III SAB/Kr 55/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r. oddalającego wniosek Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżący, w złożonym w dniu 18 kwietnia 2017 r. (data wpływu) na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy, domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Przedstawiane we wniosku informacje skarżący ograniczył do wskazania, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami i że należy do niego mieszkanie określone przez niego jako "nora". Twierdził, że nie posiadają żadnych zasobów ani przedmiotów wartościowych. Przy dochodach gospodarstwa domowego adnotował "mops T. 141 zł". Uzasadnienie skarżący ograniczył do zarzutów pod adresem Sądu. Podkreślić należy, że wniosek ten jest czwartym wnioskiem skarżącego o prawo pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym. Kolejno zostały rozstrzygnięte: postanowieniem Sądu z dnia 9 grudnia 2014 r., postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2015 r. oraz postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2016 r. Wydanie wymienionych postanowień poprzedziły nieskuteczne próby zobowiązania skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez uzasadnienie wniosku o prawo pomocy i wskazanie faktów, z których wynika, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów, również adwokata, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymanie rodziny, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu osoby bezrobotnej, kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla niego oraz członków rodziny oraz o podanie informacji, czy uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2017 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z daty wpływu 18 kwietnia 2017 r. Skarżący powyższe postanowienie odebrał w dniu 13 maja 2017 r., a w dniu 17 maja 2017 r. nadał w Urzędzie Pocztowym pismo z dnia 16 maja 2017 r. zatytułowane "Zażalenie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), od postanowień, które dotyczą prawa pomocy można wnieść środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. sąd, który rozpoznaje taki sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zmienia lub utrzymuje w mocy orzeczenie, od którego złożono sprzeciw. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 art. 260 P.p.s.a.). Strona może domagać się prawa pomocy poprzez złożenie wniosku na podstawie art. 243 P.p.s.a., a zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a. obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu w zakresie całkowitym. Przepis art. 245 § 2 P.p.s.a., definiując całkowity zakres prawa pomocy stanowi, że obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; W rozpoznawanym przypadku skarżący, we wniesionym piśmie z dnia 16 maja 2017 r. będącym de facto sprzeciwem, zakwestionował rozstrzygnięcie Referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., formułując ponownie wniosek o przyznanie adwokata oraz zwolnienie z kosztów sądowych. W obszernej części sprzeciwu podniósł okoliczności niezwiązane z sytuacją majątkową swoją i rodziny. Przedstawił wyjaśnienia przymusu adwokackiego oraz orzeczenia sądowe. Zdaniem Sądu Referendarz Sądowy w sposób uprawniony okolicznościami sprawy przyjął, że skarżący nie zrealizował obowiązku wskazanego w cytowanym wyżej przepisie, uniemożliwiając Sądowi realną ocenę sytuacji materialnej jego samego i rodziny. Po pierwsze, podkreślić należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl., stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec tego nie jest rolą Sądu uzupełnianie braków wniosku, gdyż, jak to już podkreślono, ciężar dowodzenia zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt. 2 P.p.s.a. spoczywa na skarżącym, a nie na organie administracji publicznej czy Sądzie, co wynika explicite ze sformułowania "wykaże" użytego w ww. przepisie ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach o sygn.: FZ 165/04 i I FZ 63/05). Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że nie było również potrzeby wezwania skarżącego o uzupełnienie, po raz czwarty złożonego w tej sprawie wniosku o prawo pomocy, w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. Skarżący nie wskazał bowiem na jakąkolwiek zmianę okoliczności stanu faktycznego odnoszącego się do jego sytuacji finansowej. Ponadto, pomimo uprzednio kierowanych do skarżącego wezwań w związku ze złożonymi poprzednio wnioskami w sprawie i stosownego pouczenia w tym zakresie, skarżący w dalszym ciągu przedstawiał i przedstawia Sądowi informacje uniemożliwiające dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku. Skarżący winien mieć zatem świadomość skutków niezobrazowania w sposób wymagany ww. przepisem sytuacji materialnej. Jak trafnie podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, "Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a." Skarżący nie poparł swoich twierdzeń żadnym materiałem źródłowym dotyczącym jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co uniemożliwiało Referendarzowi sądowemu dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku skarżącego. Skoro zatem w kolejnym złożonym wniosku powyższe okoliczności faktyczne nie zostały przez skarżącego dostatecznie wyjaśnione, zasadnie wywiódł Referendarz, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W tych okolicznościach nie było dopuszczalne, ale i nawet możliwe porównanie stanu finansowego skarżącego, przedstawionego w poprzednich wnioskach o przyznanie pomocy prawnej, w sytuacji gdy brak stosownych dokumentów w ogóle uniemożliwiał, jak i w odniesieniu do obecnego wniosku, uniemożliwił ustalenie tego stanu. Skarżący zamiast przedstawić w sposób rzetelny swoją sytuację finansową, to koncentruje się na składaniu wielu pism, które tej sytuacji nie wyjaśniają. Wobec powyższego, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, uznając je za prawidłowe. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji postanowienia.