nie uwzględniono również wspomnianego przez stronę podatku od sprzedaży papierów wartościowych, albowiem po pierwsze - w żaden sposób nie udokumentowała ona tego kosztu, po drugie - należność taka nie stanowi kosztu koniecznego utrzymania, a po trzecie - obowiązek jej zapłaty stanowi przecież konsekwencję wcześniejszego przysporzenia po stronie jej lub małżonka. Mając na względzie powyższe przyjdzie stwierdzić, że po odliczeniu stałych, niezbędnych i udokumentowanych wydatków do dyspozycji skarżącej i małżonka pozostaje około 2.300 zł miesięcznie. Uwzględniwszy przy tym dodatkowo konieczne koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z niezbędnym wyżywieniem i zakupem środków czystości dla dwóch osób, stwierdzić przyjdzie, że kwota ta umożliwia dokonanie pewnych oszczędności, pozwalających na opłacenie fachowego pełnomocnika, bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskującej i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności, jak również wziąwszy pod uwagę, że na rachunku bankowym jej męża są zdeponowane pewne rezerwy finansowe, nie sposób uznać, aby mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata, o ile udział takiego pełnomocnika w sprawie uważa za niezbędny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.