III SAB/Kr 59/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi T. P. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy postanawia: odrzucić skargę

T. P., zwany dalej skarżącym, złożył skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący wskazał, że w dniu 21 stycznia 2022 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Tarnów wniosek o rentę zagraniczną z Austrii, jednak do chwili składania skargi nie otrzymał decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie wniósł o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Badanie merytorycznej zasadności skargi, poprzedzone jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., zwanej dalej w skrócie - P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W niniejszej sprawie zaskarżona została bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W tym miejscu należy podkreślić, że przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której właściwym do rozstrzygania sporów jest sąd powszechny. Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę podziela argumentacje w tym zakresie, zawartą w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt II SAB/Sz 2/23, zgodnie z którą z treści art. 83 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru tych świadczeń. Od decyzji Zakładu wydanych w tych sprawach przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Jedynie w przypadku spraw dotyczących decyzji przyznających świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiających przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przedmiotowa sprawa nie należy jednak do tej grupy spraw. Przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.) – dalej: "k.p.c.", stanowi, że Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). W myśl art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych, a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 4778 k.p.c. do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. W konsekwencji powyższego uznać należy, że skoro niedopuszczalnym jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie świadczeń przysługujących skarżącemu z ubezpieczeń społecznych, to tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez ww. organ w tym zakresie. Czynności podejmowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnoszące się do wydania decyzji w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym objętym art. 3 § 2 pkt 1-9 P.p.s.a. i nie podlegają kognicji sądu administracyjnego. Są to bowiem sprawy poddane kognicji sądów powszechnych. W związku z powyższym, również bezczynność w prowadzeniu tych spraw, nie może podlegać kontroli sądu administracyjnego. Powyższe kwestie reguluje m.in. art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 4779 § 4 k.p.c. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, "odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia". Z kolei w myśl art. 4779 § 4 k.p.c., jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł o odrzuceniu skargi jako nie należącej do jego właściwości.