III SAB/Gl 164/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o zaprzestanie potrąceń ze świadczenia emerytalnego postanawia: odrzucić skargę.

Pismem z 19 stycznia 2026 r. Z. J. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ administracji) w przedmiocie wniosku o zaprzestanie potrąceń ze świadczenia emerytalnego skarżącego o nr [...] zawartego w piśmie z 28 grudnia 2025 r. W uzasadnieniu wskazał, że organ administracji bez podstawy prawnej oraz bez stosownej decyzji dokonuje potrąceń z jego świadczenia emerytalnego, a także nie uwzględnia złożonych przez niego wniosków o zaprzestanie naruszenia prawa we wskazanym zakresie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Organu wniósł o odrzucenie skargi podnosząc, iż rozpatrzenie przedmiotowej skargi nie jest objęte zakresem art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 - dalej jako: "p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, gdyż objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Skarga na bezczynność organu jest zatem dopuszczalna, ale tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W niniejszej sprawie skarżący zarzucił organowi bezczynność w zakresie żądanego przez niego wniosku o wstrzymanie potrąceń z przysługującego mu świadczenia emerytalnego wynoszącego 9.105,65 zł (brutto) łącznie należności z tytułu nieopłaconych składek w terminie, należności alimentacyjnych (bieżące alimenty) oraz innych należności (niealimentacyjnych). Mając na uwadze przedmiot skargi wniesionej w niniejszej sprawie należy przede wszystkim zauważyć, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych orzekają co do zasady sądy powszechne a nie sądy administracyjne. W świetle bowiem art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.) sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sprawą cywilną. Stąd też na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z 2026 r. poz. 199, dalej: u.s.u.s.) od decyzji ZUS wydanych w indywidualnych sprawach przysługuje co do zasady odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast wyjątki w tym zakresie zostały wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Dla porządku należy wskazać, że zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego". W świetle powyższych regulacji prawnych należy stwierdzić, że każda decyzja wydana przez ZUS w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne odstępstwa dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sprawy wskazane w tym ostatnim przepisie, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym. W konsekwencji decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Wśród spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie ma jednak spraw dotyczących zaprzestania potrącania należności ze świadczenia emerytalnego, a zatem w tych sprawach niedopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. W konsekwencji uznać należy, że skoro niedopuszczalnym jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie zaprzestania potrąceń ze świadczenia emerytalnego, to tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność organu w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że będąca przedmiotem skargi bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych. Z powyższych względów Sąd postanowił odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., o czym orzekł jak w postanowieniu.