III SAB/Kr 53/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W dniu 1 sierpnia 2017 r. (data wpływu do sądu) Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie, które określił jako "norę". Skarżący nie wykazał, że posiada inne nieruchomości, oszczędności lub przedmioty wartościowe. Postanowieniem z 18 sierpnia 2017 r., referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Co do umorzenia postępowania Referendarz wskazał, że skarżący jest ustawowo zwolniony z kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Natomiast przyczyną oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata było nieprzedstawienie przez skarżącego dodatkowych dokumentów (o co skarżący został wezwany), co uniemożliwiło ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw (pismo datowane na 4 września 2017 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarżący nadal nie uprawdopodobnił swojej trudnej sytuacji majątkowej dlatego sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz. 1369 zwanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje m.in. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata (jak tego żądał skarżący) zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. może nastąpić jeżeli wnioskodawca (osoba fizyczna) wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Skoro ustanowienie adwokata jest finansowane z budżetu państwa to wnioskujący o tego typu pomoc powinien uprawdopodobnić swoje twierdzenia o złej sytuacji majątkowej np. przedstawiając stosowne dokumenty. W szczególności, jeżeli referendarz rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy, wzywa o konkretne wyjaśnienia lub dokumenty w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy – to unikanie odpowiedzi powoduje, że taka pomoc nie zostanie przyznana. W interesie wnioskującego o pomoc (tu: ustanowienie adwokata) leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że jest osobą bezrobotną, na jego majątek składa się mieszkanie, które określił jako "norę", a jego rodzina nie posiada praktycznie żadnych dochodów. Uznając powyższe informacje za niewystarczające referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego o: udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media; podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości; wyjaśnienie czy jest zarejestrowany jako bezrobotny – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący przysłał jedynie pismo, w którym wskazał, że jest bezrobotny i nie posiada żadnych dochodów. Skarżący nie przedstawił wymaganych przez sąd dokumentów, w tym rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy. Podobnie w wniesionym sprzeciwie skarżący wskazał, że otrzymuje jedynie zasiłek z MOPS w wysokości 140 zł. Nie przedstawił jednak jakichkolwiek wyliczeń co do wysokości ponoszonych wydatków; nie przesłał dokumentów. W związku z powyższym Sąd uznał, że wniesiony sprzeciw jest niezasadny. Skarżący w dalszym ciągu unika bowiem uprawdopodobnienia swoich twierdzeń o trudnej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.