III SAB/Po 13/24

Dnia 25 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2024 roku sprawy ze skargi D. P. na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za aplikację radcowską oddala skargę.

D. P. wnioskami z dnia 13 stycznia 2020 r. zwróciła się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o: 1. rozłożenie na raty płatności za aplikację radcowską w roku szkoleniowym 2020 należną od aplikanta radcowskiego 2. umorzenie zaległych składek korporacyjnych, naliczonych w latach 2014 - 2015 Uchwałą nr [...] z dnia 24 stycznia 2020 r. Rada Okręgowa Radców Prawnych w P. rozłożyła opłatę roczną w roku szkoleniowym 2020 na 4 raty: - do dnia 31 marca 2020 r. - do dnia 30 czerwca 2020 r. - do dnia 31 sierpnia 2020 r. - do dnia 31 października 2020 r. W dniu 13 czerwca 2020 r. D. P. wniosła o zwolnienie jej w całości z opłat za aplikację radcowską. W uzasadnieniu wniosku wskazała na trudną sytuację materialną, problemy zdrowotne, konieczność sprawowania opieki nad dwoma dziećmi w wieku 9 i 15 lat oraz problemy ze znalezieniem pracy. Uchwałą nr [...] /2020 z dnia 11 września 2020 r. Rada Okręgowa Radców Prawnych w P., w związku z trudna sytuacja życiową, rodzinna i materialną D. P., udzieliła doraźnej pomocy finansowej. Pismem z 9 marca 2021 r. D. P. ponowiła wniosek z 13 czerwca 2020 r. wskazując, że 24 sierpnia 2020 r. podjęła zatrudnienie, ale nadal znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, m. in. ,w związku z zaprzestaniem otrzymywania alimentów na utrzymanie dzieci. Pismami z 13 grudnia 2022 r., 26 stycznia 2023 r. i 30 sierpnia 2023 r. strona wniosła o podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku z 13 czerwca 2020 r. Przy czym we wniosku z dnia 26 stycznia 2023 r. strona wnosiła o zwolnienie w całości z opłaty za aplikację Lu o rozłożenie płatności na raty. Pismem z 8 listopada 2023 r. zawiadomiono stronę o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie zwolnienia z opłat za aplikację radcowską. Uchwałą z 27 listopada 2023 r. nr [...] Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] odmówiła D. P. WSA/wyr.1 - uzasadnienie wyroku 1 Sygn. akt II! SAB/Po 13/24 1) umorzenia zaległości w płatnościach tytułem opłaty za aplikację radcowską za pierwszy, drugi i trzeci rok szkoleniowy aplikacji w łącznej wysokości 17 842,50 zł oraz 2) umorzenia zaległości tytułem płatności składek korporacyjnych. W uzasadnieniu uchwały wskazano, co następuje: W dniu 13 czerwca 2020 r. D. P. wniosła o umorzenie zaległych składek członkowskich aplikanta radcowskiego naliczonych w latach 2014 - 2015 oraz o zwolnienie w całości z opłat za aplikację radcowską. We wniosku podniosła, ze jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, rodzinnej oraz zdrowotnej. Wskazała, ze samotnie wychowuje dwoje dzieci, a także, ze względu na stan zdrowia oraz stan epidemii wirusa COVID 19, pozostawała bez zatrudnienia, a tym samym nie zarobkowała. .Kolejno pismami z 9 marca 2021 r., 13 grudnia 2022 r., 26 stycznia 2023 r. i 30 sierpnia 2023 r. ponawiała swój wniosek. We wniosku z dnia 26 stycznia 2023 r. strona wnosiła o zwolnienie w całości z opłaty za aplikację lub o rozłożenie płatności na raty. Jak wskazano dalej w uzasadnieniu, w odpowiedzi na ww. pisma Okręgowa Rada w dniu 11 września 2020 r. podjęła uchwałę, na podstawie której przyznano D. P. doraźną pomoc finansowa w kwocie 2200 zł. W dniu 26 stycznia 2023 r. strona ponownie wnosiła o zwolnienie w całości z opłaty za aplikację lub o rozłożenie płatności na raty. W konsekwencji czego w dniu 27 lipca 2013 r. zaproponowano D. P. zawarcie ugody w sprawie spłaty zadłużenia. Do zawarcia ugody jednakże nie doszło. Okręgowa Rada nie wyraziła zgody na umorzenie zaległości w płatnościach za aplikacje radcowską oraz należności tytułem składek członkowskich wskazując, ze kwestia odpłatności za aplikacje radcowska uregulowana jest przede wszystkim w art. 321 ustawy o