III SAB/Łd 6/25

Dnia 17 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie niewydania decyzji dotyczącej zaległości z tytułu składek postanawia: odrzucić skargę.

18 lutego 2025 r. A. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podnosząc, że w związku z rzekomym długiem wobec ZUS zwróciła się o wydanie decyzji administracyjnej, aby móc się od niej odwołać. ZUS nie wydał decyzji i skierował bez podstawy prawnej do jej pracodawcy pismo nakazujące potrącenie środków z wynagrodzenia. Skarżąca dodała, że brak decyzji uniemożliwił jej dochodzenie swoich praw i wniesienie odwołania, a należność jest przedawniona. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji administracyjnej, o uznanie, że brak decyzji stanowi rażące naruszenie prawa oraz o zwrot pobranych przez ZUS środków jako świadczenia nienależnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując, że nie dopuścił się bezczynności w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, że merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku jednej z wymienionych przesłanek uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia. Rozpoznając niniejszą sprawę w kontekście powyższych przesłanek sąd uznał, że skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne rozpoznają sprawy ze skargi na bezczynność organów wyłącznie w zakresie postępowań, które mogą zakończyć się wydaniem: decyzji administracyjnych (pkt 1), postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty (pkt 2) oraz postanowień w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3), innych aktów lub podjęciem czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4), jak również pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy ich wydania (pkt 4a). Ponadto, w myśl art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., sądy administracyjne rozpoznają sprawy ze skargi na bezczynność w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z powołanych przepisów wynika, że skarga na bezczynność jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", co do zasady nie podlegają kontroli sądu administracyjnego, lecz sądu powszechnego. Sprawy dotyczące m. in. ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych należą do właściwości Zakładu i są rozstrzygane w drodze decyzji (zob. art. 83 ust. 1 u.s.u.s.), a jak wynika z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Kodeks postępowania cywilnego normuje m.in. postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 1 i art. 476 § 2 k.p.c.), a decyzja, której wydania żąda skarżący, podlega właściwości sądu okręgowego (art. 477⁸ § 1 k.p.c.). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 3 k.p.c.). Stosownie do art. 477ꝰ § 4 k.p.c., jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Wyjątki w tej materii zostały enumeratywnie wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W myśl tego przepisu od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. W tych właśnie sprawach właściwe są sądy administracyjne. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, iż w sprawach określonych w art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W sprawach tych właściwy jest sąd powszechny (z wyjątkiem określonych w art. 83 ust. 4 spraw o przyznanie lub odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku, umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz wykreślenie zastawu skarbowego z rejestru), co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1438/12, LEX nr 1113708, z dnia 10 stycznia 2012, sygn. akt I OSK 2444/11, LEX nr 1106236, z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2344/13, LEX nr 1404594 i postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 16 września 2013 r., sygn. akt II SAB/Bd 236/13 dostępne w bazie internetowej NSA) jak i sądów powszechnych (por. postanowienia Sądów Apelacyjnych: w Szczecinie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt III AUz 54/14, LEX nr 1461176 i w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt III AUa 1223/13, LEX nr 1430737). Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Wobec stwierdzenia, że sprawa ze skargi A. M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie należy do właściwości sądu administracyjnego, należało orzec jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. EC