IV SA/Gl 1192/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta R. przyznał skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na miesiąc październik 2017 r. w wysokości 300 zł., wskazując w uzasadnieniu, że rozmiar świadczonej pomocy uzależniony jest od możliwości finansowych OPS w R. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem z dnia 4 października 2017 r., w którym skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie pomocy. Wniósł o pomoc finansową na żywność z programu rządowego w wysokości 520 zł. Organ podkreślił, że z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 października 2017 r. wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma problemy zdrowotne: jest po operacji kręgosłupa, choruje na nadciśnienie, jest częściowo niezdolny do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Utrzymuje się ze stałej renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 474,65 zł, ponadto ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 208,17 zł oraz dodatek energetyczny w wysokości 11,22 zł, łącznie stanowi to kwotę 694,04 zł., która przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące w przypadku gospodarstwa jednoosobowego 634 zł., a jednocześnie kwota powyższa nie przekracza 150 % kryterium dochodowego tj. 951 zł. Organ dodał, że skarżący otrzymuje pomoc w postaci zasiłku celowego na żywność (we wrześniu 2017 r. wynosił on 300 zł). Podkreślił, że z analizy budżetu za miesiąc wrzesień 2017 r. wynika, iż strona poniosła następujące wydatki: czynsz - 308,17 zł (wpłata własna i dodatek mieszkaniowy), fundusz remontowy - 50,43 zł, opłaty; za gaz - 38,66 zł, TV Polsat Cyfrowy - 19,99 zł, Internet - 17,41 zł, potrącenia komornicze (zaległe alimenty) - 99,65 zł, telefon - 50 zł, polisa ubezpieczeniowa - 46,98 zł + 93,96 zł (wyrównanie niedopłaty polisy), opłata za RTG szczęki - 50 zł, za szczepionkę przeciw grypie - 30 zł, szczepionkę przeciw żółtaczce - 40 zł, co łącznie stanowi kwotę 845,25 zł. Organ wskazał, że niedobór wynikający z analizy budżetu strona pokryła z pomocy finansowej otrzymanej z OPS. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymał pożyczkę w wysokości 120 zł. od swojego kolegi, który złożył w tej sprawie stosowne oświadczenie. Następnie organ podkreślił, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ wskazał, że wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Dodał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł., zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zl., 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ podniósł, że w przypadku strony okolicznością taką jest niepełnosprawność. W związku z tym stwierdził, że skarżący spełnia warunki otrzymania świadczenia w postaci zasiłku celowego, ponieważ jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium, a ponadto w jego przypadku występuje dodatkowa okoliczność w postaci niepełnosprawności. Następnie organ podniósł, że ze środków przekazywanych na podstawie Uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy określone w u.p.s. Dodał, że uchwała nie precyzuje wysokości dofinansowania na dożywianie wskazując, że odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy u.p.s. Na podstawie art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Jest to świadczenie fakultatywne. Organ pomocy społecznej orzeka o wysokości udzielonego świadczenia uwzględniając sytuację życiową i materialną strony, a także własne możliwości finansowe. Organ odwoławczy podkreślił, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości, a uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. Organ odwoławczy podniósł, że OPS w R. rozważył sytuację życiową i potrzeby strony, ponadto udziela jej systematycznie wsparcia w miarę posiadanych środków — w tym w formie zasiłków celowych. Poza tym strona jest wspomagana poprzez wypłatę dodatków mieszkaniowych i energetycznych. Jak wynika z akt sprawy, łączna kwota udzielonej stronie pomocy w okresie od stycznia 2017 r. do września 2017 r. wyniosła 3 500,00 zł. Organ podkreślił, że mocą kwestionowanej decyzji skarżący otrzymał wnioskowane świadczenie, równocześnie organ I instancji, innymi decyzjami zaspokoił szereg innych zgłoszonych przez niego potrzeb. Wobec tego treść tej decyzji widzieć należy w szerszym kontekście, a mianowicie także innych rozstrzygnięć podejmowanych przez organ administracji publicznej. Dodał, że przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia powinna być oceniana w kontekście szerszym, obejmującym całość działań ukierunkowanych na daną osobę czy rodzinę, a nie może ograniczać się wyłącznie do oceny pojedynczego rozstrzygnięcia. Organ podniósł, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Wobec tego tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń. Podkreślił, że organ I instancji, w okresie od stycznia 2017 r. do września 2017 r. w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych udzielał świadczeń pieniężnych w kwocie nie większej niż 300 zł w odniesieniu do danego miesiąca. Z akt sprawy wynika, że budżet OPS w R. na rok 2017, na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosił 500 000,00 zł. Wykonanie wydatków na dzień 30 września 2017 r. na pomoc rzeczową w formie posiłków wyniosło 153 236,00 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach ww. programu - 229 172,00 zł. We wrześniu 2017 r. na realizację pomocy rzeczowej w formie posiłków wydatkowano kwotę 12 541,50 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wydatkowano kwotę 9 920zł. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących wysokości wydatków skarżącego na czynsz, organ stwierdził, że szczegółowa analiza jego budżetu została przeprowadzona z jego udziałem w dniu 5 października 2017 r., o czym świadczy podpis pod tą analizą i podpis pod oświadczeniem, że skarżący zapoznał się z zebranymi materiałami i dowodami w sprawie i nie wniósł żadnych uwag. Wobec tego powyższy zarzut wobec organu I instancji jest bezpodstawny. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E. S. nie zawarł żadnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć, stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o przyznaniu skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na miesiąc październik 2017 r. w wysokości 300 zł. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie, na podstawie art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Niewątpliwie więc – jak wynika z cytowanego w decyzji art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, rozstrzygnięcie co do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego i co do jego wysokości, ma charakter uznaniowy, a zatem jest uzależnione od oceny organu dokonywanej m.in. w ramach art. 3 ust. 4 wymienionej ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy prawidłowo więc stwierdził, że wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Podkreślił przy tym, że skarżący jest wspomagany poprzez wypłatę dodatków mieszkaniowych i energetycznych oraz, że łączna kwota udzielonej mu pomocy w okresie od stycznia 2017 r. do września 2017 r. wyniosła 3 500,00 zł. W kwestii możliwości finansowych organu pomocy społecznej, organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji, w okresie od stycznia 2017 r. do września 2017 r. w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych udzielał świadczeń pieniężnych w kwocie nie większej niż 300 zł w odniesieniu do danego miesiąca. Dodał przy tym, że budżet OPS w R. na rok 2017, na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosił 500 000,00 zł. Wykonanie wydatków na dzień 30 września 2017 r. na pomoc rzeczową w formie posiłków wyniosło 153 236,00 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach ww. programu - 229 172,00 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że organ pomocy społecznej nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości, a uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. W powyższej kwestii należało zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r. o sygn. akt I OSK 624/07, Lex 500091). Nie zachodzi przy tym konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). W związku z tym stwierdzić należało, że organy orzekające rozstrzygnęły sprawę mając na względzie cele pomocy społecznej, a także prawidłowo organy uwzględniły również ograniczone możliwości finansowe organu I instancji, a tym samym ochronę interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Te okoliczności są bowiem także istotne z punktu widzenia realizacji celów pomocy społecznej. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a wobec tego podlegała ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.