radcach prawnych. Regulacje doprecyzowujące i uzupełniające zasady art.32 znajdują się także w uchwałach Krajowej Rady Radców Prawnych nr [...] z 21 maja 2011 r. w sprawie zasad zwalniania aplikantów radcowskich w całości albo w części opłaty rocznej, odraczania terminu jej płatności oraz rozkładania na raty. Jak dalej wskazano , zasadą jest odpłatność aplikacji, zatem ulgi w opłatach związanych z aplikacją maja charakter wyjątkowy, co wymaga aby taki charakter miały również okoliczności uzasadniające ich udzielenie. Analizując okoliczności przedmiotowej sprawy, nie dostrzezno znamion wyjątkowości lub nadzwyczajności, uzasadniających uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości wobec Izby. D. P. nie wykazała aby jej sytuacja 2 WSA/wyr.1 - uzasadnienie wyroku Sygn. akt III SAB/Po 13/24 rodzinna oraz finansowa była na tyle nadzwyczajna, iż nie miałaby ona możliwości spłaty, nawet w systemie ratalnym zaległości wobec Izby. Uchwałę doręczono stronie 19 grudnia 2023 r. Od uchwały strona wniosła 2 stycznia 2024 r. odwołanie zgodnie z pouczeniem. Organ pouczył stronę, że od uchwały w terminie 14 dni przysługuje odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Niezależnie od wniesienia odwołania od uchwały D. P. pismem z 12 grudnia 2023 r., w trybie art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "K.p.a.", wniosła ponaglenie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w związku z bezczynnością Rady OIRP w P. w rozpatrzeniu wniosku strony z 13 czerwca 2020 r. o zwolnienie w całości z opłat za aplikację radcowską. Strona 19 czerwca 2024 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. na bezczynność Rady OIRP w P. w rozpatrzeniu wniosku z 13 czerwca 2020 r. r. o zwolnienie jej w całości z opłat za aplikację radcowską. W uzasadnieniu skargi wskazano, że uchwała Rady OIRP w P. z 27 listopada 2023 r. nie rozstrzyga tego wniosku, gdyż podjęto ją w innym przedmiocie. Skarżąca wniosła o: 1.orzeczenie, że przysługuje jej prawo do zwolnienia z kosztów aplikacji radcowskiej i opłat korporacyjnych w całości, a w przypadku uznania przez Sąd, że nie pozwala na to charakter sprawy lub uzasadnione wątpliwości co do stanu faktycznego i prawnego strona wniosła o 2.zobowiązanie organu do rozpatrzenia wniosku z 13 czerwca 2020 r. i wydania w terminie 7 dni uchwały, a także w obu przypadkach o 3.stwierdzenie, że w sprawie z wniosku z 13 czerwca 2020 r. organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, 4.przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 32 228,55 zł, 5.zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Rada OIRP w P. wniosła o: 1.odrzucenie skargi z uwagi na: a) jej niedopuszczalność, gdyż uchwała z 27 listopada 2023 r. należy do niepodlegających kontroli sądowej aktów prawa wewnętrznego wiążących jedynie aplikantów radcowskich i radców prawnych, a obowiązek uiszczania opłaty rocznej ma charakter cywilnoprawny, 3 WSA/wyr.1 - uzasadnienie wyroku Sygn. akt III SAB/Po 13/24 b) wniesienie skargi po wydaniu uchwały z 27 listopada 2023 r., ewentualnie 2. o oddalenie skargi, gdyż uchwała z 27 listopada 2023 r. rozstrzyga wniosek z 13 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w przedmiocie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 -4a. W tak zakreślonej kognicji sąd administracyjny, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3. § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi wniesionej do Sądu przez D. P. jest bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w rozpatrzeniu jej wniosku z 13 czerwca 2020 r. o zwolnienie w całości z opłat za aplikację radcowską. Zgodnie z art. 321 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. i radcach prawnych Okręgowa rada radców prawnych może zwolnić aplikanta radcowskiego od ponoszenia opłaty, o której mowa w ust. 3, w całości lub w części, a także odroczyć jej płatność lub rozłożyć ją na raty, co następuje