III SAB/Gd 222/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Maja Pietrasik po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata A. G. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. K. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w Czarnem w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia przyznać adwokatowi A. G. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy) zawierającą podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy), tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.

W dniu 25 września 2023 r. do tutejszego Sądu wpłynęła skarga G. K. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w Czarnem w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, w której skarżący również wskazał, że upatruje bezczynności organu w rozpoznaniu jego wniosku z dnia 26 lipca 2023 r. Skarżący odniósł się do udzielonej mu przez Dyrektora Zakładu Karnego w Czarnem odpowiedzi z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr D/P.0143.56.2023.AŻ, kwestionując ją w zakresie odnoszącym się punktu 3, 4, 5, 7 i 8 wniosku skarżącego z dnia 26 lipca 2023 r. Skarga została odręcznie sporządzona i podpisana przez skarżącego oraz opatrzona przez skarżącego datą 18 września 2023 r. Przedmiotowa skarga została zarejestrowana pod sygn. akt III SAB/Gd 222/23. Postanowieniem z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt III SPP/Gd 149/23 referendarz sądowy przyznał G. K. w przedmiotowej sprawie prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Pomorska Izba Adwokacka pismem z dnia 15 listopada 2023 r. powiadomiła Sąd, że na skutek ww. postanowienia adwokatem z urzędu dla G. K. została wyznaczona adwokat A. G. W piśmie procesowym z dnia 27 listopada 2023 r. pełnomocnik zgłosił się do udziału w sprawie, podtrzymując wszelkie twierdzenia i wnioski przedstawione dotychczas przez skarżącego i wnosząc o uwzględnienie skargi złożonej w sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 222/23. W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego przedstawił zarzuty oraz argumentację, która w ocenie strony przemawia za zasadnością skargi. W piśmie wniesiono o zobowiązanie organu administracji publicznej do dokonania czynności, stwierdzenie, ze organ dopuścił się bezczynności, wymierzenie organowi grzywny, przyznanie na rzecz skarżącego od organu sumy pienieżnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik w oparciu o art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększonej o należny podatek od towarów i usług, w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, albowiem koszty te nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części. Pełnomocnik oświadczył ponadto na wezwanie Sądu, że zawód adwokata wykonuje w formie kancelarii adwokackiej, stanowiącej pozarolniczą działalność gospodarczą, której wyłącznym przedmiotem jest świadczenie pomocy prawnej oraz oświadczył, że jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt III SAB/Gd 222/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę G. K. zarejestrowaną pod sygn. akt III SAB/Gd 222/22. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie III SAB/Gd 222/22 i sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 199/23 zachodzi tożsamość podmiotowa, jak i przedmiotowa spraw. Sprawa o sygn. akt III SAB/Gd 199/23 została natomiast już zakończona wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r. oddalającym skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.), dalej powoływane jako "rozporządzenie z 2016 r." Jak wynika z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. rozporządzenia z 2016 r., opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji: a/ w sprawie której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – opłatę obliczoną na podstawie § 8, b/ za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego – 600 zł, c/ w innej sprawie – 240 zł. Wynikająca z rozporządzenia z 2016 r. wysokość opłat jest niższa niż wysokość stawek minimalnych określonych w obowiązującym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964), dotyczącym opłat za czynności adwokatów z wyboru. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji: a/ w sprawie której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – stawkę obliczoną na podstawie § 2, b/ za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego – 1200 zł, c/ w innej sprawie – 480 zł. Przy zastosowaniu przepisów rozporządzenia z 2016 r. wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, w sprawie zainicjowanej skargą na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej, wyniosłoby w niniejszej sprawie 240 zł, natomiast przy zastosowaniu rozporządzenia z 2015 r. kwotę 480 zł. W ocenie Sądu, przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r., są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt SK 66/19 (publ. OTK-A 2020/13) Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu oraz § 4 ust. 1 poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. o tożsamym tytule (Dz. U. poz. 1801) stwierdzając, że nieuzasadnione jest różnicowanie stawek wynagrodzenia dla adwokatów ustanowionych z urzędu względem adwokatów ustanowionych z wyboru. W ocenie Trybunału zaskarżony przepis rozporządzenia z 2015 r. był sprzeczny z konstytucyjną zasadą ochrony praw majątkowych, gdyż w sposób nieproporcjonalny zawęża kryteria ustawowe warunkujące uzyskanie wynagrodzenia (narusza upoważnienie ustawowe) - mimo milczenia ustawodawcy w tym przedmiocie, pogarsza sytuację adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że - w kontekście art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 zdanie drugie oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, za niezasadne uznać należy arbitralne kształtowanie treści i granic poszczególnych praw majątkowych, spełniających identyczne funkcje i chroniących podobne interesy. Norma art. 64 ust. 2 Konstytucji powinna być interpretowana i stosowana w bliskim związku z art. 32 Konstytucji, ponieważ zapewnienie równej dla wszystkich ochrony prawnej jest elementem równego traktowania przez władze publiczne. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Dopełnieniem tejże jest zakaz dyskryminacji, z jakiejkolwiek przyczyny, w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym (art. 32 ust. 2 Konstytucji). Adwokaci stanowią grupę podmiotów podobnych, posiadających - w zakresie prawa do wynagrodzenia - wspólną cechę istotną w rozumieniu art. 64 ust. 2 Konstytucji, a więc także w rozumieniu art. 32 ust. 1 Konstytucji. Całą tę grupę charakteryzuje to, że jedynym przedmiotem działalności palestry jest świadczenie profesjonalnej pomocy prawnej osobom fizycznym, osobom prawnym oraz innym podmiotom określonym w ustawie. Pomoc ta - co do zasady - świadczona jest w ramach wyboru: to adwokat i jego potencjalny klient ustalają warunki reprezentacji. Niemniej jednak adwokat w określonych sytuacjach zostać może zobowiązany przez państwo do świadczenia pomocy prawnej z urzędu wobec osób, które nie są w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej. W obu przypadkach adwokat zobligowany jest do dochowania jak największej staranności w wykonywaniu swoich obowiązków i dbania o interesy klienta. Trybunał wskazał, że analiza statusu adwokatów i ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia (tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu o połowę wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru) nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Odstępstwo od zasady równości, w tym również równej ochrony praw majątkowych, jest więc niedopuszczalne. Sąd administracyjny jest uprawniony do oceny zgodności przepisu rozporządzenia z ustawą i Konstytucją RP (por. uchwała NSA z dnia 22 maja 2000 r. sygn. akt OPS 3/00). Kierując się prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa, na zasadzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (480 zł), pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Sąd uznał w tym zakresie, że skoro stawka minimalna określona w rozporządzeniu z 2015 r. jest dwukrotnie większa niż wysokość opłaty określonej w rozporządzeniu z 2016 r. za udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie konieczne jest sięgnięcie właśnie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2015 r. Zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2016 r., opłatę tę w ocenie Sądu należało podwyższyć o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Przy uwzględnieniu 23% stawki podatku VAT do wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu doliczyć zatem trzeba kwotę 110,40 zł należną tytułem tego podatku. Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 w zw. z art. 258 § 4 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia