III SAB/Kr 140/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Olga Wójcikiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zawiadomienia organu egzekucyjnego o wszczęciu postępowania w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej postanawia: odrzucić skargę.

Skarżący A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu - polegającą na braku w oparciu o art. 32a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiadomienia organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Targu, że zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej. Wobec powyższego, skarżący wniósł o 1. stwierdzenie bezczynności wierzyciela, zobowiązanie wierzyciela do (w oparciu o art. 32a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) zawiadomienia organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Targu, że zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, co skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, na zasadzie art. 61 § 2 pkt. 1 p.p.s.a. wstrzymanie czynności- postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Targu w całości lub w części co do licytacji nieruchomości, pod sygn. akt 1218- SEE-7112.42.2024.124.1, zasądzenie kosztów. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący wskazał, że jak wynika z akt sprawy, wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu składek. Skarżący zakwestionował zarówno istnienie, jak i wysokość dochodzonych należności, wskazując w szczególności na ich przedawnienie oraz składając stosowny wniosek o umorzenie. Pomimo powyższego wierzyciel nie zajął stanowiska w sprawie, ani nie dokonał wszechstronnej oceny podniesionych zarzutów, co pozostaje jego obowiązkiem wynikającym z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela ma charakter wiążący dla organu egzekucyjnego, co oznacza, że to na wierzycielu spoczywa obowiązek dokonania oceny zasadności dochodzonych należności. Brak takiego działania uniemożliwia prawidłowe prowadzenie postępowania egzekucyjnego i narusza prawa strony. W niniejszej sprawie skarżący zainicjował postępowanie dotyczące istnienia zobowiązania, powołując się m.in. na jego przedawnienie. Tym samym zaistniał obowiązek wierzyciela do odniesienia się do podniesionych zarzutów oraz przeprowadzenia odpowiedniego postępowania wyjaśniającego. Zatem bezczynność wierzyciela prowadzi do sytuacji, w której egzekucja jest kontynuowana mimo poważnych wątpliwości co do zasadności należności, co narusza zasadę zaufania do organów państwa oraz zasadę proporcjonalności. W ocenie skarżącego brak działania wierzyciela uniemożliwia stronie skuteczną ochronę jej praw oraz prowadzi do przewlekłego i nieuzasadnionego obciążenia skarżącego konsekwencjami egzekucji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości. Na uzasadnienie organ wskazał, że w dniu 20 kwietnia 2026 r. do ZUS Oddział w Nowym Sączu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "skarga na bezczynność wierzyciela". Jak wynika z danych zaewidencjonowanych na konta płatnika składek A. K.: zgodnie z dokumentem zgłoszeniowym ZUS ZFA z 28 stycznia 1999 r. płatnik rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r., w dniu 5 sierpnia 2017 r. wpłynął wniosek ZUS ZWPA ("wyrejestrowanie płatnika składek") od 1 listopada 2016 r., • na koncie płatnika aktualnie figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na poszczególne fundusze: na ubezpieczenia społeczne: składki - 79 914,91 zł, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne - 266,50 zł za okres: od 9/2011 r. do 10/2012 r, 12/2012 r. 1/2013 r., od 4/2013 r. do 3/2014 r, 7,8/2014 r. od 11/2014 r. do 10/2016 r. na ubezpieczenie zdrowotne: składki - 40 879,40 zł, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne - 76,40 zł, za okres: 5/2011 r. do 1/2013 r., od 4.2013 r. do 3.2014 r., 7/2014 r. od 12/2014 r. do 10/2016 r. Do kwoty zadłużenia za okres: od 5/2011 r. do 10/2012 r. należy doliczyć opłatę egzekucyjną, która wynosi 5% od wpłat przekazanych dobrowolnie. Jeżeli kwoty zostaną przymusowo wyegzekwowane, doliczone zostanie 10% do kwoty wyegzekwowanej (art. 64 § 4 lub § 5 u.p.e.a.). Postępowaniem egzekucyjnym objęte są nieopłacone składki za okres od maja 2011 r. do października 2016 r. Organ wskazał, ze Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu prowadzi egzekucję nieopłaconych przez skarżącego należności z tytułu składek ze świadczenia emerytalnego wypłacanego skarżącemu. Organ egzekucyjny wystąpił również o egzekucję z majątku nieruchomego objętego księgą wieczystą nr NS1T/00089890/6, stanowiącego wspólność ustawową majątkową małżeńską Ewy i A. K. Organ zaznaczył, że 5 grudnia 2023 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu wszczął ponownie egzekucję administracyjną w oparciu o tytuły wykonawcze nr TW4220012008181, TW4220012008179, TW4220012008182,TW4220012008180, TW4220012008183, TW4220012006885, TW4220012006886, TW4220012012197, TW4220012012198, TW4220013001196, TW4220013001197, TW1220013000451 i TW1220013000452. Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Nowym Targu (postanowienia z 21 grudnia 2017 r. i 22 grudnia 2017 r. sygn. akt Km od 1686/13 do Km 1704/13) Zakład ustalił bowiem majątek i dochody skarżącego, z których można wyegzekwować środki pieniężne przewyższające koszty egzekucyjne, tj. świadczenie emerytalne oraz nieruchomości objęte księgami wieczystymi nr NS1T/00136175/3, NS1T/00089890/6, NS1T/00089892/0 i NS1T/00377729/8. Działania te zostały podjęte w trybie art. 61 u.p.e.a. Dnia 6 grudnia 2023 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu zajął świadczenie emerytalne skarżącego na podstawie wszystkich tytułów wykonawczych będących w egzekucji. W datach 29 lutego 2024 r. i 14 marca 2024 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej między Dyrektorem Oddziału ZUS w Nowym Sączu, Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Nowym Targu oraz Dyrektorem Oddziału ZUS w Legnicy. W myśl obowiązujących przepisów prawa Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu przejął łączne prowadzenie egzekucji. Dnia 30 października 2024 r., z uwagi na informację o dokonanym zajęciu, organ egzekucyjny Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu wezwał Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Podgórza w Krakowie S. O. o przekazanie adnotacji w sprawie Km 178/24 do łącznego prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalnego. Komornik nie przekazał w wymaganym terminie adnotacji, dlatego 14 listopada 2024 r. został zawiadomiony o nieprzystąpieniu do dalszego łącznego prowadzenia łącznej egzekucji w sprawie Km 178/24. Do organu egzekucyjnego wpływają regularne wpłaty, które są dzielone pomiędzy wierzycieli. Aktualnie wierzycielami, których roszczenia są zaspokajane w wyniku zbiegu do świadczenia emerytalnego skarżącego są Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu oraz Burmistrz Miasta Nowym Targ. Dnia 30 września 2024 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 18 lutego 2021 r. w sprawie współpracy wierzyciela, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 320) przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Nowym Targu kolejne tytuły wykonawcze do prowadzenia egzekucji ze środka do którego nie jest uprawniony, tj. egzekucji z nieruchomości objętej księgą wieczystą nr NS1T/00089890/6 stanowiącej wspólność ustawową małżeńską E. i A. K. Wniosek egzekucyjny jest nadal aktualny, na 29 kwietnia 2026 r. zaplanowana była pierwsza licytacja nieruchomości. Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu, działając jako organ egzekucyjny będący jednocześnie reprezentantem wierzyciela, nie stwierdził przesłanek uzasadniających zawieszenie lub wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, a także do wstrzymania egzekucji z majątku nieruchomego. W kwestii zawieszenia postępowania egzekucyjnego oparciu o art. 32a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tutejszy organ egzekucyjny wydał postanowienie z 3 kwietnia 2026 r. nr 220000.71.2026-RED-EGZ-P-342-PH o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na które skarżący złożył zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie. Zażalenie to wraz z aktami sprawy zostało przekazane w dniu 20 kwietnia 2026 r. do organu odwoławczego celem załatwienia zgodnie z właściwością. W dniu 22 marca 2026 r. w imieniu skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, który jest w trakcie rozpatrywania. Po dokonaniu szczegółowej i wnikliwej analizy wniesionej skargi, biorąc pod uwagę całokształt zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, zdaniem organu, stanowisko prezentowane przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). Jest ono równoznaczne z odmową rozpatrzenia sprawy i nadania jej dalszego biegu. Właściwość rzeczową sądu administracyjnego określa art. 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z kolei, stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 3 § 2a p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach ściśle określonych przez ustawę. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie skarżący uczynił bezczynność wierzyciela - polegającą na braku w oparciu o art. 32a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiadomienia organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Targu, że zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej. Zgodnie z art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268; dalej: u.p.e.a.)., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzyciel może nie podejmować czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, jeżeli wysokość należności pieniężnej nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia, chyba że okres do upływu terminu przedawnienia należności pieniężnej jest krótszy niż 6 miesięcy. Stosownie do art. 6 § 1a u.p.e.a. na bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności, o których mowa w § 1, służy skarga podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu wykonaniem obowiązku. Postanowienie w sprawie skargi wydaje organ wyższego stopnia. Na postanowienie oddalające skargę przysługuje zażalenie. Zgodnie zaś z art. 54a § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu, wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku przysługuje skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Do skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego przepisy art. 54 § 4 i 5 stosuje się odpowiednio (§ 2), co oznacza, że po rozpatrzeniu skargi na przewlekłość organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym: (1) oddala skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania; (2) uwzględnia skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania (w całości albo w części i w pozostałym zakresie oddala skargę). Na postanowienie w sprawie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie. Zatem inaczej niż w przypadku bezczynności/przewlekłości w postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu egzekucyjnym w administracji skargę na bezczynność wierzyciela (organu) kieruje się do organu wyższego stopnia – nie zaś do sądu administracyjnego. Dopiero po wyczerpaniu tej ścieżki procesowej, strona niezadowolona z ostatecznego postanowienia organu w sprawie ze skargi na bezczynność wierzyciela, może zaskarżyć do sądu administracyjnego to postanowienie. Z treści skargi oraz akt postępowania przedstawionych przez organ wynika jednak, że przedmiotem analizowanej skargi nie jest postanowienie wydane w trybie art. 6 § 1a u.p.e.a., lecz bezczynność organu w postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o art. 32a u.p.e.a. Ponad to z treści skargi nie wynika, aby skarżący wnosił skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu, która podlegałaby rozpoznaniu przez organ wyższego stopnia. Skarżący bowiem wzywał jedynie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu do podjęcia działań zmierzających do wstrzymania egzekucji (pismo z 13 kwietnia 2026 r. ) powołując przy tym art. 32 a u.p.e.a., Z powyższego wynika, że - zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. - sąd administracyjny jest właściwy jedynie w sprawach skarg na postanowienia organu wyższego stopnia oddalające skargę na bezczynność wierzyciela lub na przewlekłe prowadzenie postępowania egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 6 § 1a oraz art. 54 § 4 w zw. z art. 54a u.p.e.a. Natomiast tryb skargi na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewidziany w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., stosowany jest tylko wówczas, gdy nie ma innego sposobu kwestionowania bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy administracji, a zatem jest on wyłączony w sprawach uregulowanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2003 r., SAB/Ka 138/02, postanowienie WSA w Lublinie z dnia 13 maja 2026 r., sygn. akt II SAB/Lu 111/26). Mając na uwadze powyższe, niniejszą skargę należało uznać za niedopuszczalną i z tych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., podlegała ona odrzuceniu.