III SAB/Gl 2/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.C. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: odrzucić skargę.

J.C., pismem z dnia 23 czerwca 2021 r., wniósł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność organu: Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o zwolnienie z opłacania składek, o których mowa w art. 31 zo Ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, złożonego dnia 7 kwietnia 2020 r. Wniosek dotyczył składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Stanowisko skarżącego przedstawia się następująco: wniosek określony na wstępie uzasadnienia, został zdaniem skarżącego złożony w terminie – poprzez włożenie do skrzynki usadowionej przed budynkiem organu. Oddział ZUS w T. był w tym czasie zamknięty z uwagi na pandemię i w związku z tym nie było możliwości uzyskania potwierdzenia złożenia wniosku na podstawie art. 63 § 2 k.p.a. Wniosek złożony przez stronę nie został w ogóle rozpoznany, pomimo upływu terminu określonego w art. 31 zq Ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Z uwagi na brak decyzji, skarżący próbował się dowiedzieć, co się wydarzyło i w efekcie został poinformowany, że organ nie otrzymał wniosku. W tej sytuacji, skarżący złożył ponownie wniosek w dniu 22 lutego 2021 r. Organ potraktował ten wniosek, jako nowy wniosek i uznał go za wniosek spóźniony odmawiając wszczęcia postępowania w przedmiocie tego wniosku – decyzją z dnia [...] r., nr [...]. W tym stanie rzeczy, skarżący złożył do organu ponaglenie o rozpoznanie wniosku z dnia 7 kwietnia 2020 r. oraz wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozpoznanej decyzją z dnia [...] r. Na ponaglenie organ nie zareagował w ogóle, a odnośnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy pierwotną decyzję z dnia [...] r. Zdaniem strony nie spełnia zasad wyznaczonych przez art. 8 i 12 k.p.a. sytuacja, w której wniosek złożony w terminie został przez organ najpierw zgubiony, a następnie organ odmówił jego rozpatrzenia. Strona skarżąca nie zgadza się z tym, że ponosi odpowiedzialność za to, że skorzystała z udostępnionej przez organ metody składania wniosków (tj. do skrzynki), a organ ten wniosek zgubił. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że w toku dokonywania weryfikacji wniosków złożonych w kwietniu 2020 r. – nie znalazł wniosku złożonego przez skarżącego. O fakcie tym organ poinformował skarżącego i wskazał jednocześnie, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za wskazany okres powinien być złożony do dnia 30 czerwca 2020 r. Z uwagi na brak tego wniosku, sprawie nie został nadany bieg – o czym organ poinformował stronę w piśmie z dnia 13 października 2021 r. Pismem z dnia 22 lutego 2021 r. skarżący zwrócił się do organu z pismem zatytułowanym jako "odwołanie od upomnienia" i zażądał w nim wydania decyzji w kwestii wniosku, który miał składać w dniu 7 kwietnia 2020 r. Dopiero ten wniosek, zawarty w piśmie z dnia 22 lutego 2021 r. stanowił podstawę do wszczęcia postępowania, które zostało zakończone decyzją wydaną przez organ w dniu [...] r., nr [...]. W decyzji tej organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 22 lutego 2021 r. o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. z uwagi na to, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek za wskazany okres powinien być przekazany przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ nie stwierdził wpływu wniosku o zwolnienie za wskazany okres do dnia 30 czerwca 2020 r., w związku z czym odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za wskazany okres. Z uwagi na złożenie przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję. Decyzja ta została doręczona ze skutkiem prawnym skarżącemu w dniu 2 czerwca 2021 r. (przesyłkę zawierającą tą decyzję odebrała żona skarżącego – M.C., dorosły domownik). Tym samym postępowanie administracyjne w tej sprawie zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji. Organ poinformował stronę skarżącą w pouczeniu, zawartym pod uzasadnieniem decyzji z dnia [...] r., o prawie, terminie i trybie wniesienia skargi do tutejszego Sądu od przedmiotowej decyzji ostatecznej. Tymczasem do organu wpłynęła skarga J.C. na bezczynność organu, opisana już na wstępie uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej zwanej w skrócie: "P.p.s.a.", sąd odrzuca skargę, jeżeli wniesienie skargi jest niedopuszczalne z innych przyczyn (z przyczyn innych, niż określone w art. 58 § 1 pkt 1 – 5a P.p.s.a.). Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie występuje przeszkoda do merytorycznego rozpoznania skargi wniesionej przez J.C. Przeszkodę tą stanowi okoliczność wniesienia skargi w dacie, w której organ zakończył już postępowanie wszczęte wnioskiem strony skarżącej. W wyniku merytorycznego załatwienia wniosku inicjującego postępowanie administracyjne, organ wydał bowiem, co jest poza sporem, wskazaną wyżej decyzję ostateczną w dniu [...] r., nr [...], załatwiającą sprawę administracyjną. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 22 lutego 2021 r. o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. z uwagi na to, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek za wskazany okres powinien być przekazany przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte wnioskiem zawartym w piśmie J.C. z dnia 22 lutego 2021 r. Jako, że w orzecznictwie ukształtowały się odmienne linie orzecznicze, co do orzekania w przedmiocie skargi na bezczynność, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2019 roku (w sprawie o sygn. akt: II OSK 3732/18) przekazał poszerzonemu składowi tego Sądu zagadnienie prawne. Nadto postanowieniem z dnia 8 października 2019 r. (sygn. akt II OSK 1117/19) przedstawiono przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego, zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a., które brzmiało następująco: "Czy wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu postępowania i wydaniu ostatecznej decyzji stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia na podstawie P.p.s.a.". W dniu 22 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów o sygn. akt II OPS 5/19, w której wyraził tezę, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W uzasadnieniu ww. uchwały wskazano, że za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby zasadniczo z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu. Sąd w pełni aprobuje powyższy pogląd NSA wyrażony w ww. uchwale. Dodatkowo wskazać należy, że w uzasadnieniu przytoczonej powyżej uchwały NSA odwołał się do ustawowych definicji bezczynności oraz przewlekłości postępowania zawartych w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a., w brzmieniu po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017 r. poz. 935), skutkiem czego było nadanie tym pojęciom odmiennego znaczeniowo sensu. Dalej trafnie wywodził, że w obu tych przypadkach skarga skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. NSA podkreślił, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, nie zaś historyczny. Natomiast przyjęcie koncepcji nielimitowanego żadnym terminem prawa do złożenia skargi na bezczynność jest nie do zaakceptowania. Słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że skargi na bezczynność skierowane są przeciwko wadliwemu procedowaniu organu, w wyniku którego konkretna i indywidualna sprawa administracyjna nie jest załatwiona bądź nie jest załatwiana. Zasadnie również zwraca się uwagę, że skoro w momencie wniesienia skargi nie występuje zarzucany stan bezczynności, bo postępowanie zostało uprzednio zakończone, to skarga wniesiona w takiej sytuacji nie może realizować wskazanego wcześniej jej celu, istoty (tak: NSA w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1363/20; por. także postanowienia NSA: z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 3123/19 i z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 26/20). Podsumowując dotychczasowe rozważania, należy stwierdzić, że skarga na bezczynność w przedmiotowej sprawie, jako wniesiona przez stronę skarżącą już po wydaniu przez właściwy organ decyzji, która stała się ostateczna, czyli po zakończeniu postępowania administracyjnego przez organ, jest niedopuszczalna w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., skargę należało odrzucić.