III SAB/Gd 52/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2016 r. sprawy ze skargi I. T. i K. T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zasiłków celowego i okresowego 1. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze z rażącym naruszeniem prawa dopuściło się bezczynności w sprawie rozpatrzenia odwołań K. T. i I. T. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 8 września 2014 r., nr [...]oraz od decyzji z dnia 18 września 2014 r., nr [...], 2. wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych, 3. oddala wniosek K. T. i I. T. o przyznanie im od organu sumy pieniężnej.

I. i K. T. w dniu 28 września 2015 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego, polegającą na braku rozpatrzenia odwołań skarżących od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 18 września 2014 r., nr [...] i [...]. Decyzjami tymi organ pierwszej instancji odmówił skarżącym przyznania zasiłku celowego oraz zasiłku okresowego. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt SAB/Gd 58/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku umorzył przedmiotowe postępowanie wskazując, iż skargi I. T. i K. T. wraz z aktami wpłynęły do Sądu w dniu 28 października 2015 r.. Z akt tych wynikało, że SKO rozstrzygnęło sprawy zainicjowane odwołaniami skarżących poprzez wydanie w dniu 19 października 2015 r. dwóch decyzji: nr [...] i nr [...]. W wymienionych wyżej decyzjach SKO orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Jak wskazał Sąd I instancji, wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność nawet wówczas, gdy decyzja podjęta została z naruszeniem terminu przewidzianego do jej wydania. Skoro decyzje SKO zostały wydane po dacie wpłynięcia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (datą tą jest data wysłania skargi do organu, tj. dzień 29 września 2015 r.), ale przed rozpoznaniem skargi przez Sąd, to w ocenie Sądu I instancji uznać należało, że organ załatwił sprawy i nie pozostawał już w bezczynności, a zatem postępowanie przed tym Sądem stało się bezprzedmiotowe. Z tego względu, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) Sąd orzekł o umorzeniu postępowania. Na powyższe postanowienie zażalenia wnieśli I. T. i K. T., wnosząc o jego uchylenie. Zdaniem skarżących przedmiotowe postanowienie rażąco naruszało art. 149 § 1 p.p.s.a. Skarżący powołując się na stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK 1360/12 podnieśli, że zgodnie z ww. przepisem uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie polega tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nastąpiły oraz czy miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie przez organ decyzji po wniesieniu przez stronę skargi do sądu nie powoduje zatem, że w zakresie stwierdzenia, iż bezczynność lub przewlekłość postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 705/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postępowanie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wydanie przez SKO w dniu 19 października 2015 r. przedmiotowych decyzji w sprawie zasiłku celowego i zasiłku okresowego, czyli już po wniesieniu przez I. T. i K. T. skarg do sądu na bezczynność organu, nie powoduje, że postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega w związku z tym umorzeniu. Konieczne jest bowiem rozstrzygnięcie w zakresie stwierdzenia, czy organ istotnie dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, a ponadto jeszcze, czy doszło do tego z rażącym naruszeniem prawa. Sąd I instancji pominął również to, że w złożonych przez siebie skargach I. T. i K. T. w związku z bezczynnością SKO domagali się także przyznania im odszkodowania w oparciu o przepisy znowelizowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyjaśnienia przez Sąd I instancji wymaga, czy skarżący żądają przyznania na ich rzecz od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., i stanowiącej szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu, czy też ich wniosek w tym zakresie dotyczy innego rodzaju rekompensaty pieniężnej, względnie odszkodowania o charakterze cywilnoprawnym. Zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2016 r. zobowiązano pełnomocnika skarżących do oświadczenia w terminie 7 dni, czy skarżący domagają się przyznania na ich rzecz sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., czy też innego rodzaju rekompensaty pieniężnej lub odszkodowania o charakterze cywilnoprawnym pod rygorem zawieszenia postępowania w sprawie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżących pismem z dnia 22 sierpnia 2016 r. wniósł o przyznanie na rzecz skarżących na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej w wysokości połowy dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2015 r., tj. w kwocie 19.498,90 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów, m. in. w sprawach podlegających rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność organu została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje regulacja art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność (...). Oznacza to, że w przypadku skarg na bezczynność w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Skarga na bezczynność organu odwoławczego jest zasadna. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Pismo skarżących z dnia 26 listopada 2014 r. spełnia wymóg wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 37 § 1 k.p.a., wobec czego skarżący wnieśli skargę spełniając przesłanki przewidziane w art. 52 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy wskazać należy, że odwołanie skarżących z dnia 29 września 2014 r. od decyzji organu pierwszej instancji wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 29 września 2014 r. Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym – w myśl art. 35 § 3 k.p.a. - powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Miesięczny termin na załatwienie sprawy upłynął dla organu odwoławczego z dniem 29 października 2014 r. Skarżący wnieśli skargę do sądu w dniu 28 września 2015 r. Organ odwoławczy rozpatrzył odwołanie skarżących w dniu 19 października 2015 r., wydając tego dnia decyzje nr [...], wobec czego w dniu wniesienia skargi do sądu organ pozostawał w bezczynności. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uwzględnił skargę na bezczynność organu stwierdzając w punkcie 1 wyroku, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie rozpatrzenia odwołań skarżących. Sąd stwierdził jednocześnie, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd miał na względzie, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. w tej materii min.: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym świetle rażącym naruszeniem prawa może być m.in. naruszenie zawartych w k.p.a. przepisów o terminach załatwiania spraw. W realiach rozpatrywanej sprawy okres pozostawania organu administracji publicznej w bezczynności (ponad 12 miesięcy), brak poinformowania skarżącej o przypadku niezałatwienia sprawy, przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.) jak i jej charakter (istotny z punktu widzenia skarżącej, gdyż sprawa dotyczy świadczeń z pomocy społecznej) determinują w ocenie Sądu ustalenie, że organ, pozostając w bezczynności, dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Odnosząc się w tym kontekście do złożonego przez skarżących o przyznanie od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 in fine p.p.s.a. należy stwierdzić, że suma ta, odmiennie niż grzywna nakładana na organ administracji, ma charakter kompensacyjny. Z treści powołanego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca sądowi pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności, a także czy wskazują na konieczność zrekompensowania tego faktu skarżącym. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie istnieje niewątpliwie potrzeba zdyscyplinowania organu odwoławczego, który dopuścił się bezczynności. Jak już wyżej wskazano termin rozpatrzenia odwołań przekroczył znacznie czas przewidziany dla tego rodzaju rozstrzygnięć, przewidziany przez ustawodawcę. Sprawy z zakresu pomocy społecznej dotyczą osób, które oczekują – zasadnie bądź niezasadnie - udzielenia im wsparcia, istotne jest jednak szybkie rozstrzygnięcie spraw związanych z codzienną egzystencją osób, wnioskujących o udzielenie im pomocy. Sprawy takie nie są przy tym – co do zasady - sprawami szczególnie skomplikowanymi pod względem faktycznym i prawnym. Prewencyjny charakter grzywny, jak i podane wyżej okoliczności przemawiały, w ocenie Sądu, za wymierzeniem z urzędu w niniejszej sprawie organowi odwoławczemu grzywny w wysokości 500 zł. W ocenie Sądu wysokość wymierzonej grzywny jest wystarczająca do zdyscyplinowania organu odwoławczego. Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku skarżących o przyznanie im sumy pieniężnej Sąd wskazuje, że ta nowa instytucja prawna ma rekompensować stronie negatywne, niewymierne skutki związane z przewlekłością postępowania oraz z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Kwota ta, poza odnoszącą się do organów funkcją represyjną i prewencyjną, ma mieć też znaczenie kompensacyjne. Inaczej mówiąc, ma na celu zadośćuczynienie za moralną i psychiczną krzywdę, jaką poniosła strona wskutek nieterminowego załatwienia sprawy. Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpatrywanej sprawy oraz uwzględniając całokształt okoliczności faktycznych związanych z sytuacją materialną i życiową skarżących Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skutki bezczynności stwierdzonej w tej konkretnej sprawie nie wymagają zrekompensowania poprzez przyznanie skarżącym jakiejkolwiek sumy pieniężnej. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a, orzekł o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 500 zł (pkt 2 wyroku) oraz na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżących o przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej (pkt 3 wyroku). Wniosek ustanowionego dla skarżących adwokata o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu, został przekazany do rozpoznania referendarzowi sądowemu.