w formie uchwały o czym stanowi ust 5 art. 321 Uchwała o zwolnieniu aplikanta radcowskiego od ponoszenia opłaty albo o odroczeniu jej płatności lub rozłożeniu jej na raty, stanowi akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i podlega właściwości sądów administracyjnych, co znajduje potwierdzenie w rozstrzygnięciach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1269/12 i z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1649/14, wyroki z dnia 9 września 2018 r. sygn. akt II GSK 1265/18 oraz przywołane tam orzeczenia oraz z dnia 27 maja 2021 r. syg akt III GSK 176/21 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia,nsa.gov.pl WSA/wyr.1 - uzasadnienie wyroku 4 Sygn. akt III SAB/Po 13/24 - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA")., które Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie w pełni podziela. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (...). Zatem, ww. uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 27 listopada 2023 r. jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podjętym w indywidualnej sprawie, która podlega zaskarżeniu na podstawie art. 60 pkt 6 w u.r.p. ( por. ww orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego), o czym organ prawidłowo pouczył stronę. Tym samym zaś, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. przysługuje skarga na bezczynność w podjęciu tego rodzaju uchwały. Nie jest zatem zasadne stanowisko organu, że skarga w powyższym przedmiocie jest niedopuszczalna. Bezczynność organu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie (określonym w art. 35 K.p.a. lub w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a.) organ nie załatwił sprawy (art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a.). Organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 K.p.a.). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 K.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Powyższe oznacza, że skoro wniosek z 13 czerwca 2020 r. wpłynął do organu 16 czerwca 2020 r., powinien być przez niego rozpatrzony w ciągu miesiąca (do 16 lipca 2020 r.) bądź - jeśli uznać, że sprawa jest szczególnie skomplikowana - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy (do 17 sierpnia 2020 r.). Bezsporne jest, że sprawa w tym terminie nie została załatwiona. Co należy jednak podkreślić, stwierdzenie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3) p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności możliwe jest tylko w przypadku, gdy stan 5 WSA/wyr.1 - uzasadnienie wyroku Sygn. akt III SAB/Po 13/24 ten istnieje w dacie wniesienia skargi do sądu. Z tego powodu należy przyjąć, że ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi (por. T. Woś [w] T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M Romańska; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz, 6 wyd., str. 876; A. Kabat [w] B. Dauter, A. Kabat. M. Niezgódka- Medek; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. 7, str. 490). W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że organ rozpoznał wniosek skarżącej z 13 czerwca 2020 r. o zwolnienie w całości z opłat za aplikację radcowską, podejmując 27 listopada 2023 r. uchwałę nr [...] o odmowie umorzenia zaległości w płatnościach tytułem opłaty za aplikację radcowską za pierwszy, drugi i trzeci rok szkoleniowy aplikacji w łącznej wysokości 17 842,50 zł Wynika to wyraźnie z uzasadnienia uchwały, mimo że odmówiono skarżącej umorzenia zaległości, w istocie rozpoznano wniosek o zwolnienie z opłat za aplikację radcowską, wskazując na okoliczności podnoszone w nim przez wnioskodawczynię, dotyczące jej stanu rodzinnego, zawodowego i materialnego. Wobec powyższego , skoro na dzień wniesienia skargi do Sądu Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w [...] nie pozostawała w bezczynności, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić 6 WSA/wyr.1 - uzasadnienie wyroku