III SO/Wr 3/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III sprawy z wniosku A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia składek postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego; 2. umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W sprawie, której przedmiotem jest umorzenie w drodze decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaległych składek, A.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu swojego żądania podał, że sprawa dotyczy zaległości w płatnościach składek na ubezpieczenie społeczne związanych z działalnością zmarłego w roku 2014 r. syna wnioskodawcy, które po śmierci żony w roku 2016 spłaca samodzielnie. Jego dochodem jest emerytura rolnicza w kwocie 1.035 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 215 zł. Do swoich wydatków zaliczył kwotę 730 zł tytułem kosztów utrzymania domu oraz spłaty zaległości publicznoprawnych i prywatnych pozostawionych przez syna. Z dokumentów przesłanych na żądanie wynika, ponad dane zawarte w uzasadnieniu wniosku, że w roku 2017 wnioskodawca uzyskał dochód w kwocie 14.291,56 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Stosownie do brzmienia art. 239 § 1 pkt 1) lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W sprawie dotyczącej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia składek, która stanowi działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, wskazane w powołanym przepisie art. 239 § 1 pkt 1) lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca nie ma zatem z mocy ustawy (podkreślenie referendarza sądowego) obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dlatego postępowanie dotyczące jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonym na formularzu wniosku zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowe, i w konsekwencji, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3) w zw. z art. 258 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, umorzyć. Rozstrzygnięcie w tym zakresie znalazło wyraz w punkcie 2. postanowienia. Rozpoznaniu podlegał zatem wniosek A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że wnioskodawca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w przypadku wnioskodawcy zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, określona w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawie wykazane zostało bowiem, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie. W ocenie referendarza sądowego sytuacja życiowa wnioskodawcy prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe i spłacającego zadłużenie pozostałe po jego zmarłym synu oraz sytuacja materialna gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wynikająca z wysokości uzyskiwanych dochodów oraz braku majątku podlegającego spieniężeniu świadczą o wystąpieniu w sprawie obiektywnego braku możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowego (zastępstwa procesowego) i przemawiają za uwzględnieniem rozpoznawanego wniosku. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w punkcie 1. sentencji.