III SO/Wa 12/18

18/01/2019 r Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 18/01/2019 r po rozpoznaniu wniosku Z. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/11/20187 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a 1. zwolnić Skarżącą od kosztów wpisu od skargi; 2. w pozostałym zakresie odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy;

Skarżąca [...] Sp. z o.o. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na urzędowym formularzu. Z danych zawartych w treści formularza wynika, że bieżąca działalność Spółki została zawieszona, Spółka ma licznych wierzycieli, zostały wszczęte egzekucje komornicze, jest obciążona kredytami na kwotę ponad 6 mln zł. Pełnomocnik reprezentuje spółkę pro bono. Skarżąca w odpowiedzi na poszczególne punkty wezwania z 21/12/2018 r. podała, że nie wystawiała faktur w ostatnich trzech miesiącach, nie prowadzi działalności operacyjnej, nie zyskała zewnętrznego finansowania. Za przyczynę ponoszenia start wini przeciągające się terminy zakończenia kontraktów oraz ceny materiałów budowlanych. Jeszcze w 2017 r. wypowiedziała umowy leasingu z uwagi na brak środków na regulowanie zobowiązań. Załączyła wyciągi z rachunku bankowego, sprawozdania finansowe, oświadczenie pełnomocnika o reprezentowaniu Spółki pro bono, KRS, zaskarżoną decyzję. Przekazała też wyrok skazujący osoby fizyczne w procesie karnym za popełnienie przestępstw określonych w art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 k.k. w następstwie doprowadzenia, m.in., do uregulowania faktury VAT [...]. Czynność wezwania o dodatkowe informacje została podjęta przez urzędnika sądowego, w trosce o pełnie realizacji prawa strony do sądu i postulatu nieobarczania strony błędami procesowymi będących wynikiem nieznajomości procedury – w szczególności wynikającej z orzecznictwa sądowego okoliczności, że to strona jest zobowiązana samodzielnie wykazać przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Strona, choć w wyniku wezwania urzędnika sądowego wszystkich informacji nie udzieliła, to odpowiedziała jednak na wezwanie, co jest czynnikiem decydującym o merytorycznym (a nie jedynie formalnym, zapisanym w art. 257 p.p.s.a.) sposobie rozpoznania wniosku. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16/1/2014 r., II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809). Przede wszystkim nie jest okolicznością uzasadniającą (samodzielnie) przyznanie prawa pomocy spór w zakresie rzetelności deklarowania podstawy VAT, ponieważ nie tylko spór nie wyklucza przedstawienia wnioskowanej przez urzędnika sądowego dokumentacji, ale również prowadzenie działalności gospodarczej wymaga zabezpieczenia ryzyka sporów, w tym sądowych. Należy jednak w badanej sprawie mieć na uwadze fakt, że zaskarżona decyzja dotyczy elementów zbieżnych z tymi, badanymi w postępowaniu karnym, a dotyczących niekorzystnego doprowadzenia Skarżącej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem o wartości 1250000,- zł (faktury VAT [...].). Okoliczność ta, za którą Spółka nie ponosi odpowiedzialności karnej, a – być może, co musi zostać dopiero rozstrzygnięte przez wymiar sprawiedliwości – podatkową, nie powinna uzasadniać decyzji urzędnika sadowego o ograniczeniu w istocie jej prawa do Sądu w wyniku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, również w sytuacji, kiedy pełnomocnik oświadczył, pod groźbą odpowiedzialności karnej o reprezentowaniu Spółki (teraz, ale i w przyszłości) pro bono. Nadużyciem dyscypliny finansów publicznych byłaby inna ocena przez urzędnika sądowego tak sytuacji spółki, jak okoliczności powstania sporów podatkowego i karnego oraz następstw tych zdarzeń. Urzędnik sądowy podkreśla, że ocena niniejsza dotyczy wyłącznie oceny zdolności Strony do ponoszenia kosztów sądowych na etapie skargi (funkcja gwarancyjna prawa do Sądu). Ocena pozostałych, mogących hipotetycznie wystąpić kosztów, będzie poprzedzona analizą wykorzystania przez Stronę instrumentów finansowania zewnętrznego, przestrzegania reguł zapobiegliwości, czy zastosowania instytucji zwolnienia spod egzekucji. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.